Yoga Vasistha · Chapter 3.12

dvādaśaḥ sargaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca
etasmātparamācchāntātpadātparamapāvanāt /
yathedamutthitaṃ viśvaṃ tacchṛṇūttamayā dhiyā

suṣuptaṃ svapnavadbhāti bhāti brahmaiva sargavat /
sarvātmakaṃ ca tatsthānaṃ tatra tāvatkramaṃ śrṛṇu

tasyānantaprakāśātmarūpasyānantacinmaṇeḥ /
sattāmātrātmakaṃ viśvaṃ yadajasraṃ svabhāvataḥ

tadātmani svayaṃ kiṃciccetyatāmiva gacchati /
agṛhītātmakaṃ saṃvidahaṃmarśanapūrvakam

bhāvināmārthakalanaiḥ kiṃcidūhitarūpakam /
ākāśādaṇu śuddhaṃ ca sarvasminbhāti bodhanam

tataḥ sā paramā sattā sacetaścetanonmukhī /
cinnāmayogyā bhavati kiṃcillabhyatayā tathā

ghanasaṃvedanā paścādbhāvijīvādināmikā /
saṃbhavatyāttakalanā yadojjhati paraṃ padam

sattaiva bhāvanāmātrasārā saṃsaraṇonmukhī /
tadā vastusvabhāvena tvanuttiṣṭhati tāmimām //
samanantaramevāsyāḥ svasattodeti śūnyatā /
śabdādiguṇabījaṃ sā bhaviṣyadabhidhārthadā

ahaṃtodeti tadanu saha vai kālasattayā /
bhaviṣyadabhidhārthena bījaṃ mukhyajagatsthiteḥ

tasyāḥ śakteḥ parāyāstu svasaṃvedanamātrakam /
etajjālamasadrūpaṃ sadivodeti visphurat

evaṃprāyātmikā saṃvidbījaṃ saṃkalpaśākhinaḥ /
bhavatyahaṃkārakaṇastataḥ spandatayā marut

cidahaṃ tāvatī vyomaśabdatanmātrabhāvanāt /
svato ghanībhūya śanaiḥ svatanmātraṃ bhavatyalam

bhāvināmārtharūpaṃ tadbījaṃ śabdaughaśākhinaḥ /
padavākyapramāṇākhyaṃ vedavṛndaṃ vikāsitam

tasmādudeṣyatyakhilā jagacchrīḥ paramātmanaḥ /
śabdaughanirmitārthaughapariṇāmavisāriṇaḥ

cidevaṃparivārā sā jīvaśabdena kathyate /
bhāviśabdārthajālena bījaṃ rūpaughaśākhinaḥ

caturdaśavidhaṃ bhūtajālamāvalitāntaram /
jagajjaṭharagartaughaṃ prasariṣyati vai tataḥ

asaṃprāptābhidhācārā cijjavātprasphuradvapuḥ /
sā caiva sparśatanmātraṃ bhāvanādbhavati kṣaṇāt

pavanaskandhavistāraṃ bījaṃ sparśaughaśākhinaḥ /
sarvabhūtakriyāspandastasmātsaṃprasariṣyati

tatraiva cidvilāsena prakāśo'nubhavādbhavet /
tejastanmātrakaṃ tattu bhaviṣyadabhidhārthakam

tatsūryāgnivijṛmbhādibījamālokaśākhinaḥ /
tasmādrūpavibhedena saṃsāraḥ prasariṣyati

bhāvayaṃstanutāmeva rasaskandha ivāmbhasaḥ /
svadanaṃ tasya saṅghasya rasatanmātramucyate

bhāvivārivilāsātmā tadbījaṃ rasaśākhinaḥ /
anyonyasvadane tasmātsaṃsāraḥ prasariṣyati

bhaviṣyadrūpasaṃkalpanāmāsau kalpanātmakaḥ /
saṃkalpātmaguṇairgandhatanmātratvaṃ prapaśyati

bhāvibhūgolakatvena bījamākṛtiśākhinaḥ /
sarvādhārātmanastasmātsaṃsāraḥ prasariṣyati

citā vibhāvyamānāni tanmātrāṇi parasparam /
svayaṃ pariṇatānyantarambunīva nirantaram

tathaitāni vimiśrāṇi viviktāni punaryathā /
na śuddhānyupalabhyante sarvanāśāntameva hi

saṃvittimātrarūpāṇi sthitāni gaganodare /
bhavanti vaṭajālāni yathā bījakaṇāntare

prasavaṃ paripaśyanti śataśākhaṃ sphuranti ca /
paramāṇvantare bhānti kṣaṇātkalpībhavanti ca

vivartameva dhāvanti nirvivartāni santi ca /
cidvedhitāni sarvāṇi kṣaṇātpiṇḍībhavanti ca

tanmātragaṇametatsyātsā saṃkalpātmikā citiḥ /
vedanātrasareṇvābhamanākāraiva paśyati

bījaṃ jagatsu nanu pañcakamātrameva
bījaṃ parāvyavahitasthitiśaktirādyā /
bījaṃ tadeva bhavatīti sadānubhūtaṃ
cinmātramevamajamādyamato jagacchīḥ

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye utpattiprakaraṇe jagadutpattivarṇanaṃ nāma dvādaśaḥ sargaḥ