Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yoga Vasistha · Chapter 3.111

3.111.111

ekādaśottaraśatatamaḥ sargaḥ

3.111.1

śrīvasiṣṭha uvāca /
asya cittamahāvyādheścikitsāyā mahauṣadham /
svāyattaṃ śrṛṇu vakṣyāmi sādhu susvādu niścitam

3.111.2

svenaiva pauruṣeṇāśu svasaṃvedanarūpiṇā /
yatnena cittavetālastyaktveṣṭaṃ vastu jīyate

3.111.3

tyajannabhimataṃ vastu yastiṣṭhati nirāmayaḥ /
jitameva manastena kudanta iva dantinā

3.111.4

svasaṃvedanayatnena pālyate cittabālakaḥ /
avastuto vastuni ca yojyate bodhyate'pi ca

3.111.5

śāsrasatsaṅgadhīreṇa cintātaptamatāpinā /
chindhi tvamāyasenāyo manasaiva mano mune

3.111.6

ayatnena yathā bāla itaścetaśca yojyate /
bhāvaistathaiva cetontaḥ kimivātrāsti duṣkaram

3.111.7

satkarmaṇi samākrāntamudarkodayadāyini /
svapauruṣeṇaiva manaścetanena niyojayet

3.111.8

svāyattamekāntahitaṃ svepsitatyāgavedanam /
yasya duṣkaratāṃ yātaṃ dhiktaṃ puruṣakīṭakam

3.111.9

aramyaṃ ramyarūpeṇa bhāvayitvā svasaṃvidā /
malleneva śiśuścittamayatnenaiva jīyate

3.111.10

pauruṣeṇa prayatnena cittamāśveva jīyate /
acittenāprayatnena padaṃ brahmaṇi dīyate

3.111.11

svāyattaṃ ca susādhyaṃ ca svacittākrāntimātrakam /
śaknuvanti na ye kartuṃ dhiktānpuruṣajambukān

3.111.12

svapauruṣaikasādhyena svepsitatyāgarūpiṇā /
manaḥpraśamamātreṇa vinā nāsti śubhā gatiḥ

3.111.13

manomāraṇamātreṇa sādhyena svātmasaṃvidā /
niḥsapatnamanādyantamaniṅganamihocyatām

3.111.14

īpsitāvedanākhyāttu manaḥpraśamanādṛte /
gurūpadeśaśāstrārthamantrādyā yuktayastṛṇam

3.111.15

sarvaṃ sarvagataṃ śāntaṃ brahma saṃpadyate tadā /
asaṃkalpanaśastreṇa cchinnaṃ cittaṃ gataṃ yadā

3.111.16

svasaṃvedanasādhye'sminsaṃkalpānarthaśāsane /
śāntāyāmatra vapuṣi puṃsaḥ kaiva kadarthanā

3.111.17

nūnaṃ daivamanādṛtya mūḍhasaṃkalpakalpitam /
puruṣārthena saṃvittyā naya cittamacittatām

3.111.18

tāṃ mahāpadavīmekāṃ kāmapyadhigataṃ ciram /
cittaṃ cidbhakṣitaṃ kṛtvā cittādapi paro bhava

3.111.19

bhava bhāvanayā yukto yuktaḥ paramayā dhiyā /
dhārayātmānamavyagro grastacittaṃ tataḥ param

3.111.20

paraṃ pauruṣamāśritya nītvā cittamacittatām /
tāṃ mahāpadavīmehi yatra nāśo na vidyate

3.111.21

saṃvedanaviparyāsarūpiṇī dhīrivācalā /
jetumāśu mano rāma pauruṣeṇaiva śakyate

3.111.22

anudvegaḥ śriyo mūlamanudvegātpravartate /
jantormanojayo yena trilokīvijayastṛṇam

3.111.23

na śastradalanotpātapātā yasyāṃ manāgapi /
svabhāvamātravyāvṛttau tasyāṃ kaiva kadarthanā

3.111.24

api svavedanākrāntau na śaktā ye narādhamāḥ /
kathaṃ vyavahariṣyanti vyavahāradaśāsu te

