Yoga Vasistha · Chapter 3.18

śrīvasiṣṭha uvāca /
itthaṃ vinodayāmīdaṃ duḥkhadaṃ cittamityalam /
bodhayitveṅgitairbhūpānāsthānādutthitātha sā

praviśyāntaḥpuraṃ bhartuḥ pārśve'ntaḥpuramaṇḍape /
viveśa puṣpaguptasya cintayāmāsa cetasā

aho vicitrā māyeyamete'smatpuramānavāḥ /
bahirantaravaddeśe tatra ceha ca saṃsthitāḥ

tālītamālahiṃtālamālitā girayo'pyamī /
yathā tatra tathehāpi bata māyeyamātatā

ādarśe'ntarbahiścaiva yathā śailo'nubhūyate /
bahirantaścidādarśe tathā sargo'nubhūyate

tatra bhrāntimayaḥ sargaḥ kaḥ syātkaḥ pāramārthikaḥ /
iti pṛcchāmi vāgīśāmabhyarcyoktamasaṃśayam

iti niścitya tāṃ devīṃ pūjayāmāsa sā tadā /
dadarśa ca puraḥ prāptāṃ kumārīrūpadhāriṇīm

bhadrāsanagatāṃ devīmupaviśya purogatā /
paramārthamahāśaktiṃ līlā'pṛcchadbhuvi sthitā

līlovāca /
anukampyasya no devi bhajantyudvegamuttamāḥ /
tvayeva kila sargādau sthāpitā sthitiruttamā

tadidaṃ yatpuraḥ prahvā pṛcchāmi parameśvari /
tadbrūhi tvatkṛto nūnaṃ saphalo me'stvanugrahaḥ

asyādarśo jagannāmnaḥ khādapyadhikanirmalaḥ /
yasya yojanakoṭīnāṃ koṭayo'vayavo manāk

niḥsaṃdhitavacojyotirghano mṛdusuśītalaḥ /
acetyaciditi khyāto nāmnā nirbhittiragrataḥ

dikkālakalanākāśaprakāśaniyatikramāḥ /
yatreme pratibimbanti parāṃ pariṇatiṃ gatāḥ

trijagatpratibimbaśrīrbahirantaśca saṃsthitā /
tatra vai kṛtrimā kā syātkāsau vā syādakṛtrimā

śrīdevyuvāca /
akṛtrimatvaṃ sargasya kīdṛśaṃ vada sundari /
kīdṛśaṃ kṛtrimatvaṃ syādyathāvatkathayeti me

līlovāca /
yathāhamiha tiṣṭhāmi tvaṃ ca devi sthitāmbike /
asāvakṛtrimaḥ sarga iti deveśi vedmyaham

yatrādhunā sa bhartā me sthitaḥ sargaḥ sa kṛtrimaḥ /
ahaṃ manye yataḥ śūnyo deśakālādyapūrakaḥ

śrīdevyuvāca /
kṛtrimo'kṛtrimātsargānna kadācana jāyate /
nahi kāraṇataḥ kāryamudetyasadṛśaṃ kvacit

līlovāca /
dṛśyate kāraṇātkāryaṃ suvilakṣaṇamambike /
ambvādātumaśaktā mṛddhaṭastajjastadāspadam

śrīdevyuvāca /
saṃpadyate hi yatkāryaṃ kāraṇaiḥ sahakāribhiḥ /
mukhyakāraṇavaicitryaṃ kiṃcittatrāvalokyate

vada tadbhartṛsargasya kiṃ pṛthvyādiṣu kāraṇam /
tadbhūmaṇḍalato bhūtirjātā tatra varānane

gataṃ cedita uḍḍīya kutaḥ syādiha bhūtalam /
sahakārīṇi kānīva kāraṇānyatra kāraṇe

kāraṇānāmabhāve'pi yodeti sahakāritā /
tatpūrvakāraṇānnānyatsarveṇetyanubhūyate

līlovāca /
smṛtiḥ sā devi madbhartustathā sphāratvamāgatā /
smṛtistatkāraṇaṃ vedmi sargo'yamiti niścayaḥ

śrīdevyuvāca /
smṛtirākāśarūpā ca yathā tajjastathaiva te /
bhartuḥ sargo'nubhūto'pi sa vyomaiva tathābale

līlovāca /
smṛtyākāśamayaḥ sargo yathā bharturmamoditaḥ /
tathaivemamahaṃ manye sa sargo'tra nidarśanam

śrīdevyuvāca /
evametadasatsargo bhartustairbhāti bhāsuraḥ /
tathaivāyamihābhāti paśyāmyetadahaṃ sute

līlovāca /
yathā patyuramūrto'smātsargātsargo bhramātmakaḥ /
jātastathā kathaya me jagadbhramanivṛttaye

śrīdevyuvāca /
prāksmṛterbhrāntimātrātmā sargo'yamudito yathā /
svapnabhramātmako bhāti tathedaṃ kathyate śṛṇu

asti kvaciccidākāśe kvacitsaṃsāramaṇḍapaḥ /
ākāśakācadalavatsaṃsthānācchāditākṛtiḥ

merustambhasthalokeśapurandhrīśālabhañjikaḥ /
caturdaśāpavarakastrigarto bhānudīpakaḥ

koṇasthabhūtavalmīkavyāptaparvataloṣṭakaḥ /
anekaputrajaraṭhaprajeśabrāhmaṇāspadam

jīvaughakośakārāḍhyo vyomordhvatalakālimā /
nabhonivāsasiddhaughamaśakāhitaghuṃghumaḥ

payodagṛhadhūmograjālāvalitakoṇakaḥ /
vātamārgamahāvaṃśasthitavaimānakīṭakaḥ

surāsurādidurbālalīlākalakalākulaḥ /
lokāntarapuragrāmabhāṇḍopaskaranirbharaḥ

saraḥsrotobdhisarasījalokṣitamahītalaḥ /
pātālabhūtalasvargabhāgabhāsurakoṭaraḥ

tatra kasmiṃścidekasminkoṇeṣvambarakoṭare /
śailaloṣṭataleṣveko girigrāmakagartakaḥ

tasminnadīśailavanopagūḍhe sāgniḥ sadāraḥ sutavānarogaḥ /
gokṣīravān rājabhayādvimuktaḥ sarvātithirdharmaparo dvijo'bhūt

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe mokṣopāye utpattiprakaraṇe līlo० jagadbhāntipratipādanaṃ nāmāṣṭādaśaḥ sargaḥ