Yoga Vasistha · Chapter 3.106

ṣaḍottaraśatatamaḥ sargaḥ

rājovāca /
asti tāvadayaṃ deśo nānāvananadīyutaḥ /
vasudhāmaṇḍalasyāsya sahodara ivānujaḥ

asmiṃścāyamahaṃ rājā paurābhimatavṛttimān /
indraḥ svarga ivāsyāṃ tu sabhāyāṃ madhyasaṃsthita

yāvadabhyāgato dūrātkaścicchāmbarikastvayam /
rasātalādabhyudito māyī maya iva svayam

anena bhramitādyeha picchikā tejasorjitā /
kalpāntapavanābhreṇa śakracāpalatā yathā

ālokyaitāmahaṃ lolāmasyāśvasya puraḥ sthitaḥ /
pṛṣṭhamārūḍhavāneka ātmanā bhrāntamānasaḥ

tato'driṃ pralayakṣubdhaṃ puṣkarāvartako yathā /
tathā calantaṃ calitaḥ svaśvamārūḍhavānaham

gantuṃ pravṛtto mṛgayāmeko'hamatiraṃhasā /
urvarāmiva nirbhartuḥ kallolaḥ pralayāmbudheḥ

tenānilavilolena dūraṃ nīto'smi vājinā /
yogābhyāsajaḍenājño mugdhasya manasā yathā

akiṃcanamanaḥśūnyaṃ strīcittamiva nirbharam /
tataḥ pralayanirdagdhajagadāspadabhīṣaṇam

niṣpakṣikṣāranīhāraṃ nirvṛkṣamajalaṃ mahat /
saṃprāpto'hamaparyantamaraṇyaṃ śrāntavāhanaḥ

taddvitīyamivākāśaṃ tathāṣṭamamivāmbudhim /
pañcamaṃ sāgaramiva saṃśuṣkaṃ śūnyakoṭaram

jñasyeva vitataṃ ceto mūrkhasyeva ruṣā'javam /
adṛṣṭajanasaṃsargamajātatṛṇapallavam

araṇyamidamāsādya matirme khedamāgatā /
lalanevaitya dāridryaṃ nirannaphalabāndhavam

kacanmarumarīcyambupuraḥplutakakummukham /
āsūryāstaṃ dinaṃ tatra prakrāntaṃ sīdatā mayā

tadaraṇyaṃ mayātītamatikṛcchreṇa khedinā /
vivekineva saṃsāro madhyaśūnyatatākṛti

yadetenātivāhyāhaṃ prāptavāñjaṅgalaṃ kramāt /
astādrisānuṃ khinnāśvaḥ śūnyabhrāntyevabhāskaraḥ

jambūkadambaprāyeṣu kalālāpāḥ patatriṇaḥ /
yatra sphuranti khaṇḍeṣu pānthānāmiva bāndhavāḥ

yatra śaṣpaśikhāśreṇyo dṛśyante viralāḥ sthale /
kadarthalakṣmyā jihmasya hṛdīvānandavṛttayaḥ

pūrvādaraṇyādarasāttaddhi kiṃcitsukhāvaham /
atyantaduḥkhānmaraṇādvaraṃ vyādhirhi jantuṣu

tatra jambīrakhaṇḍasya talaṃ saṃprāptavānaham /
mārkaṇḍeya ivāgendramekārṇavavihārataḥ

ālambitā mayā tatra skandhasaṃsargiṇī latā /
nīlā jaladamāleva tāpataptena bhūbhṛtā

mayi pralambamāne'syāṃ prayātaḥ sa turaṅgamaḥ /
gaṅgāvalambini nare yathā duṣkṛtasaṃcayaḥ

ciraṃ dīrghādhvagaḥ khinnastatra viśrāntavānaham /
bhānurastācalotsaṅge tale kalpataroriva

yāvatsamastasaṃsāravyavahārabharaiḥ samam /
ravirviśramaṇāyeva niviṣṭo'stācalāṅgaṇe

