Yoga Vasistha · Chapter 3.27

śrīvasiṣṭha uvāca /
tasmin giritaṭe grāme tasya maṇḍapakoṭare /
antardhimāśvāyayatustatrasthe eva te striyau

asmākaṃ vanadevībhyāṃ prasādaḥ kṛta ityatha /
śāntaduḥkhe gṛhajane svavyāpārapare sthite

maṇḍapākāśasaṃlīnāṃ līlāmāha sarasvatī /
vyomarūpā vyomarūpāṃ smayāttūṣṇīmiva sthitām

saṃkalpasvapnayoryeṣāṃ yatra saṃkathanaṃ mithaḥ /
yathehārthakriyāṃ dhatte tayoḥ sā saṃkathā tathā

pṛthvyādināḍīprāṇādiṛte'pyabhyuditā tayoḥ /
sā saṃkathanasaṃvittiḥ svapnasaṃkalpayoriva

śrīsarasvatyuvāca /
jñeyaṃ jñātamaśeṣeṇa dṛṣṭādṛṣṭārthasaṃvidaḥ /
īdṛśīyaṃ brahmasattā kimanyadvada pṛcchasi

līlovāca /
mṛtasya bharturjovo'sau yatra rājyaṃ karoti me /
tatrāhaṃ kiṃ na taddṛṣṭā dṛṣṭāsmīha sutena kim

śrīsarasvatyuvāca /
abhyāsena vinā vatse tadā te dvaitaniścayaḥ /
nūnamastaṃgato nābhūnniḥśeṣaṃ varavarṇini

advaitaṃ yo na yāto'sau kathamadvaitakarmabhiḥ /
yujyate tāpasaṃsthasya cchāyāṅgānubhavaḥ kutaḥ

līlāsmīti vinābhyāsaṃ tava nāstagato'bhavat /
yadā bhāvastadā satyasaṃkalpatvamabhūnna te

adyāsi satyasaṃkalpā saṃpannā tena māṃ sutaḥ /
sapaśyatvityabhimataṃ phalitaṃ tava sundari

idānīṃ tasya bhartustvaṃ samīpaṃ yadi gacchasi /
tattena vyavahāraste pūrvavatsaṃpravartate

līlovāca /
ihaiva mandirākāśe patirvipro mamābhavat /
ihaiva sa mṛto bhūtvā saṃpanno vasudhādhipaḥ

ihaiva tasya saṃsāre tasminbhūmaṇḍalāntare /
rājadhānīpure tasminpurandhryasmi vyavasthitā

ihaivāntaḥpure tasminsa mṛto mama bhūpatiḥ /
ihaivāntaḥpurākāśe tasminneva pure nṛpaḥ

saṃpanno vasudhāpīṭhe nānājanapadeśvaraḥ /
sarvārjavajavībhāva ihaivaivaṃ vyavasthitaḥ

asminneva gṛhākāśe sarvā brahmāṇḍabhūmayaḥ /
sthitāḥ samudgake manye yathāntaḥ sarṣapotkarāḥ

sadā'dūramahaṃ manye tadbharturmama maṇḍalam /
kvacitpārśve sthitamiha yathā paśyāmi tatkuru

śrīdevyuvāca /
bhūtalārundhatisute bhartārastava saṃprati /
trayo nāmāthavābhūvanbahavaḥ śatasaṃmatāḥ

nedīyasāṃ trayāṇāṃ tu dvijaste bhasmatāṃ gataḥ /
rājā mālyāntaragataḥ saṃsthito'ntaḥpure śavaḥ

saṃsāramaṇḍale hyasmiṃstṛtīyo vasudhādhipaḥ /
mahāsaṃsārajaladhiṃ patito bhramamāgataḥ

bhogakallolakalanāvikalo malacetanaḥ /
jāḍyajarjaracidvṛttiḥ saṃsārāmbhodhikacchapaḥ

citrāṇi rājakāryāṇi kurvannapyākulānyapi /
suptaḥ sthito jaḍatayā na jāgarti bhavabhrame

īśvaro'hamahaṃ bhogī siddho'haṃ balavānsukhī /
ityanarthamahārajvā valito vaśatāṃ gataḥ

tatkasya vada bhartustvāṃ samīpaṃ varavarṇini /
vātyā vanāntaraṃ gandhalekhāmiva vanānnaye

anya eva hi saṃsāraḥ so'nyo brahmāṇḍamaṇḍapaḥ /
anyā eva tatā vatse vyavahāraparamparāḥ

saṃsāramaṇḍalānīha tāni pārśve sthitānyapi /
dūraṃ yojanakoṭīnāṃ koṭayasteṣvihāntaram

