Yoga Vasistha · Chapter 3.101

ekādhikaśatatamaḥ sargaḥ

śrīrāma uvāca /
kimucyate muniśreṣṭha bālakākhyāyikākramaḥ /
krameṇa kathayaitanme manovarṇanakāraṇam

śrīvasiṣṭha uvāca /
ko'pi mugdhamatirbālo dhātrīṃ pṛcchati rāghava /
kāṃcidvinodinīṃ dhātri varṇayākhyāyikāmiti

sā bālasya vinodāya dhātrī tasya mahāmate /
ākhyāyikāṃ kathayati prasannamadhurākṣaram

kvacitsanti mahātmāno rājaputrāstrayaḥ śubhāḥ /
dhārmikāḥ śauryamuditā atyantāsati pattane

vistīrṇe śūnyanagare vyomnīva jalatārakāḥ /
dvau na jātau tathaikastu garbha eva na saṃsthitaḥ

athātyuttamalābhārthaṃ kadācitsamavāyataḥ /
vibandhavaḥ khinnamukhāḥ śokopahatacetasaḥ

te tasmācchūnyanagarānnirgatā vitatānanāḥ /
gaganādiva saṃśliṣṭā budhaśukraśanaiścarāḥ

śirīṣasukumārāṅgāḥ pṛṣṭhato'rkeṇa tāpitāḥ /
mārge'hani gatā grīṣmatāpārtāḥ pallavā iva

saṃtaptamārgasikatādagdhapādasaroruhāḥ /
hā tāta ceti śocanto mṛgā yūthacyutā iva

darbhāgrabhinnacaraṇāstāpakhinnāṅgasaṃdhayaḥ /
ullaṅghya dūramadhvānaṃ dhūlidhūsaramūrtayaḥ

mañjarījālajaṭilaṃ phalapallavamālitam /
mṛgapakṣigaṇādhāraṃ prāpurmārge tarutrayam

yasminvṛkṣatraye vṛkṣau dvau na jātau manāgapi /
bījameva tṛtīyasya svārohasya na vidyate

viśrāntāste pariśrāntāstatraikasya taroradhaḥ /
pārijātatale svarge śakrānilayamā iva

phalānyamṛtakalpāni bhuktvā pītvā ca tadrasam /
kṛtvā gulucchakairmālāṃ ciraṃ viśramya te yayuḥ

punardūrataraṃ gatvā madhyāhne samupasthite /
sarittritayamāsedustaraṅgataralāravam

tatraikā pariśuṣkaiva manāgapyambu na dvayoḥ /
vidyate saritordṛṣṭirandhalocanayoriva

pariśuṣkā bhṛśaṃ yāsau tasyāṃ te sasnurādṛtāḥ /
gharmārtā iva gaṅgāyāṃ brahmaviṣṇuharā iva

ciraṃ kṛtvā jalakrīḍāṃ pītvā kṣīropamaṃ payaḥ /
jagmuste rājatanayāḥ prahṛṣṭamanasaḥ svayam

athāsedurdinasyānte lambamāne divākare /
bhaviṣyannavanirmāṇaṃ nagaraṃ nagasannibham

patākāpadminīvyāptaṃ nīlākāśajalāśayam /
dūraśrutasamullāpagāyannāgaramaṇḍalam

dadṛśustatra ramyāṇi trīṇi sadbhavanāni te /
maṇikāñcanagehāni śrṛṅgāṇīva mahāgireḥ

anirmite dve sadane ekaṃ nirbhitti tatra vai /
abhittimandiraṃ cāru praviṣṭāste narāstrayaḥ

saṃpraviśyopaviśyāśu viharanto varānanāḥ /
prāpuḥ sthālītrayaṃ tatra taptakāñcanakalpitam

tatra karparatāṃ yāte dve ekā cūrṇatāṃ gatā /
jagṛhuścūrṇarūpāṃ tāṃ sthālīṃ te dīrghabuddhayaḥ

droṇairnavanavatyā taistasyāṃ droṇena cāndhasaḥ /
tatra droṇaśataṃ hīnaṃ randhitaṃ bahubhojibhiḥ

nimantritāstrayastaistu brāhmaṇā rājasūnubhiḥ /
dvau nirdehāvathaikasya mukhameva na vidyate

nirmukhenāndhasastatra bhuktaṃ droṇaśataṃ suta /
viprabhuktāvaśeṣaṃ tu bhuktamandho nṛpātmajaiḥ

tribhiste rājaputrāśca parāṃ nirvṛtimāgatāḥ /
bhaviṣyannagare tasmin rājaputrāstrayo hi te /
sukhamadya sthitāḥ putra mṛgayāvyavahāriṇaḥ

ākhyāyikaiṣā kathitā mayā ramyā tavānagha /
etāṃ hṛdi kuru prājña vidagdhastvaṃ bhaviṣyasi

dhātryeti kathitā rāma bālakākhyāyikā śubhā /
tuṣṭiṃ jagāma bālaśca śubhākhyāyikayānayā

eṣā hi kathitā rāma cittākhyānakathāṃ prati /
bālakākhyāyikā tubhyaṃ mayā kamalalocana

iyaṃ saṃsāraracanā sthitimevamupāgatā /
bālakākhyāyikevograiḥ saṃkalpairdṛḍhakalpitaiḥ

vikalpajālakaiveyaṃ pratibhāsātmikānagha /
bandhamokṣādikalanārūpeṇa parijṛmbhate

saṃkalpamātrāditaradvidyate neha kiṃcana /
saṃkalpavaśataḥ kiṃcinna kiṃcitkiṃcideva vā

dyauḥ kṣamā vāyurākāśaṃ parvatāḥ sarito diśaḥ /
saṃkalpakacitaṃ sarvamevaṃ svapnavadātmanaḥ

rājaputrāstrayo nadyo bhaviṣyannagare yathā /
yathā saṃkalparacanā tatheyaṃ hi jagatsthitiḥ

saṃkalpamātramabhitaḥ parisphurati cañcalaḥ /
payomātrātmako'mbhodhirambhasīvātmanātmani

saṃkalpamātraṃ prathamamutthitaṃ paramātmanaḥ /
tadidaṃ sphāratāṃ yātaṃ vyāpārairdivasaṃ yathā

saṃkalpajālakalanaiva jagatsamagraṃ
saṃkalpameva nanu viddhi vilāsacetyam /
saṃkalpamātramalamutsṛja nirvikalpa-
māśritya niścayamavāpnuhi rāma śāntim

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mo० utpattiprakaraṇe bālakākhyāyikānāmaikottaraśatatamaḥ sargaḥ