śanaiḥ śyāmikayā graste samaste bhuvanodare /
rātrisaṃvyavahāreṣu saṃpravṛtteṣu jaṅgale

ahaṃ tarutṛṇe tasminpelave khaṇḍakoṭare /
nilīnaściralīnāsyaḥ svanīḍe vihago yathā

viṣadaṣṭavivekasya kīnāśasya galatsmṛteḥ /
vikrītasyeva dīnasya magnasyevāndhakūpake

tatra kalpasamā rātrirmohamagnasya me gatā /
ekārṇavohyamānasya mārkaṇḍeyamuneriva

na snātavānnārcitavānna tadā bhuktavānaham /
kevalaṃ me gatā rātriḥ sāpadāṃ dhuri tiṣṭhataḥ

vinidrasya vidhairyasya sphurataḥ saha pallavaiḥ /
samaṃ duṣṭātidairghyeṇa sā vyatīyāya śarvarī

tatastimiralekhāsu saha tārendukairavaiḥ /
mayīvāpādyamānāsu mlānatāmalamānane

śāmyantīṣu ca vetālakṣveḍāsu javajaṅgale /
sahaśītārtimaddantapaṅktiṭāṅkārasītkataiḥ

māmevārtivinirmagnaṃ hasantīmiva dṛṣṭavān /
ahaṃ pūrvāṃ diśaṃ prāptamadhupānāruṇāmiva

kṣaṇādajña iva jñānaṃ daridra iva kāñcanam /
dṛṣṭavānahamarkaṃ khe vāraṇārohaṇonmukham

utthāyāstaraṇaṃ vastraṃ tattadāsphoṭitaṃ mayā /
hasticarmadvareṇeva saṃdhyānṛtyānurāgiṇā

pravṛttastāmahaṃ sphārāṃ vihartuṃ jaṅgalasthalīm /
kālo jagatkuṭīṃ kalpadagdhabhūtagaṇāmiva

na kiṃcidṛśyate tatra bhūtaṃ jaraṭhajaṅgale /
abhijāto guṇalavo yathā mūrkhaśarīrake

kevalaṃ vigatāśaṅkaṃ khaṇḍabhramaṇacañcalam /
cīcīkūcītivacanā viharanti vihaṅgamāḥ

athāṣṭabhāgamāpanne vyomno divasanāyake /
śuṣkāvaśyāyaleśāsu snātāsviva latāsu ca

dṛṣṭā mayā prabhramatā dārikaudanadhāriṇī /
gṛhītāmṛtasatkumbhā dānaveneva mādhavī

tarattārakanetrāṃ tāṃ śyāmāmadhavalāmbarām /
ahamabhyāgatastatra śarvarīmiva candramāḥ

mahyamodanamāśvetadbāle balavadāpadi /
dehidīnārtiharaṇātsphāratāṃ yānti saṃpadaḥ

kṣudantarmahatīyaṃ me bāle vṛddhimupeyuṣī /
kṛṣṇasarpā prasūteva koṭarasthā jaradrume

yāccayāpi tayā mahyamitthaṃ dattaṃ na kiṃcana /
yatnaprārthanayā lakṣmyā yathā duṣkṛtine dhanam

kevalaṃ cirakālena mayātyantānugāminā /
khaṇḍātkhaṇḍaṃ nipatati cchāyābhūte puraḥsthite

tayoktaṃ hārakeyūriṃścaṇḍālīṃ viddhi māmiti /
rākṣasīmiva sukrūrā puruṣāśvagajāśanām

rājanyārcanamātreṇa matto nāpnoṣi bhojanam /
grāmyādanabhijātehātsaujanyamiva sundaram

ityuktavatyā gacchantyā khelayā ca padepade /
kuñjakeṣu nimajjantyā līlāvanatayoditam

dadāmi bhojanamidaṃ bhartā bhavasi cenmama /
loko nopakarotyarthaiḥ sāmānyaḥ snigdhatāṃ vinā

