Yoga Vasistha · Chapter 3.118

aṣṭādaśottaraśatatamaḥ sargaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
imāṃ saptapadāṃ jñānabhūmimākarṇayānagha /
nānayā jñātayā bhūyo mohapaṅke nimajjasi

vadanti bahubhedena vādino yogabhūmikāḥ /
mama tvabhimatā nūnamimā eva śubhapradāḥ

avabodhaṃ vidurjñānaṃ tadidaṃ saptabhūmikam /
muktistu jñeyamityuktaṃ bhūmikāsaptakātparam

satyāvabodho mokṣaścaiveti paryāyanāmanī /
satyāvabodho jīvo'yaṃ neha bhūyaḥ prarohati

jñānabhūmiḥ śubhecchākhyā prathamā samudāhṛtā /
vicāraṇā dvitīyā tu tṛtīyā tanumānasā

sattvāpattiścaturthī syāttato'saṃsaktināmikā /
padārthābhāvanī ṣaṣṭhī saptamī turyagā smṛtā

āsāmante sthitā muktistasyāṃ bhūyo na śocyate /
etāsāṃ bhūmikānāṃ tvamidaṃ nirvacanaṃ śrṛṇu

sthitaḥ kiṃ mūḍha evāsmi prekṣye'haṃ śāstrasajjanaiḥ /
vairāgyapūrvamiccheti śubhecchetyucyate budhaiḥ

śāstrasajjanasaṃparkavairāgyābhyāsapūrvakam /
sadācārapravṛttiryā procyate sā vicāraṇā

vicāraṇāśubhecchābhyāmindriyārtheṣvasaktatā /
yātra sā tanutā bhāvātprocyate tanumānasā

bhūmikātritayābhyāsāccitte'rthe viratervaśāt /
satyātmani sthitiḥ śuddhe sattvāpattirudāhṛtā

daśācatuṣṭayābhyāsādasaṃsaṅgaphalena ca /
rūḍhasattvacamatkārātproktā'saṃsaktināmikā

bhūmikāpañcakābhyāsātsvātmārāmatayā dṛḍham /
ābhyantarāṇāṃ bāhyānāṃ padārthānāmabhāvanāt

paraprayuktena ciraṃ prayatnenārthabhāvanāt /
padārthābhāvanānāmnī ṣaṣṭhī saṃjāyate gatiḥ

bhūmiṣaṭrucirābhyāsādbhedasyānupalambhataḥ /
yatsvabhāvaikaniṣṭhatvaṃ sā jñeyā turyagā gatiḥ

eṣā hi jīvanmukteṣu turyāvastheha vidyate /
videhamuktiviṣayasturyātītamataḥ param

ye hi rāma mahābhāgāḥ saptamīṃ bhūmikāṃ gatāḥ /
ātmārāmā mahātmānaste mahatpadamāgatāḥ

jīvanmuktā na sajjanti sukhaduḥkharasasthitau /
prakṛtenārthakāryāṇi kiṃcitkurvanti vā na vā

pārśvasthabodhitāḥ santaḥ sarvācārakramāgatam /
ācāramācarantyeva suprabuddhavadakṣatam

ātmārāmatayā tāṃstu sukhayanti na kāścana /
jagatkriyāḥ susaṃsuptānrūpālokāḥ striyo yathā

bhūmikāsaptakaṃ caitaddhīmatāmeva gocaram /
na paśusthāvarādīnāṃ na ca mlecchādicetasām

prāptā jñānadaśāmetāṃ paśumlecchādayo'pi ye /
sadehā vāpyadehā vā te muktā nātra saṃśayaḥ

jñaptirhi granthivicchedastasminsati hi muktatā /
mṛgatṛṣṇāmbubuddhyādi śāntimātrātmakastvasau

ye tu mohātsamuttīrṇā na prāptāḥ pāvanaṃ padam /
āsthitā bhūmikāsvāsu svātmalābhaparāyaṇāḥ

sarvabhūmigatāḥ kecitkeciddvitraikabhūmikāḥ /
bhūmiṣadrugatāḥ kecitkecitsaptakabhūmikāḥ

bhūmitrayagatāḥ kecitkecidantyā bhuvaṃ gatāḥ /
bhūcatuṣṭayagāḥ kecitkecidbhūmidvaye sthitāḥ

bhūmyaṃśabhājanāḥ kecitkecitsārdhatribhūmikāḥ /
kecitsārdhacaturbhūgāḥ sārdhaṣaḍabhūmikāḥ pare

vivekino narā loke caranta iti bhūmiṣu /
grahāyatanatāpasya dṛśāveśeṣu saṃsthitāḥ

te hi dhīrāḥ surājāno daśāsvāsu jayanti ye /
tṛṇāyate'tra digdantighaṭābhaṭaparājayaḥ

ye tāsu bhūmiṣu jayanti hi ye mahānto
vandyāsta eva hi jitendriyaśatravaste /
samrāḍvirāḍapi ca yatra tṛṇāyate vai
tasmātparaṃ jagati te samavāpnuvanti

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mokṣopāyeṣūtpattiprakaraṇe jñānabhūmikopadeśo nāmāṣṭādaśottaraśatatamaḥ sargaḥ