Yoga Vasistha · Chapter 3.26

śrīvasiṣṭha uvāca /
iti te varavarṇinyau tato brahmāṇḍamaṇḍalāt /
nirgatyānyadanuprāpte yatra tadbrāhmaṇāspadam

tato dadṛśatuḥ sadma svamevaṃ siddhayoṣitau /
adṛśye eva lokasya maṇḍapaṃ brāhmaṇāspadam

cintāvidhuradāsīkaṃ bāṣpaklinnāṅganāmukham /
vidhvastaprāyavadanaṃ śīrṇaparṇāmbujopamam

naṣṭotsavapuraprāyamagastyāttamivārṇavam /
grīṣmadagdhamivodyānaṃ vidyuddagdhamiva drumam

vātacchinnamivāmbhodaṃ himadagdhamivāmbujam /
alpasnehadaśaṃ dīpamivālokanabhedanam

āsannamṛtyukaruṇākulavaktrakānti-
saṃśīrṇajīrṇataruparṇavanopamānam /
vṛṣṭivyapāyaparidhūsaradeśarūkṣaṃ
jātaṃ gṛheśvaraviyogahataṃ gṛhaṃ tat

śrīvasiṣṭha uvāca /
atha sā nirmalajñānacirābhyāsena sundarī /
saṃpannā satyasaṃkalpā satyakāmā ca devavat

cintayāmāsa māmete devīṃ cemāṃ svabandhavaḥ /
paśyantu tāvatsāmānyalalanārūpadhāraṇīm

tato gṛhajanastatra sa dadarśāṅganādvayam /
lakṣmīgauryoryugamiva samudbhāsitamandiram

āpādavividhāmlānamālāvasanasundaram /
vasantalakṣmyoryugalamivāmoditakānanam

sarvauṣadhivanagrāmaṃ pūrayantyau rasāyanaiḥ /
śītalāhlādasukhadaṃ candradvayamivoditam

lambālakalatālolalocanālivilokanaiḥ /
kiratkuvalayonmiśramālatīkusumotkarān

drutahemarasāpūrasaritsaraṇahāriṇā /
dehaprabhāpravāheṇa kanakīkṛtakānanam

sahajāyā vapurlakṣmyā līlādolāvilāsinaḥ /
ta ete ca taraṅgāḍhyā nijalāvaṇyavāridheḥ

vilolabāhulatikāyugenāruṇapāṇinā /
kirannavanavaṃ haimaṃ kalpavṛkṣalatāvanam

pādairamṛditāmlānapuṣpakomalapallavaiḥ /
sthalābjadalamālābhairaspṛśadbhūtalaṃ punaḥ

tālītamālakhaṇḍānāṃ śuṣkāṇāṃ śuciśociṣām /
ālokanāmṛtāsekairjanayadbālapallavān

namo'stu vanadevībhyāmityuktvā kusumāñjalim /
tatyāja jyeṣṭhaśarmātha sārdhaṃ gṛhajanena saḥ

papāta pādayorgehe tayorvai kusumāñjaliḥ /
prāleyasīkarāsāraḥ padminyā iva padmayoḥ

jyeṣṭhaśarmādaya ūcuḥ /
jayataṃ vanadevyau no duḥkhanāśārthamāgate /
prāyaḥ paraparitrāṇameva karma nijaṃ satām

iti tadvacanānte te devyāvūcaturādarāt /
ākhyāta duḥkhaṃ yenāyaṃ lakṣyate duḥkhito janaḥ

jyeṣṭhaśarmādayaste te devyau prati yathākramam /
nijaṃ tadduḥkhamācakhyurdampativyasanātmakam

jyeṣṭhaśarmādaya ūcuḥ /
devyāvabhavatāṃ snigdhāviha brāhmaṇadampatī /
sarvātithī kulakarau stambhābhūtau dvijasthiteḥ

tāvadya gṛhamutsṛjya saputrapaśubāndhavam /
svargaṃ gatau naḥ pitarau tena śūnyaṃ jagattrayam

pakṣiṇo gṛhamāruhya vikṣipantaḥ pratikṣaṇam /
dehaṃ śūnye mṛtaṃ bhaktyā śocanti madhuraiḥ svaraiḥ

guhāgurugurārāvapralāpalapanākulaḥ /
saritsthūlāśrudhārābhiḥ pariroditi parvataḥ

nirjarākrandakāriṇyo muktāmbarapayodharāḥ /
taptaniḥśvāsavidhvastāḥ paraṃ kārśyamitā diśaḥ

kṣatavikṣatasarvāṅgaḥ karuṇākrandakarkaśaḥ /
upavāsarato grāmo dīno mṛtiparaḥ sthitaḥ

divasaṃ prati vṛkṣāṇāmavaśyāyāśrubindavaḥ /
gucchalocanakośebhyastāpoṣṇāni patantyadhaḥ

praśāntajanasaṃcārā rathyā kṣāravidhūsarā /
vidhavāvigatānandā saṃśūnyahṛdayā sthitā

kokilālipralāpinyo vṛṣṭibāṣpahatā latāḥ /
uṣṇoṣṇaśvasanā dehaṃ ghanti pallavapāṇibhiḥ

ātmānaṃ śatadhā kartuṃ bṛhacchvabhraśilātale /
nirjharāḥ prapatantyete tāpataptaśarīrakāḥ

niḥśaṅkayā gataśrīkā mūkā vilulitāśayāḥ /
andhena tamasā pūrṇā gṛhā gahanatāṃ gatāḥ

udyānapuṣpakhaṇḍebhyo rudadbhyo bhramarāravaiḥ /
pūtigandho viniryāti svāmodāparanāmakaḥ

caitradrumavilāsinyo virasāḥ prativāsaram /
latāḥ kṛśā vilīyante sakucadgucchalocanāḥ

prakṣeptumambudhau dehaṃ pravṛttā gantumākulāḥ /
kulyāḥ kalakalālolaṃ dolayantyastanuṃ bhuvi

aśaṅkamaśakāpātaspandamapyaticāpalam /
kalayantyaḥ sthitā vāpyo nispandānandamātmani

gāyatkinnaragandharvavidyādharasurāṅganam /
nūnamadya nabho jātamasmattātābhyalaṃkṛtam

taddevyau kriyatāṃ tāvadasmākaṃ śokanāśanam /
mahatāṃ darśanaṃ nāma na kadācana niṣphalam

ityuktavantaṃ sā putraṃ mūrdhni pasparśa pāṇinā /
pallavenānatā namraṃ mūlagranthimivābjinī

tasyāḥ sparśena tenāsau duḥkhadaurbhāgyasaṃkaṭam /
jahau prāvṛḍghanāsaṅgādgrīṣmatāpamivācalaḥ

sarvo gṛhajanaḥ so'tha tayordevyorvilokanāt /
lakṣmīvānduḥkhanirmukto babhūvāmṛtapo yathā

śrīrāma uvāca /
tayāsya līlayā mātrā putrasya jyeṣṭhaśarmaṇaḥ /
kasmānna darśanaṃ dattaṃ mohaṃ tāvannirākuru

śrīvasiṣṭha uvāca /
buddhaḥ pṛthvyādibodhena yena pṛthvyādisaṅghakaḥ /
tasya piṇḍātmatāṃ dhatte vyomaivānyasya kevalam

asadevāṅga sadiva bhāti pṛthvyādivedanāt /
yathā bālasya vetālo nābhāti tadavedanāt

yathā pṛthvyādinā bhātamapṛthvyādi bhavetkṣaṇāt /
svapne svapnaparijñānāttathā jāgratyapi sphuṭam

pṛthvyādi khatayā buddhaṃ khamityevānubhūyate /
tathāhi kṣubdhadhātūnāṃ kuḍyeṣu kha ivodyamaḥ

svapne nagaramurvīṃ vā śūnyaṃ khātaṃ ca budhyate /
svaprāṅganā ca kurute śūnyāpyarthakriyāṃ nṛṇām

khaṃ pṛthvyāditayā buddhaṃ pṛthvyādi bhavati kṣaṇāt /
mūrcchāyāṃ paraloko'pi pratyakṣamanubhūyate

bālo vyomaiva vetālaṃ mriyamāṇo'mbare vanam /
keśoṇḍrakaṃ khamanyastu khamanyo vetti mauktikam

trastakṣībārdhanidrāśca nauyānāśca sadaiva sye /
vetālavanavṛkṣādi paśyantyanubhavanti ca

yathābhāvitameteṣāṃ padārthānāmato vapuḥ /
abhyāsajanitaṃ bhāti nāstyekaṃ paramārthataḥ

līlayā tu yathāvastu buddhvā pṛthvyādināstitā /
ākāśameva saṃvittyā bhāti bhrāntitayoditam

brahmātmaikacidākāśamātrabodhavato muneḥ /
putramitrakalatrāṇi kathaṃ kāni kadā kutaḥ

dṛśyamādāvanutpannaṃ yacca bhātyajameva tat /
samyagjñānavatāmeva rāgadveṣadṛśo kṛtaḥ

hastaḥ śirasi yaddatto līlayā jyeṣṭhaśarmaṇaḥ /
tatprabhāvasthitārambhasaṃbodhāyāściteḥ phalam

bodho hi cetati yathaiva tathā śubhāni
sūkṣmastu khādapi tathātitarāṃ viśuddhaḥ /
sarvatra rāghava sa eva padārthajālaṃ
svapneṣu kalpitapureṣvanubhūtametat

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye utpattiprakaraṇe līlopākhyāne siddhadarśanahetukathanaṃ nāma ṣaḍviṃśaḥ sargaḥ