Yoga Vasistha · Chapter 3.17

śrīsarasvatyuvāca /
śavībhūtamimaṃ vatse bhartāraṃ puṣpapuñjake /
ācchādya sthāpayainaṃ tvaṃ punarbhartāramepyasi

puṣpāṇi mlānimeṣyanti no nacaiṣa vinaṅkṣyati /
bhūyaśca tava bhartṛtvamacireṇa kariṣyati

etadīyaśca jīvo'sāvākāśaviśadastava /
na nirgamiṣyati kṣipramito'ntaḥpuramaṇḍapāt

ṣaṭpadaśreṇinayanā samākarṇyeti bandhubhiḥ /
sā samāśvāsitāgatya payobhiriva padminī

patiṃ saṃsthāpya tatraiva puṣpapūrapragopitam /
kiṃcidāśvāsitā'tiṣṭhaddaridreva nidhāninī

tasminneva dine saiṣā tasmiñchuddhāntamaṇḍape /
ardharātre parijane sarvasminnidrayā hṛte

jñaptiṃ bhagavatīṃ devīṃ śuddhadhyānamahādhiyā /
duḥkhādāhvāyayāmāsa sovāca samupetya tām

kiṃ smṛtāsmi tvayā vatse dhatse kimiti śokitām /
saṃsārabhrāntayo bhānti mṛgatṛṣṇāmbuvattadhā

līlovāca /
kva mamāvasthito bhartā kiṃ karotyatha kīdṛśaḥ /
samīpaṃ naya māṃ tasya naikā śaknomi jīvitum

śrīdevyuvāca /
cittākāśaṃ cidākāśamākāśaṃ ca tṛtīyakam /
dvābhyāṃ śūnyataraṃ viddhi cidākāśaṃ varānane

taccidākāśakośātma cidākāśaikabhāvanāt /
avidyamānamapyāśu dṛśyate'thānubhūyate

deśāddeśāntaraprāptau saṃvido madhyameva yat /
nimiṣeṇa cidākāśaṃ tadviddhi varavarṇini

tasminnirastaniḥśeṣasaṃkalpā sthitimeṣi cet /
sarvātmakaṃ padaṃ tattvaṃ tvaṃ tadāpnoṣyasaṃśayam

atyantābhāvasaṃpattyā jagataścaitadāpyate /
nānyathā madvareṇāśu tvaṃ tu prāpsyasi sundari

śrīvasiṣṭha uvāca /
ityuktvā sā yayau devī divyamātmīyamāspadam /
līlā tu līlayaivāsīnnirvikalpasamādhibhāk

tattatyāja nimeṣeṇa sāntaḥkaraṇapañjaram /
svadehaṃ khamivoḍḍīnā muktanīḍā vihaṃgamī

dadarśa khasthā bhartāraṃ tasminnevālayāmbare /
saṃsthitaṃ pṛthivīpālamāsthāne bahurājani

siṃhāsane samārūḍhaṃ jayajīveti saṃstutam /
prastutaṃ maṇḍalānīkakāryamāhartumādṛtam

patākāmañjarīkīrṇarājadhānīgṛhasthitam /
pūrvadvārasthitāsaṃkhyamuniviprarṣimaṇḍalam

dakṣiṇadvāragāsaṃkhyarājarājeśamaṇḍalam /
paścimadvāragāsaṃkhyalalanālokamaṇḍalam

uttaradvāragāsaṃkhyarathahastyaśvasaṃkulam /
ekabhṛtyavinirṇītadakṣiṇāpathavigraham

karṇāṭanātharacitapūrvadeśakriyākramam /
surāṣṭrādhipanirṇītasarvamlecchottarāpatham

māladeśasamākrāntasarvapāścātyataṅgaṇam /
dakṣiṇābdhitaṭāyātalaṅkādūtavinoditam

pūrvābdhitaṭamāhendrasiddhoktagaganāpagam /
uttarābdhitaṭāyātadūtavarṇitaguhyakam

paścimābdhitaṭālokavarṇitāstamadyakramam /
asaṃkhyavaddhabhūpālakalākīrṇākhilājiram

yajñavāṭapaṭhadvipra jitatūryāgraniḥsvanam /
bandikolāhalollāsapratiśrudvanakuñjaram

geyavādyodyatadhvānapradhvanadgaganāntaram /
hayahastirathārājirajomeghaghanāmbaram

puṣpakarpūradhūpāḍhyaṃ gandhāmoditaparvatam /
sarvamaṇḍalasaṃbhāraracitānekaśāsanam

yaśaḥkarpūrajaladasuśubhrāmbaraparvatam /
rodasīstambhabhūtaikasvapratāpajitārkakam

ārambhamantharodārakāryasaṃvyagrabhūmipam /
nānānagaranirmāṇasodyogasthapatīśvaram

papātātha mahārambhā sā tāṃ narapateḥ sabhām /
vyomātmikā vyomamayīṃ mihikevāmbarāṭavīm

bhramantīṃ tatra tāmagre dadṛśuste na kecana /
saṃkalpamātraracitāṃ puruṣāḥ kāminīmiva

tathā te tāṃ na dadṛśuḥ saṃcarantīṃ purogatām /
anyasaṃkalparacitāmanyena nagarīṃ yathā

prāktanāneva tānsarvānsvāndadarśa sabhāgatān /
bhūbhṛteva susaṃprajñānnagarānnagarāntaram

taddeśāṃstatsamācārāṃstathā tāneva bālakān /
tā eva bālavanitāstāṃstāneva ca mantriṇaḥ

tāneva bhūmipālāṃśca tāṃstāneva ca paṇḍitān /
tāneva narmasacivānbhṛtyāṃstāneva tādṛśān

athānyānapyapūrvāṃśca paṇḍitānsuhṛdastathā /
vyavahārāṃstathānyāṃśca paurānanyāṃstathaiva ca

madhyāhnakāle divase ghanadāvākulā diśaḥ /
antarikṣaṃ sacandrārkaṃ sāmbhodapavanadhvani

mahīruhanadīśailapurapattanamaṇḍitam /
nānānagaravinyāsa jaṅgalagrāmasaṃkulam

dviraṣṭavarṣaṃ bhūpālaṃ prāktanyā jarasojjhitam /
prāktanīṃ janatāṃ sarvāṃ samastāngrāmavāsinaḥ

sā tānālokya lalanā cintāparavaśābhavat /
tasminnagaravāstavyāḥ kiṃ te sarve mṛtā iti

punaḥ prajñaptibodhena prāktanāntaḥpuraṃ gatā /
kṣaṇena ca dadarśātra sārdharātre tathaiva tān

atha sotthāpayāmāsa nidrākrāntaṃ sakhījanam /
āha cātīva me duḥkhamāsthānaṃ dīyatāmiti

bhartuḥ siṃhāsanasyāsya pārśve tiṣṭhāmyahaṃ yadi /
paśyāmi svabhyasaṃghātaṃ tatprajīvāmi nānyathā

sa rājaparivāro'tha tayetyukte yathākramam /
āsīdvinidraḥ saṃvyagraḥ sarvaḥ sarvasvakarmaṇi

paurānsabhyātsamānetuṃ yayuryāṣṭīkapaṅktayaḥ /
vyavahāraṃ kalayitumurvyāmarkakarā iva

āsthānabhūmiṃ bhṛtyāśca mārjayāmāsurādṛtāḥ /
prāvṛṭpayodamalina khaṃ śaradvāsarā iva

aṅgaṇaṃ prati dīpaughāstasthuḥ pītatamombhasaḥ /
āścaryadarśanāyeva saṃprāptā ṛkṣapaṅktayaḥ

janatāḥ pūrayāmāsuḥ pūrairajirabhūmikāḥ /
abdhīnpralayasaṃśuṣkānpurāsarga ivāmbhasā

ājagmurmantrisāmantāḥ svaṃsvaṃ sthānamaninditāḥ /
trailokye punarutpanne lokapālā yathā diśaḥ

vavurākīrṇakarpūrasāndrāvaśyāyaśītalāḥ /
utphullakusumodvāntamāṃsalāmoditānilāḥ

paryanteṣu pratīhārāstasthurdhavalavāsasaḥ /
ṛṣyamūkārkatāpārtameghamālā ivādriṣu

prabhāpītatamaḥ puñjāḥ petuḥ puṣpotkarā bhuvi /
caṇḍamārutavidhvastāstārakānikarā iva

āsthānaṃ pūrayāmāsurmahīpālānuyāyinaḥ /
utphullakamalotkīrṇaṃ haṃsā iva sarovaram

siṃhāsanasamīpasthe haimacitrāsane nave /
upāviśadasau līlā līleva smaracetasi

dadarśa tānnṛpānsarvānpūrvāneva yathāsthitān /
gurūnāryānsakhīnsabhyānsuhṛtsaṃbandhibāndhavān

sakalameva hi pūrvavadeva sā samavalokya mudaṃ paramāṃ yayau /
nṛpatirāṣṭrajanaṃ khalu jīvanābhyuditayā ca babhau śaśivacchriyā

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye utpattiprakaraṇe līlopākhyāne sadeharāṣṭravarṇanaṃ nāma saptadaśaḥ sargaḥ