Yoga Vasistha · Chapter 3.16

śrīvasiṣṭha uvāca /
bhūtalāpsarasā sārdhamananyadayitāpatiḥ /
akṛtrimapremarasaṃ sa reme kāntayā tayā

udyānavanagulmeṣu tamālagahaneṣu ca /
puṣpamaṇḍaparamyeṣu latāvalayasadmasu

puṣpāntaḥpuraśayyāsu puṣpasaṃbhāravīthiṣu /
vasantodyānadolāsu krīḍāpuṣkariṇīṣu ca

candanadrumaśaileṣu saṃtānakataleṣu ca /
kadambanīpageheṣu pāribhadrodareṣu ca

vikasatkundamandāramakarandasugandhiṣu /
vasantavanajāleṣu kūjatkokilapakṣiṣu

nānāraṇyatṛṇānāṃ ca sthaleṣu mṛdudīptiṣu /
nirjhareṣu tarattārasīkarāsāravarṣiṣu

śailānāṃ maṇimāṇikyaśilānāṃ phalakeṣu ca /
devarṣimunigeheṣu dūrapuṇyāśrameṣu ca

kumudvatīṣu phullāsu smerāsu nalinīṣu ca /
vanasthalīṣu kṛṣṇāsu phullāsu phalinīṣu ca //
surataiḥ suratāruṇyaiḥ sundaraḥ sundarehitaiḥ /
īhitaiḥ peśalānyonyaghanapremarasādhikaiḥ

prahelikābhirākhyānaistathā cākṣaramuṣṭibhiḥ /
aṣṭāpadairbahudyūtaistathā gūḍhacaturthakaiḥ

nāṭikākhyāyikābhiśca ślokairvindumatikramaiḥ /
deśakālavibhāgaiśca nagaragrāmaceṣṭitaiḥ

sragdāmamālāvalitairnānābharaṇayojanaiḥ /
līlāvilolacalanairvicitrarasabhojanaiḥ

ārdrakuṅkumakarpūratāmbūlīdalacarvaṇaiḥ /
phullapuṣpalatāguñjādehagopanakhavraṇaiḥ

samālambhanalīlābhirmālāpraharaṇakramaiḥ /
gṛhe kusumadolābhiranyonyaṃ dolanakramaiḥ

nauyānayugmahastyaśvadāntoṣṭrādigamāgamaiḥ /
jalakelivilāsena parasparasamukṣaṇaiḥ

nṛtyagītakalālāsyatālatāṇḍavamaṇḍanaiḥ /
saṃgītakaiḥ saṃkathanairvīṇāmurajavādanaiḥ

udyāneṣu sarittīravṛkṣeṣu varavīthiṣu /
antaḥpureṣu harmyeṣu phulladolāvadolanaiḥ

sā tathā sukhasaṃvṛddhā tasya praṇayinī priyā /
ekadā cintayāmāsa subhrūḥ saṃkalpaśālinī

prāṇebhyo'pi priyo bhartā mamaiṣa jagatīpatiḥ /
yauvanollāsavānśrīmānkathaṃ syādajarāmaraḥ

bhartrānena sahottuṅgastanī kusumasadmasu /
kathaṃ svairaṃ ciraṃ kāntā rame yugaśatānyaham

tathā yate yatnamatastapojapayamehitaiḥ /
rajanīśamukho rājā yathā syādajarāmaraḥ

jñānavṛddhāṃstapovṛddhānvidyāvṛddhānahaṃ dvijān /
pṛcchāmi tāvanmaraṇaṃ kathaṃ na syānnṛṇāmiti

ityānīyātha saṃpūjya dvijānpapraccha sā natā /
amaratvaṃ kathaṃ viprā bhavediti punaḥpunaḥ

viprā ūcuḥ /
tapojapayamairdevi samastāḥ siddhasiddhayaḥ /
saṃprāpyante'maratvaṃ tu na kadācana labhyate

ityākarṇya dvijamukhāccintayāmāsa sā punaḥ /
idaṃ svaprajñayaivāśu bhītā priyaviyogataḥ

