Yoga Vasistha · Chapter 3.104

caturuttaraśatatamaḥ sargaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
atra te śrṛṇu vakṣyāmi vṛttāntamimamuttamam /
jāgatīhendrajālaśrīścittāyattā yathā sthitā

astyasminvasudhāpīṭhe nānāvanasamākulaḥ /
uttarāpāṇḍavo nāma sphīto janapado mahān

nīrandhraghanagambhīravanaviśrāntatāpasaḥ /
vidyādharīkṛtalatādolopavanapattanaḥ

vātoddhūtāñjakiñjalkapuñjapiñjaraparvataḥ /
lasatkusumasaṃbhāravanamālāvataṃsakaḥ

karañjamañjarīkuñjagucchaparyantajaṅgalaḥ /
kharjūrāntaritagrāmo ghuṃghumadhvanitāmbaraḥ

ekapiṅgaśilāśreṇīśālikedārapiṅgalaḥ /
nīlakaṇṭhāravoddāmavanajaṅgalamaṇḍitaḥ

sārasāravasaṃrambharaṇatkanakakānanaḥ /
tamālapāṭalīnīlagirigrāmakakuṇḍalaḥ

vicitravihagavyūhavirāvakṛtakākaliḥ /
nadīparisaronnidrapāribhadradrumāruṇaḥ

gāyatkalamakedāradārikāhṛtamanmathaḥ /
puṣpaphalacaladvātavyādhūtakusumāmbudaḥ

darīgṛhaviniṣkrāntasiddhacāraṇabandikam /
svargādiva samānīya lāvaṇyamabhinirmitaḥ

gāyatkinnaragandharvakadalīkhaṇḍamaṇḍapaḥ /
mandānilaravodbhūtaḥ puṣpopavanapāṇḍuraḥ

tatrāsti lavaṇo nāma rājā paramadhārmikaḥ /
hariścandrakulodbhūto bhūmāviva divākaraḥ

yadyaśaḥkusumottaṃsapāṇḍuraskandhamaṇḍalāḥ /
tatra śailā virājante hārāḥ proddhūlitā iva

kṛpāṇaśakalotkṛttaniḥśeṣārātimaṇḍalaḥ /
arātilokaḥ prāpnoti yadanusmaraṇājjvaram

yasyodārasamārambhamāryalokānupālanam /
caritaṃ saṃsmariṣyanti hareriva ciraṃ janāḥ

yasyāpsaromiradrīndramūrdhasvamarasadmasu /
vikāsipulakollāsaṃ gīyante guṇagītayaḥ

yasya svaḥsundarīgītā lokapālaciraśrutāḥ /
viriñcihaṃsairdhvanyante svabhyāsādguṇagītayaḥ

svapneṣvapi na sāmānyā yasyodāracamatkṛtiḥ /
rāma dṛṣṭā śrutā vāpi dainyadoṣamayī kriyā

jihmatāṃ yo na jānāti na dṛṣṭā yena dhṛṣṇutā /
udāratā yena dhṛtā brahmaṇevākṣamālikā

dināṣṭabhāgamākāśamāgate divasādhipe /
sa kadācitsabhāsthāne siṃhāsanagato'bhavat

sukhopaviṣṭe tatrāsminrājanīndāvivāmbare /
praviśantīṣu sāmantasenāsu ca sasaṃbhramam

gāyantīṣvatha kāntāsu sūpaviṣṭeṣu rājasu /
mano harati sāhlāde vīṇāvaṃśakalārave

cārucāmarahastāsu savilāsāsu rājani /
devāsuraguruprakhye viśrānte mantrimaṇḍale

prastuteṣu praviṣṭeṣu rājakāryeṣu mantribhiḥ /
proktāsu deśavārtāsu nipuṇaiścārumantribhiḥ

itihyasamaye puṇye vācyamāne ca pustake /
paṭhatsu ca stutīḥ puṇyāḥ puraḥ prahveṣu vandiṣu

sabhāṃ viveśa sāṭopaḥ kaścittāmaindrajālikaḥ /
varṣeṇāhitasaṃrambho vasudhāmiva vāridaḥ

sa nanāma mahīpālaṃ śikharodārakandharam /
pādopāntagataḥ kāntaṃ śailaṃ phalataruryathā

sacchāyasyonnatāṃsasya phalinaḥ puṣpabhāsinaḥ /
sa viveśa puro rājñastaroragre kapiryathā

capalo lampaṭo'rthānāmāmodasukhamārutam /
uvācotkandharaṃ bhūpaṃ sapadmamiva ṣaṭpadaḥ

vilokaya vibho tāvadekāmiha kharolikām /
pīṭhastha eva sāścaryāṃ vyomni candra ivāvanim

ityuktvā picchikā tena bhrāmitā bhramadāyinī /
nānāviracanābījaṃ māyeva paramātmanaḥ

tāṃ dadarśa mahīpālastejoreṇuvirājitām /
śakraḥ suravimānasthaḥ svakārmukalatāmiva

sabhāṃ saindhavasāmanto viveśāsminkṣaṇe tadā /
tārāparikarāpūrṇāṃ vyomavīthīmivāmbudaḥ

taṃ caivānujagāmāśvaḥ saumyaḥ paramavegavān /
devalokonmukhaṃ tuṣṭaṃ śakramuccaiḥśravā iva

sa tamaśvamupādāya pārthivaṃ samuvāca ha /
soccaiḥśravā iva kṣīrasāgaro marutāṃ patim

idamuccaiḥśravaḥprakhyaṃ hayaratnaṃ mahīpate /
javoḍuyanaśīlena mūrtimāniva mārutaḥ

aśvo'yamasmatprabhuṇā prabho saṃprahitastvayi /
rājate hi padārthaśrīrmahatāmarpaṇācchubhā

ityuktavati tasmiṃstu pratyuvācaindrajālikaḥ /
jaladastanite śānte cātako'mbudharaṃ yathā

sadaśvamenamāruhya bhuvanaṃ vihara prabho /
svapratāpāhitānalpaśobhāmurvīṃ raviryathā

aśvamālokayāmāsa tenokta iti pārthivaḥ /
nirghātastanitaṃ meghaṃ mayūra iva sūtkaraḥ

athānimeṣayā dṛṣṭyā rājā citropamākṛtiḥ /
babhūvālokayannaśvaṃ lipikarmārpitopamaḥ

kṣaṇamālokya pīṭhasthastasthau saṃsthagitekṣaṇaḥ /
dṛṣṭyā''kṣubdhaḥ samudro'drimīnakaiḥ karavo yathā

tasthau muhūrtayugmaṃ sa dhyānāsakta ivātmani /
vītarāgo muniḥ kṣubdhaḥ parānanda iva sthitaḥ

bodhitaḥ kenacinnāsau svapratāpajitorjitaḥ /
dhiyā kāmapyayaṃ bhūyaścintāṃ cintayatīti ca

babhūvuḥ kevalaṃ tatra niḥspandasitacāmarāḥ /
cāmariṇyo hi śarvaryaḥ stambhitendukarā iva

virejurvismayāpūrṇā niḥspandāste sabhāsadaḥ /
niḥspandakiñjalkadalāḥ padmāḥ paṅkakṛtā iva

praśaśāma sabhāsthāne janakolāhalaḥ śanaiḥ /
praśāntaprāvṛṣi vyomanyāmbhodamiva garjitam

saṃdehasāgare magnā jagmuścintāṃ sumantriṇaḥ /
viṣīdati gadāpāṇāvasurājāvivāmarāḥ

vitatavismitajihnitayā tayā
janatayā bhayamohaviṣaṇṇayā /
stimitacakṣuṣi bhūmipatau sthite
mukulitājjavanasya dhṛtā dyutiḥ

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye utpattiprakaraṇe indrajālopākhyāne nṛpavyāmoho nāma caturuttaraśatatamaḥ sargaḥ