Yoga Vasistha · Chapter 3.119

ekonaviṃśottaraśatatamaḥ sargaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
ūrmikāsaṃvidā hema yathā vismṛtya hematām /
virauti nāhaṃ hemeti tathātmāhaṃtayānayā

śrīrāma uvāca /
ūrmikāsaṃvidudayaḥ kathaṃ hemno yathā mune /
ahaṃtā cātmana iti yathāvadbrūhi me prabho

śrīvasiṣṭha uvāca /
sata evāgamāpāyau praṣṭavyau nāsataḥ satā /
ahaṃtvamūrmikātvaṃ ca satī tu na kadācana

hemaṃ hemnyūrmikāṃ ca tvaṃ gṛhāṇetyudito yadi /
yaddīyate sormikeṇa tattadasti na saṃśayaḥ

śrīrāma uvāca /
evaṃ cettattprabho kiṃ syādūrmikātvaṃ tu kīdṛśam/
anayaivārthaniścityā jñāsyāmi brahmaṇo vapuḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
rūpaṃ rāghava nīrūpamasataścennirūpyate /
tadvandhyātanayākāraguṇāṃstvaṃ samudāhara

ūrmikātvaṃ mudhā bhrāntirmāyaiṣā satsvarūpiṇī /
rūpaṃ tadetadevāsyāḥ prekṣitā yanna dṛśyate

mṛgatṛṣṇāmbhasi dvīndāvahaṃtārūpakādiṣu /
etāvadeva rūpaṃ yatprekṣyamāṇaṃ na labhyate

yaḥ śuktau rajatākāraṃ prekṣate rajatasya saḥ /
na saṃprāpnotyaṇumapi kaṇaṃ kṣaṇamapi kvacit

aparyālokanenaiva sadivāsadvirājate /
yathā śuktau rajatatā jalaṃ marumarīciṣu

yannāsti tasya nāstitvaṃ prekṣyamāṇaṃ prakāśate /
aprekṣyamāṇaṃ sphurati mṛgatṛṣṇāsvivāmbudhīḥ

asadeva ca satkāryakaraṃ bhavati ca sthiram /
bālānāṃ maraṇāyaiva vetālabhrāntisaṃbhramaḥ

hematāṃ varjayitvaikāṃ vidyate hemni netarat /
ūrmikākaṭakāditvaṃ tailādisikatāsviva

nehāsti satyaṃ no mithyā yadyathā pratibhāvyate /
tattathārthakriyākāri bālayakṣavikāravat

sadvā bhavatvasadvāpi surūḍhaṃ hṛdaye hi yat /
tattadarthakriyākāri viṣasyevāmṛtakriyā

paramaiṣaiva sā vidyā māyaiṣā saṃsṛtirhyasau /
asato niṣpratiṣṭhasya yadahaṃtvasya bhāvanam

hemnyasti normikāditvamahantādyasti nātmani /
ahantābhāvavastvemaṃ svacche śānte site pare

na sanātanatā kācinna ca kācidviriñcitā /
na ca brahmāṇḍatā kācinna ca kācitsutāditā

na lokāntaratā kācinna ca svargāditā kvacit /
na merutā nāsuratā na manastvaṃ na dehatā

na mahābhūtatā kācinna ca kāraṇatā kvacit /
na ca trikālakalanā na bhāvābhāvavastutā

tvattāhantātmatā tattā sattā'sattā na kācana /
na kvacidbhedakalanā na bhāvo na ca rañjanā

sarvaṃ śāntaṃ nirālambaṃ jagattvaṃ śāśvataṃ śivam /
anāmayamanābhāsamanāmakamakāraṇam

na sannāsanna madhyāntaṃ na sarvaṃ sarvameva ca /
manovacobhiragrāhyaṃ śūnyācchūnyaṃ sukhātsukham

śrīrāma uvāca /
avabuddhaṃ samaṃ brahma sarvameva mayādhunā /
tathāpi bhūyaḥ kathaya sargaḥ kimiva lokyate

śrīvasiṣṭha uvāca /
pare śānte paraṃ nāma sthitamitthamidaṃtayā /
neha sargo na sargākhyā kācidasti kadācana

mahārṇavāmbhasīvāmbu saṃsthitā parameśvare /
jalaṃ dravatvātspandīva nispandaṃ paramaṃ padam

bhāḥ svātmanīva kacati na kacatyeva tatpadam /
bhāsāṃ tattvaṃ hi kacanaṃ padaṃ tvakacanaṃ viduḥ

adha ūrdhvaṃ varjayitvā yathābdherudare payaḥ /
sphuratyevaṃ pare cittvādidaṃ nāneva tatparam

īṣadvidaḥ svayaṃ cittvāccetyatāmiva gacchati /
buddhyate sarga ityeva samāsthāsyati śāśvatam

sargastu paramārthasya saṃjñetyeva viniścayaḥ /
nānāsti nāyamatyantamambarasya yathāmbaram

cittātsargasamāpattiracittātsargasaṃkṣayaḥ /
pare paramasaṃśānte hemnīva kaṭakabhramaḥ

sanneva sargo satyatvameti cittaśamodaye /
asatsattāmavāpnoti svataḥ saṃvedanodaye

saṃvedanamahaṃtāvatsargasaṃbhramasaṃbhramaḥ /
asaṃvedanamāśāntaṃ paraṃ viddhi na tajjaḍam

nāneva sargo nānāyaṃ jñasyaikātmaśivātmakaḥ /
puṃstvakarmakriyā senā mṛnmayī śilpināṃ yathā

idaṃ pūrṇamanārambhamanantamanaghodaram /
pūrṇe pūrṇaparāpūraiḥ pūrṇamevāvatiṣṭhate

yadayaṃ lakṣyate sargastadbrahma brahmaṇi sthitam /
nabho nabhasi viśrāntaṃ śāntaṃ śānte śive śivam

mukurapratibimbasthe nagare navayojane /
yathā dūramadūraṃ ca tatheśe tadatatkramaḥ

asadabhyuditaṃ viśvaṃ sadapyabhyuditaṃ sadā /
pratibhāsātsadābhāsamavastutvādasanmayam

ādarśanagarākāre mṛgatṛṣṇāmbubhāsvare /
dvicandravibhramābhāse sarge'sminkaiva satyatā

māyācūrṇaparikṣepādyathā vyomni purabhramaḥ /
tathā saṃvidi saṃsāraḥ sāro'sāraśca bhāsate

yāvadvicāradahanena samūladāhaṃ
dagdhā na jarjaralateva balādavidyā /
śākhāpratānagahanāni bahūni tāva-
nnānāvidhāni sukhaduḥkhavanāni sūte

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mo० utpattiprakaraṇe hemormyupadeśo nāmaikonaviṃśatyuttaraśatatamaḥ sargaḥ