ākāśamātrameteṣāmidaṃ paśya vapuḥ punaḥ /
merumandarakoṭīnāṃ koṭayasteṣvavasthitāḥ

paramāṇau paramāṇau sarvavargānirargalam /
mahāciteḥ sphurantyarkarucīva trasareṇavaḥ

mahārambhagurūṇyevamapi brahmāṇḍakāni hi /
tulayā dhānakāmātramapi tāni bhavanti no

nānāratnāmaloddyoto vanavadbhāti khe yathā /
pṛthvyādibhūtarahitā jagaccidbhāti cintayā // ३१,
kacati jñaptirevedaṃ jagadityādi nātmani /
natu pṛthvyādi saṃpannaṃ sargādāveva kiṃcana

yathā taraṅgaḥ sarasi bhūtvā bhūtvā punarbhavet /
vicitrākārakālāṅgadeśājñaptāvalaṃ tathā

līlovāca /
evametajjaganmātarmayā smṛtamihādhunā /
mamedaṃ rājasaṃ janma na tamo na ca sāttvikam

brahmaṇastvavatīrṇāyā aṣṭau janmaśatāni me /
nānāyonīnyatītāni paśyāmīvādhunā punaḥ

saṃsāramaṇḍale devi kasmiṃścidabhavaṃ purā /
lokāntarābjabhramarī vidyādharavarāṅganā

durvāsanākaluṣitā tato'haṃ mānuṣī sthitā /
saṃsāramaṇḍale'nyasminpannageśvarakāminī

kadambakundajambīrakarañjavanavāsinī /
patrāmbaradharā śyāmā śabaryahamathābhavam

vanavāsanayā mugdhā saṃpannāhamathoddhatā /
gulucchanayanā patrahastā vanavilāsinī

puṇyāśramalatā sāhaṃ munisaṅgapavitritā /
vanāgnidagdhā tasyaiva kanyābhūvaṃ mahāmuneḥ

astrītvaphaladātṝṇāṃ karmaṇāṃ pariṇāmataḥ /
rājāhamabhavaṃ śrīmānsurāṣṭreṣu samāḥ śatam

tālīnāṃ talakaccheṣu rājaduṣkṛtadoṣataḥ /
nakulī navavarṣāṇi kuṣṭhanaṣṭāṅgikābhavam

varṣāṇyaṣṭau surāṣṭreṣu devi gotvaṃ kṛtaṃ mayā /
mohāddurjanaduṣṭājñabālagopālalīlayā

vihaṃgyā vairavinyastā vāgurā vipināvanau /
kleśena mahatā cchinnā adhamā vāsanā iva

karṇikākroḍaśayyāsu viśrāntamalinā saha /
padmakuḍmalakośeṣu bhuktakiṃjalkayā rahaḥ

bhrāntamuttuṅgaśṛṅgāsu hariṇyā hārinetrayā /
vanasthalīṣu ramyāsu kirātāhatamarmayā

dṛṣṭaṃ naṣṭāsu dikṣvabdhikallolairuhyamānayā /
matsyāmbukacchapācchoḍe moghamānanatāḍanam

pītaṃ carmaṇvatītīre gāyantyā madhurasvaram /
pulindyā suratānteṣu nālikerarasāsavam

sārasīsarasālinyā sītkāramadhurasvaram /
sārasaḥ surataiḥ svairaṃ sāmantaścārurañjitaḥ

tālītamālakuñjeṣu taralānananetrayā /
kṣībaprekṣaṇavikṣobhaiḥ kṛtaṃ kāntāvalokanam

kanakasyandasaṃdohasundarairaṅgapañjaraiḥ /
svarge'psarombujinyāśu toṣitāḥ suraṣaṭpadāḥ

maṇikāñcanamāṇikyamuktānikarabhūtale /
kalpadrumavane merau yūnā saha rataṃ kṛtam

kallolākulakacchāsu lasadgucchalatāsu ca /
velāvanaguhāsvabdheściraṃ kūrmatayā sthitam

tarattārataraṅgāsu dolanaṃ sarasālinām /
calacchadapaṭālīṣu rājahaṃsyaṃ mayā kṛtam

śālmalīdalalolānāmāndolanadaridratām /
maśakasya mayālokya dīnaṃ maśakayā smitam

tarattārataraṅgāsu cañcadvīcyagracumbanaiḥ /
bhrāntaṃ śailasravantīṣu jalavañjulalīlayā

gandhamādanamandāramandire madanāturā /
pātitāḥ pādayoḥ pūrvaṃ vidyādharakumārakāḥ

karṇikarpūrapūreṣu talpeṣu vyasanāturā /
ciraṃ vilulitāsmīndubimbeṣviva śaśiprabhā

yoniṣvanekavidhaduḥkhaśatānvitāsu bhrāntaṃ mayonnamanasannamanākulātmā /
saṃsāradīrghasaritaścalayā laharyā durvāravātahariṇīsaraṇakrameṇa

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye utpattiprakaraṇe janmāntaravarṇanaṃ nāma saptaviṃśaḥ sargaḥ