Yoga Vasistha · Chapter 3.29

śrīvasiṣṭha uvāca /
tatra te petaturdevyau grāme'ntaḥśītalātmani /
bhogamokṣaśriyau śānte puṃsīva viditātmani

kālenaitāvatā līlā tenābhyāsena sābhavat /
śuddhajñānaikadehatvāttrikālāmaladarśinī

atha sasmāra sarvāstāḥ prāktanīḥ saṃsṛtergatīḥ /
sā svayaṃ svarasenaiva prāgjanmamaraṇādikāḥ

līlovāca /
devi deśamimaṃ dṛṣṭvā tvatprasādātsmarāmyaham /
iha tatprāktanaṃ sarvaṃ ceṣṭitaṃ ceṣṭitāntaram

ihābhūvamahaṃ jīrṇā śirālāṅgī kṛśā sitā /
brāhmaṇī śuṣkadarbhāgrame(bhe)darūkṣakarodarā

bhartuḥ kulakarī bhāryā dohamanthānaśālinī /
mātā sakalaputrāṇāmatithīnāṃ priyaṃkarī

devadvijasatāṃ bhaktā siktāṅgī ghṛtagorasaiḥ /
bharjanī carukumbhādibhāṇḍopaskaraśodhinī

nityamannalavāktaikakācakambuprakoṣṭhakā /
jāmātṛduhitṛbhrātṛpitṛmātṛprapūjanī

ādehaṃ sadmabhṛtyaiva prakṣīṇadinayāminī /
vācaṃ ciraṃ ciramiti vādinyaniśamākulā

kāhaṃ ka iva saṃsāra iti svapne'pyasaṃkathā /
jāyā śrotriyamūḍhasya tādṛśasyaiva durdhiyaḥ

ekaniṣṭhā samicchākagomayendhanasaṃcaye /
mlānakambalasaṃvītaśirālakṛśagātrikā

tarṇakīkarṇajāhasthakṛminiṣkāsatatparā /
gṛhaśākāyanāsekasatvarāhūtakarparā

nīlanīrataraṅgāntatṛṇatarpitatarṇikā /
pratikṣaṇaṃ gṛhadvārakṛtalepanavarṇakā

nītyarthaṃ gṛhabhṛtyānāmādīnakṛtavācyatā /
maryādāniyamādabdhervelevāniśamacyutā

jīrṇaparṇasavarṇaikakarṇadolādhirūḍhayā /
kāṣṭhatāḍyajarābhītajīvavṛttyeva cihnitā

śrīvasiṣṭha uvāca /
ityuktvā saṃcarantī sā śikharigrāmakoṭare /
saṃcarantyāḥ sarasvatyā darśayāmāsa sasmayam

iyaṃ me pāṭalākhaṇḍamaṇḍitā puṣpavāṭikā /
iyaṃ me puṣpitodyānamaṇḍapāśokavāṭikā

iyaṃ puṣkīraṇītīradrumā''granthitatarṇakā /
iyaṃ sā karṇikānāmnī tarṇikā muktaparṇikā

iyaṃ sā me'lasākīrṇā varākī jalahārikā /
adyāṣṭamaṃ dinaṃ bāṣpaklinnākṣī pariroditi

iha devi mayā bhuktamihoṣitamiha sthitam /
iha suptamihāpītamiha dattamihāhṛtam

eṣa me jyeṣṭhaśarmākhyaḥ putro roditi mandire /
eṣā me jaṅgale dhenurdogdhrī carati śādvalam

gṛhe vasantadāhāya rūkṣakṣāravidhūsaram /
svadehamiva pañcākṣaṃ paśyemaṃ praghaṇaṃ mama

tumbīlatābhirugrābhiḥ puṣṭābhiriva veṣṭitam /
mahānasasthānamidaṃ mama dehamivāparam

ete rodanatāmrākṣā bandhavo bhuvi bandhanam /
aṅgadārpitarudrākṣā āharantyanalendhanam

anārataṃ śilākacche gucchācchoṭanakāribhiḥ /
taraṅgaiḥ sthagitākāraṃ spṛṣṭatīralatādalaiḥ

sīkarākīrṇaparyantaśādvalasthalasallataiḥ /
śilāphalahakāsphālaphenilotpalasīkaraiḥ

tuṣārīkṛtamadhyāhnadivākarakarotkaraiḥ /
phullapuṣpotkarāsārapraṇādotkataṭadrumaiḥ

vidrumairiva saṃkrāntaphullakiṃśukakāntibhiḥ /
vyāptayā puṣparāśīnāṃ samullāsanakāribhiḥ

uhyamānaphalāpūrasuvyagragrāmabālayā /
mahākalakalāvartamattayā grāmakulyayā

veṣṭitastaralāsphālajaladhautatalopalaḥ /
ghanapatratarucchannacchāyāsatataśītalaḥ

ayamālakṣyate phullalatāvalanasundaraḥ /
daladgulucchakācchannagavākṣo gṛhamaṇḍapaḥ

atra me saṃsthito bhartā jīvākāśatayā'kṛtiḥ /
catuḥsamudraparyantamekhalāyā bhuvaḥ patiḥ