maraṇaṃ bharturagre me yadi daivādbhaviṣyati /
tatsarvaduḥkhanirmuktā saṃsthāsye sukhamātmani

atha varṣasahasreṇa bhartādau cenmariṣyati /
tatkariṣye tathā yena jīvo gehānna yāsyati

tadbhramadbhartṛjīve'sminnije śuddhāntamaṇḍape /
bhartrā vilokitā nityaṃ nivatsyāmi yathāsukham

adyaivārabhyaitadartha devīṃ jñaptiṃ sarasvatīm /
japopavāsaniyamairātoṣaṃ pūjayāmyaham

iti niścitya sā nāthamanuktvaiva varāṅganā /
yathāśāstraṃ cacārograṃ tathā niyamamāsthitā

trirātrasya trirātrasya paryante kṛtapāraṇā /
devadvijaguruprājñavidvatpūjāparāyaṇā

snānadānatapodhyānanityodyuktaśarīrikā /
sarvāstikyasadācārakāriṇī kleśahāriṇī

yathākālaṃ yathodyogaṃ yathāśāstraṃ yathākramam /
toṣayāmāsa bhartāramaparijñātasaṃsthitiḥ

trirātraśatamevaṃ sā bālā niyamaśālinī /
anārataṃ taponiṣṭhāmatiṣṭhatkaṣṭaceṣṭayā

trirātrāṇāṃ śate cātha pūjitā pratimānitā /
tuṣṭā bhagavatī gaurī vāgīśā samuvāca tām

śrīsarasvatyuvāca /
nirantareṇa tapasā bhartṛbhaktyatiśālinā /
parituṣṭāsmi te vatse gṛhāṇa varamīpsitam

śrīrājñyuvāca /
jaya janmajarājvālādāhadoṣaśaśiprabhe /
jaya hārdāndhakāraughanivāraṇaraviprabhe

amba mātarjaganmātastrāyasva kṛpaṇāmimām /
idaṃ varadvayaṃ dehi yadahaṃ prārthaye śubhe

ekaṃ tāvadvidehasya bharturjīvo mamāmbike /
asmādeva hi mā yāsīnnijāntaḥpuramaṇḍapāt

dvitīyaṃ tvāṃ mahādevi prārthaye'haṃ yadā yadā /
darśanāya varārthāya tadā me dehi darśanam

ityākarṇya jaganmātā tavāstvevamiti svayam /
uktvāntardhānamagamatprotthāyormirivārṇave

atha sā rājamahiṣī parituṣṭeṣṭadevatā /
śrutagīteva hariṇī babhūvānandadhāriṇī

pakṣamāsartukaṭake dināre varṣadaṇḍake /
kṣaṇanābhau spandamaye kālacakre vahatyatha

antardhimājagāmāsyāḥ patyustaccetanaṃ tanau /
saṃdṛśyamānamevāśu śuṣkapatraraso yathā

raṇakhaṇḍitadehe'sminmṛte'ntaḥpuramaṇḍape /
nirjalā nalinīvāsau parāṃ mlānimupāyayau

viṣoṣṇaśvasanadhvastasakalādharapallavā /
prāpa sā maraṇāvasthāṃ saśalyeva mṛgī yathā

prāpa sā tamasāndhatvaṃ tasminmaraṇamāgate /
dīpajvālālave kṣīṇe sadmaśrīriva bhūṣitā

kārśyamāpa kṣaṇenāsau bālā virasatāṃ gatā /
yathā srotasvinī srotakṣaye kṣāravidhūsarā

kṣipramākrandinī kṣipraṃ maunamūkā viyoginī /
babhūva cakravākīva māninī maraṇonmukhī

atha tāmatimātravihvalāṃ sakṛpākāśabhavā sarasvatī /
śapharīṃ hradaśoṣavihvalāṃ prathamā vṛṣṭirivānvakampata

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye utpattiprakaraṇe maṇḍapopākhyāne rājñīparidevanaṃ nāma ṣoḍaśaḥ sargaḥ