vāhayatyatra me dāntānkedāre pulkasaḥ pitā /
śmaśāna iva vetālaḥ kṣudhito dhūlidhūsaraḥ

tasyedamannaṃ bhavati bhartṛtve dīyate sthite /
prāṇairapi hi saṃpūjyā vallabhāḥ puruṣā yataḥ

athoktā sā mayā bhartā bhavāmi tava suvrate /
kenāpadi vicāryante varṇadharmakulakramāḥ

tatastayaudanādardhaṃ mahyamekaṃ samarpitam /
mādhavyevāmṛtādardhamindrāyārtimahatpurā

jambūphalarasaḥ pītaḥ sa bhuktaḥ pakkaṇaudanaḥ /
viśrāntaṃ ca mayā tatra mohāpahṛtacetasā

māṃ tatrārkamivāpūrya sā prāvṛṭ śyāmalā gatā /
hastena samupādāya prāṇaṃ bahiriva sthitam

durākṛtiṃ durārambhamāsasāda bhayapradam /
pitaraṃ pīvarākāramavīcimiva yātanā

tayā madanuṣaṅgiṇyā svārthastasmai niveditaḥ /
mātaṅgāya bhramaryeva niḥsvanenālilagnayā

ayaṃ mama bhavedbhartā tāta he tava rocatām /
sa tasyā bāḍhamityuktvā dinānte samupasthite

mumoca dāntāvābaddhau kṛtāntaḥ kiṅkarāviva /
nīhārābhrakaḍārāsu dikṣu proddhūlitāsu ca /
vetālabandhanāttasmāddinānte calitā vayam

kṣaṇena pakkaṇaṃ prāptāḥ saṃdhyāyāṃ dīrghajaṅgalāt /
śmaśānādiva vetālāḥ śmaśānamitaranmahat

vikartitavibhāgasthakapikukkuṭavāyasam /
raktasiktorvarābhāgaprabhramanmakṣikāgaṇam

śoṣārthaṃ prasṛtārdrāntratantrījālapatatkhagam /
niṣkuṭasthitajambīrakhaṇḍalagnakhagadhvani

śuṣyadguruvasāpiṇḍapūrṇālindalasatkhagam /
dṛṣṭiprasṛtaraktāktacarmasravadasṛglavam

bālahastasthitakravyapiṇḍakvaṇitamakṣikam /
jarjarādhiṣṭhacaṇḍālatarjitāraṭitārbhakam

tatpraviṣṭā vayaṃ kīrṇaśirāntra bhīmapakkaṇam /
mṛtabhūtaṃ jagatkalpe kṛtāntānucarā iva

saṃbhramopahitānalpakadalīdalapīṭhake /
ahamāsthitavāṃstatra nave śvaśuramandire

śvaśrvā me kekarākṣyā tu tenāsṛglavacakṣuṣā /
jāmātāyamiti proktaṃ tayā tadabhinanditam

atha viśramya caṇḍālabhojanānyajināsane /
saṃcitānyupabhuktāni duṣkṛtānīva bhūriśaḥ

anantaduḥkhabījāni na manojñatarāṇyapi /
tāni praṇayavākyāni śrutānyasubhagānyalam

nirabhrāmbaranakṣatre kasmiṃściddivase tataḥ /
taistairārambhasaṃrambhaistairvastravibhavārpaṇaiḥ

dattāpyanena sā mahyaṃ kumārī bhayadāyinī /
sukṛṣṇā kṛṣṇavarṇena duṣkṛteneva yātanā

sarabhasamabhito vineduratra
prasṛtamahāmadirāsavāḥ śvapākāḥ /
hatapaṭupaṭahā vilāsavantaḥ
svayamiva duṣkṛtarāśayo mahāntaḥ

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe mo० utpattiprakaraṇe indrajālopākhyāne cāṇḍālīvivāho nāma ṣaḍuttaraśatatamaḥ sargaḥ