3.111.25

pumānmṛto'smi jāto'smi jīvāmīti kudṛṣṭayaḥ /
cetaso vṛttayo bhānti capalasyāsadutthitāḥ

3.111.26

na kaścaneha mriyate jāyate na ca kaścana /
svayaṃ vetti mṛtaṃ svasya lokamanyaṃ svakaṃ manaḥ

3.111.27

ito yāti paraṃ lokaṃ sphuratyanyatayā manaḥ /
tattasyaityetadāmokṣamato mṛtibhayaṃ kutaḥ

3.111.28

ihalokena vicaratvihaloke paratra ca /
cittamāmokṣamāste'sya rūpamanyanna vidyate

3.111.29

mṛte bhrātari bhṛtyādau kleśa ākriyate'nṛtaḥ /
tatsvacittaṃ svacaitanyavyāvṛttātmeti me matiḥ

3.111.30

sati pathye tate śubhre cittopaśamanādṛte /
tiryagūrdhvamadhastācca bhūyobhūyo vicāritam

3.111.31

yāvannāsti kilopāyaścittopaśamanādṛte /
ṛte tathye tate śubhre bodhe hṛdyudite sati

3.111.32

manovilayamātreṇa viśrāntirupajāyate /
vyāyate hṛdayākāśe citi ciccakradhārayā

3.111.33

mano māraya niḥśaṅkaṃ tvāṃ prabadhnanti nādhayaḥ /
yadi ramyamaramyatve tvayā saṃviditaṃ vidā

3.111.34

chinnānyeva tadāṅgāni cittasyeti matirmama /
ayaṃ so'hamidaṃ tanma etāvanmātrakaṃ manaḥ

3.111.35

tadabhāvanamātreṇa dātreṇeva vilūyate /
chinnābhramaṇḍalaṃ vyomni yathā śaradi dhūyate

3.111.36

vātenākalpanenaivaṃ tathā taddhūyate manaḥ /
bhavanti yatra śastrāgnipavanāstatra bhīrbhavet

3.111.37

svāyate mṛduni svacche kimasaṃkalpane bhayam /
idaṃ śreya ida neti siddhamābālamakṣatam

3.111.38

bālaṃ putramivodāre manaḥ śreyasi yojayet /
akṣayaṃ cānavaṃ cetaḥsiṃhaṃ saṃsṛtibṛṃhaṇam /
ghnanti ye te jayantīha nirvāṇapadadāyinaḥ

3.111.39

bhīmāḥ saṃbhramadāyinyaḥ saṃkalpakadanādimāḥ /
vipadaḥ saṃprasūyante mṛgatṛṣṇā marāviva

3.111.40

kalpāntapavanā vāntu yāntu caikatvamarṇavāḥ /
tapantu dvādaśādityā nāsti nirmanasaḥ kṣatiḥ

3.111.41

manobījātsamudyanti sukhaduḥkhe śubhāśubhe /
saṃsārakhaṇḍakā ete lokasaptakapallavāḥ

3.111.42

asaṃkalpanamātraikasādhye sakalasiddhide /
asaṃkalpanasāmrājye tiṣṭhāvaṣṭabdhatatpadaḥ

3.111.43

prayacchatyuttamānandaṃ kṣīyamāṇaṃ manaḥ kramāt /
kāṣṭhakṣīṇāṅgakāṅgāro yathāṅgārakṣayārthinaḥ

3.111.44

api brahmakuṭīlakṣaṃ manasaścetsamīhitam /
tadaṇorantare vyaktaṃ vibhaktaṃ paridṛśyate

3.111.45

saṃkalpamātravibhavena kṛtātyanarthaṃ
saṃkalpamātravibhavena susādhitārtham /
saṃtoṣamātravibhavena mano vijitya
nityoditena jayamehi nirīpsitena

3.111.45

paramapāvanayā vimanastayā
samatayā matayātmavidāmapi /
śamitayā mitayāntarahaṃtayā
yadavaśiṣṭamajaṃ padamastu tat

3.111.111

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mo० utpattiprakaraṇe cittacikitsānāmaikādaśottaraśatatamaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc