Yoga Vasistha · Chapter 3.103
tryuttaraśatatamaḥ sargaḥ
śrīvasiṣṭha uvāca /
parasmādutthitaṃ cetastatkallola ivārṇavāt /
sphāratāmetya bhuvanaṃ tanotīdamitastataḥ
hrasvaṃ dīrghaṃ karotyāśu dīrghaṃ nayati kharvatām /
svatāṃ nayatyanyadalaṃ svaṃ tathaivānyatāmapi
prādeśamātramapi yadvastubhāvanayaiva tat /
svayaṃ saṃpannayevāśu karotyadrīndrabhāsuram
labdhapratiṣṭhaṃ paramātpadādullasitaṃ manaḥ /
nimeṣeṇaiva saṃsārānkaroti na karoti ca
yadidaṃ dṛśyate kiṃcijjagatsthāsnu cariṣṇu ca /
sarvaṃ sarvaprakārāḍhyaṃ cittādetadupāgatam
deśakālakriyādravyaśaktiparyākulīkṛtam /
bhāvādbhāvāntaraṃ yāti lolatvānnaṭavanmanaḥ
sadasattāṃ nayatyāśu sattāṃ vā sannayatyalam /
tādṛśānyeva cādatte sukhaduḥkhāni bhāvitam
yadāptaṃ svayamādatte yathaiva cañcalaṃ manaḥ /
hastapādādisaṃghātastadā prayatate tathā
tataḥ saiva kriyā cittasamāhitaphalāphalam /
kṣaṇātprayacchati latā kālasikteva tādṛśam
citrāṃ krīḍanakaśreṇīṃ yathā paṅkādgṛhe śiśuḥ /
karotyevaṃ mano rāma vikalpaṃ kurute jagat
manaḥsarvajanakrīḍānṛjambālalaveṣvataḥ /
kimetaddhi padārtheṣu rūḍhaṃ jagati kalpyate
karotyṛtukaraḥ kālo yathā rūpānyathā taroḥ /
cittamevaṃ padārthānāmeṣāmevānyatāmiva
manorathe tathā svapne saṃkalpakalanāsu ca /
goṣpadaṃ yojanavyūhaḥ svāsu līlāsu cetasaḥ
kalpaṃ kṣaṇīkarotyantaḥ kṣaṇaṃ nayati kalpatām /
manastadāyattamato deśakālakramaṃ viduḥ
tīvramandatvasaṃvegādbahutvālpatvabhedataḥ /
vilambanena ca ciraṃ natu śaktimaśaktitaḥ
vyāmohasaṃbhramānarthadeśakālagamāgamāḥ /
cetasaḥ prabhavantyete pādapādiva pallavāḥ
jalameva yathāmbhodhirauṣṇyameva yathānalaḥ /
tathā vividhasaṃrambhaḥ saṃsāraścittameva vā
sakartṛkarmakaraṇaṃ yadidaṃ cetyamāgatam /
draṣṭṛdarśanadṛśyāḍhyaṃ tatsarvaṃ cittameva ca
cittaṃ jaganti bhuvanāni vanāntarāṇi
saṃlakṣyate svayamupāgatamātmabhedaiḥ /
keyūramaulikaṭakaiśca lasatsvarūpaṃ
tyaktvaiva kāñcanadhiyeva janena hema
ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye mokṣopāyeṣūtpattiprakaraṇe cittamāhātmyaṃ nāma tryuttaraśatatamaḥ sargaḥ
Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0