Yoga Vasistha · Chapter 3.102
dvi uttaraśatatamaḥ sargaḥ
śrīvasiṣṭha uvāca /
svasaṃkalpavaśānmūḍho mohameti na paṇḍitaḥ /
akṣaye kṣayasaṃkalpānmuhyate śiśureva hi
śrīrāma uvāca /
ko'sau saṃkalpitaḥ kena kṣayo brahmavidāṃ vara /
asataiva mahāmohaṃ yenādāttatsadaiva hi
śrīvasiṣṭha uvāca /
asatā bhūtasaṃghena kṣayo'haṃkāranāmadhṛk /
vetālaḥ śiśuneveha mithyaiva parikalpitaḥ
ekasminneva sarvasminsthite paramavastuni /
kutaḥ ko'yamahaṃ nāma kathaṃ nāma kiloditaḥ
vastuto nāstyahaṃkāraḥ paramātmanyabhedini /
asamyagdarśanānmārgīsarittīvrātape yathā
manomaṇimahārambhaḥ saṃsāra iti lakṣyate /
ātmanātmānamāśritya sphuratyantaryathāmbhasā
asamyagdarśanaṃ tena tyaja rāma nirāśrayam /
sāśrayaṃ satyamānandi samyagdarśanamāśraya
dhiyā vicāradharmiṇyā mohasaṃrambhahīnayā /
vicārayādhunā satyamasatyaṃ saṃparityaja
abaddho baddha ityuktvā kiṃ śocasi mudhaiva hi /
anantasyātmatattvasya kiṃ kathaṃ kena badhyate
nānā'nānātvakalanā tvavibhinnamahātmani /
sarvasminbrahmatattve'sminkiṃ baddhaṃ kiṃ vimucyate
anārto'pyārtimānbhāti cchinne'ṅge kiṃca tāmyati /
bhedābhedavikārārtiḥ kācinnātmani vidyate
dehe naṣṭe kṣate kṣīṇe kātmanaḥ kṣatirāgatā /
bhastrāyāṃ paridagdhāyāṃ bhastrāpūro na naśyati
dehaḥ patatu vodetu kā naḥ kṣatirupasthitā /
ko naṣṭaḥ prakṣate puṣpe āmodo vyomasaṃśrayaḥ
āpatantu vapuḥpadme sukhaduḥkhahimaśriyaḥ /
ākāśoḍuyanālīnāṃ kā naḥ kṣatirupasthitā
dehaḥ patatu vodetu yātu vā gaganāntaram /
tadvilakṣaṇarūpasya kāsau bhavati me kṣatiḥ
yathā payodamarutoryathā ṣaṭpadapadmayoḥ /
tathā rāghava saṃbandhastvaccharīratvadātmanoḥ
mano rāma śarīraṃ hi jagataḥ sakalasya ca /
ādyā śaktiścidadhyātmā na naśyati kadācana
yo'sāvātmā mahāprājña na naśyati na gacchati /
na naśyati kadācicca kiṃ mudhā paritapyase
viśīrṇe'bhre yathā vātaḥ śuṣke'bje ṣaṭpado yathā /
yātyanantapadaṃ vyoma tathātmā dehasaṃkṣaye
saṃsāre'sminviharato mano'pi hi na naśyati /
jñānāgninā vinā jantorātmanāśe tu kā kathā
yaḥ kuṇḍavadaranyāyo yo ghaṭākāśayoḥ kramaḥ /
sthitirdehātmanoḥ saiva savināśāvināśayoḥ
badaraṃ hastamāyāti yathā sphuṭati kuṇḍake /
ātmā gaganamāyāti tathā calati dehake
kumbhe gacchatyakumbhatvaṃ kumbhākāśo yathāmbare /
tiṣṭhatyevamayaṃ kṣīṇe dehe dehī nirāmayaḥ
manodeho hi jantūnāṃ deśakālatirohitaḥ /
muhurmṛtipaṭācchannaḥ śaṭhe kiṃ paridevanā
deśakālatirodhāne mūḍho'pi maraṇe naraḥ /
kiṃ bibheti mahābāho neha paśyati kaścana
atastvaṃ vāsanāṃ rāma mithyaivāhamiti sthitām /
tyaja pakṣīśvaro vyomagamanotka ivāṇḍakam
eṣā hi mānasī śaktiriṣṭāniṣṭanibandhanī /
anayaiva mudhā bhrāntyā svapnavatparikalpanā
avidyaiṣā durantaiṣā duḥkhāyaiṣā vivardhate /
aparijñāyamānaiṣā tanotīdamasanmayam
eṣā tucchavadākāśaṃ tuṣāramalinaṃ yathā /
paripaśyati vibhrāntā svarūpasya svabhāvataḥ
asadevedamārambhamantharaṃ sadivotthitam /
kalpitaṃ jagadābhogi dīrghasvapna ivaitayā
bhāvanāmātra evāsyāḥ svarūpaṃ kartṛtāṃ gatam /
jagannāmāvilaṃ cakṣurvyomni bimbarucāmiva
layamasyāḥ svarūpaṃ tvaṃ naya rāma vicāraṇāt /
yathā himaśilāyāstu tapanāddivasādhipaḥ
himābhāvārthino'rkasya svodayenepsitaṃ yathā /
siddhyatyevaṃ vicāreṇa manonāśārthino'rthitam
avidyā'saṃprabuddhā hi vitatānarthadurgamā /
nānendrajālakalanāṃ śambaro hema varṣati
svavināśakriyāṃ caitāṃ mana eva karotyalam /
mano hyātmavadhaṃ nāma nāṭakaṃ parinṛtyati
ātmānamīkṣate cetaḥ svavināśāya kevalam /
nahi jānāti durbuddhirvināśaṃ pratyupasthitam
svayaṃ saṃkalpamātreṇa svavināśadṛśāmidam /
manaḥ saṃsādhayatyāśu kleśo nātropayujyate
svasaṃkalpavikalpāṃśaṃ vivekopahitaṃ manaḥ /
saṃtyajya rūpamābhogi karotyātmāvabodhanam
mahodayo manonāśo mahocchedasya tūdayaḥ /
manonāśe prayatnaṃ tvaṃ kuru mā manaso jave
aviralasukhaduḥkhavṛkṣakhaṇḍe
viṣamakṛtāntamahorage vane'smin /
prabhuridamakhile vivekahīnaṃ
subhaga mano mahadāpadekahetuḥ
ityuktavatyatha munau divaso jagāma
sāyaṃtanāya vidhaye'stamino jagāma /
snātuṃ sabhā kṛtanamaskaraṇā jagāma
śyāmākṣaye ravikaraiśca sahājagāma
ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye utpattiprakaraṇe de० mo० upadeśakaraṇaṃ nāma dvi uttaraśatatamaḥ sargaḥ
Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0