ā smṛtaṃ pūrvametena kilāsīdabhivāñchitam /
śīghraṃ syāmeva rājeti tīvrasaṃvegadharmiṇā

dinairaṣṭabhirevāsau tena rājyaṃ samṛddhimat /
cirakālapratyayadaṃ prāptavānparameśvari

atrāsau bhartṛjīvo me sthito vyomni gṛhe nṛpaḥ /
adṛśyaḥ khe yathā vāyurāmodo vānile yathā

ihaivāṅguṣṭhamātrānte tadvyomnyeva padaṃ sthitam /
madbhartṛrājyaṃ samavagataṃ yojanakoṭibhāk

āvāṃ khameva svasthaṃ ca bhartṛrājyaṃ mameśvari /
pūrṇaṃ sahasraiḥ śailānāṃ mahāmāyeyamātatā

taddevi bhartṛnagaraṃ pūnargantuṃ mamepsitam /
tadehi tatra gacchāvaḥ kiṃ dūraṃ vyavasāyinām

śrīvasiṣṭha uvāca /
ityuktvā praṇatā devīṃ sā praviśyāśu maṇḍapam /
vihaṃgīva tayā sākaṃ pupluve sinibhaṃ namaḥ

bhinnāñjanacayaprakhyaṃ saumyaikārṇavasundaram /
nārāyaṇāṅgasadṛśaṃ bhṛṅgapṛṣṭhāmalacchavi

meghamārgamatikramya vātaskandhāvaniṃ tathā /
sauramārgamathākramya candramārgamatītya ca

dhuvamārgottaraṃ gatvā sādhyānāṃ mārgametya ca /
siddhānāṃ samatītyorvīmullaṅghya svargamaṇḍalam

brahmalokottaraṃ gatvā tuṣitānāṃ ca maṇḍalam /
golokaṃ śivalokaṃ ca pitṛlokamatītya ca

videhānāṃ sadehānāṃ lokānuttīrya dūragam /
dūrāddūramatho gatvā kiṃcidbuddhā babhūva sā

paścādālokayāmāsa samatītaṃ nabhasthalam /
yāvanna kiṃciccandrārkatārādyālakṣyate hyadhaḥ

tamastimitagambhīramāśākuharapūrakam /
ekārṇavodaraprakhyaṃ śilodaraghanaṃ sthitam

līlovāca /
taddevi bhāskarādīnāṃ kvādhastejo gataṃ vada /
śilājaṭharaniṣpandaṃ muṣṭigrāhyaṃ tamaḥ kutaḥ

śrīdevyuvāca /
etāvatīmimāṃ vyomnaḥ padavīmāgatāsi bhoḥ /
arkādīnyapi tejāṃsi yato dṛśyanta eva no

yathā mahāndhakūpādhaḥ khadyoto nāvalokyate /
pṛṣṭhagena tathehāto nādhaḥ sūryo'valokyate

līlovāca /
aho nu padavīṃ dūramāvāmetāmupāgate /
sūryo'pyadhoṇukaṇavanna manāgapi lakṣyate

ita uttaramanyā syātpadavī kā nu kīdṛśī /
kathaṃ ca mātaretavyā kathyatāmiti devi me

śrīdevyuvāca /
ita uttaramagre te brahmāṇḍapuṭakarparam /
yasya candrādayo nāma dhūlileśāḥ samutthitāḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
iti prakathayantyau te prāpte brahmāṇḍakarparam /
bhramaryāviva śailasya kuḍyaṃ nibiḍamaṇḍapam

akleśenaiva te tasmānnirgate gaganādiva /
niścayasthaṃ hi yadvastu tadvajraguru netarat

nirāvaraṇavijñānā sā dadarśa tatastatam /
jalādyāvaraṇaṃ pāre brahmāṇḍasyātibhāsuram

brahmāṇḍāddaśaguṇatastoyaṃ tatra vyavasthitam /
āsthitaṃ veṣṭayitvā tu tvagivākṣoṭapṛṣṭhagā

tasmāddaśaguṇo vahnistasmāddaśaguṇo'nilaḥ /
tato daśaguṇaṃ vyoma tataḥ paramamambaram

tasminparamake vyomni madhyādyantavikalpanāḥ /
na kāścana samudyanti vandhyāputrakathā iva

kevalaṃ vitataṃ śāntaṃ tadanādi gatabhramam /
ādyantamadhyarahitaṃ mahatyātmani tiṣṭhati

ākalpamuttamabalena śilā patecce-
ttasminbalātpatagarāḍapi cotpateccet /
tadyojanaṃ na labhate vimale'mbare'nta-
rmākalpamekajavago'pyatha māruto'pi

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye utpattiprakaraṇe līlo० paramākāśavarṇanaṃ nāmaikonatriṃśaḥ sargaḥ