Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yoga Vasistha · Chapter 3.100

3.100.100

śatatamaḥ sargaḥ

3.100.1

śrīvasiṣṭha uvāca /
cittametadupāyātaṃ brahmaṇaḥ paramātpadāt /
atanmayaṃ tanmayaṃ ca taraṅgaḥ sāgarādiva

3.100.2

prabuddhānāṃ mano rāma brahmaiveha hi netarat /
jalasāmānyabuddhīnāmabdhernānyastaraṅgakaḥ

3.100.3

mano rāmāprabuddhānāṃ saṃsārabhramakāraṇam /
apaśyato'mbusāmānyamanyatāmbutaraṅgayoḥ

3.100.4

aprabuddhadṛśāṃ pakṣe tatprabodhāya kevalam /
vācyavācakasaṃbandhakṛto bhedaḥ prakalpyate

3.100.5

sarvaśakti paraṃ brahma nityamāpūrṇamavyayam /
na tadasti na tasminyadvidyate vitatātmani

3.100.6

sarvaśaktirhi bhagavānyaiva tasmai hi rocate /
śaktiṃ tāmeva vitatāṃ prakāśayati sarvagaḥ

3.100.7

cicchaktirbrahmaṇo rāma śarīreṣvabhidṛśyate /
spandaśaktiśca vāteṣu jaḍaśaktistathopale

3.100.8

dravaśaktistathāmbhaḥsu tejaḥśaktistathā'nale /
śūnyaśaktistathākāśe bhāvaśaktirbhavasthitau

3.100.9

brahmaṇaḥ sarvaśaktirhi dṛśyate daśadiggatā /
nāśaśaktirvināśeṣu śokaśaktiśca śokiṣu

3.100.10

ānandaśaktirmudite vīryaśaktistathā bhaṭe /
sargeṣu sargaśaktiśca kalpānte sarvaśaktitā

3.100.11

phalapuṣpalatāpatraśākhāviṭapamūlavān /
vṛkṣabīje yathā vṛkṣastathedaṃ brahmaṇi sthitam

3.100.12

pratibhāsavaśādeva madhyasthaṃ cittajāḍyayoḥ /
jīvetarābhidhaṃ cittamantarbrahmaṇi dṛśyate

3.100.13

nānātarulatāgulmajālapallavaśālayaḥ /
nirvikalpakacinmātraṃ nānā'nirjñātakalpanā

3.100.14

brahmaivedamahaṃtattvaṃ jagatpaśyādya rāghava /
sa ātmā sarvago nāma nityoditamahāvapuḥ

3.100.15

yanmanāḍmananīṃ śaktiṃ dhatte tanmana ucyate /
picchabhrāntiryathā vyomni payasyāvartadhīryathā

3.100.16

pratibhāsakalāmātraṃ mano jīvastathātmani /
yadetanmanaso rūpamuditaṃ mananātmakam

3.100.17

brāhmī śaktirasau tasmādbrahmaiva tadariṃdama /
idaṃ tadahamityeva vibhāgaḥ pratibhāsajaḥ

3.100.18

manaso brahmaṇo'nyacca mohe paramakāraṇam /
yadyaccaitanmanasyeva kiṃcitsadasadātmakam

3.100.19

vyāśabditaṃ sarvaśaktestāṃ śaktiṃ brahmatāṃ viduḥ /
manaḥ sattātmakaṃ nāma yathaitanmanasi sthitam

3.100.20

yathartoḥ śaktayastadvajjīvehā brahmaṇi sthitāḥ /
vyāptasarvartukusumā kṣmādeśavidhibhedataḥ

3.100.22

yathā dadhāti puṣpāṇi tathā cittāni lokakṛt /
kvacitkvacitkadāciddhi tasmādāyānti śaktayaḥ //
deśakālādivaicitryātkṣmātalādiva śālayaḥ /
na jātaṃ pratibhāsena tenaivānyena paśyati

3.100.23

pratiyogivyavacchedasaṃkhyārūpādayaśca ye /
manaḥśabdaiḥ prakalpyante brahmajānbrahma viddhi tān

3.100.24

yathā yathāsya manasaḥ pratibhāsaḥ pravartate /
tathā tathaiva bhavati dṛṣṭānto'tra kilaindavāḥ

3.100.25

svayamakṣubdhavimale yathā spando mahāmbhasi /
saṃsārakāraṇaṃ jīvastathāyaṃ paramātmani

3.100.26

jñasya sarvaṃ citaṃ rāma brahmaivāvartate sadā /
kallolormitaraṅgaughairabdherjalamivātmani

3.100.27

dvitīyā nāsti sattaikā nāmarūpakriyātmikā /
pare nānātaraṅge'bdhau kalpaneva jaletarā

3.100.28

jāyate naśyati tathā yadidaṃ yāti tiṣṭhati /
tadidaṃ brahmaṇi brahma brahmaṇā ca vivartate

3.100.29

svātmanyevātapastīvro mṛgatṛṣṇikayā yathā /
vicitreṇa vicitro'pi prasphuratyātmanā tathā

3.100.30

karaṇaṃ karma kartā ca jananaṃ maraṇaṃ sthitiḥ /
sarvaṃ brahmaiva nahyasti tadvinā kalpanetarā

3.100.31

na lobho'sti na moho'sti na tṛṣṇāsti na rañjanā /
ka ātmanyātmanolobhastṛṣṇāmoho'thavākutaḥ

3.100.32

ātmaivedaṃ jagatsarvamātmaiva kalanākramaḥ /
hemāṅgadatayevāyamātmodeti manastayā

3.100.33

abuddhaṃ yatparaṃ dhāma taccittaṃ jīva ucyate /
aparijñāta evāśu bandhurāyātyabandhutām

3.100.34

cinmayenātmanā'jñena svasaṃkalpanayā svayam /
śūnyatā gaganeneva jīvatā prakaṭīkṛtā

3.100.35

ātmaivānātmavadiha jīvo jagati rājate /
dvīndutvamiva durdṛṣṭeḥ saccāsacca samutthitam

3.100.36

mohārthaśabdārthadṛśoretayoratyasaṃbhavāt /
satyatvādātmanaścaiva kvātmā baddhaḥ kva mucyate

3.100.37

nityāsaṃbhavabandhasya baddho'smīti kukalpanā /
yasya kālpanikastasya mokṣo mithyā na tattvataḥ

3.100.38

śrīrāma uvāca /
mano yaṃ niścayaṃ yāti tattadbhavati nānyathā /
tena kālpaniko nāsti bandhaḥ kathamiha prabho

3.100.39

śrīvasiṣṭha uvāca /
mithyā kālpanikīveyaṃ mūrkhāṇāṃ bandhakalpanā /
mithyaivābhyuditā teṣāmitarā mokṣakalpanā

3.100.40

evamajñānakādeva bandhamokṣadṛśo'smṛteḥ /
vastutastu na bandho'sti na mokṣo'stimahāmate

3.100.41

kalpanāyā avastutvaṃ saṃprabuddhamatiṃ prati /
rajjvaheriva he prājña tattvabuddhamatiṃ prati

3.100.42

bandhamokṣādisaṃmoho na prājñasyāsti kaścana /
saṃmohabandhamokṣādi hyajñasyaivāsti rāghava

3.100.43

ādau manastadanu bandhavimokṣadṛṣṭī
paścātprapañcaracanā bhuvanābhidhānā /
ityādikā sthitiriyaṃ hi gatā pratiṣṭhā-
mākhyāyikā subhaga bālajanoditeva

3.100.100

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye utpattiprakaraṇe cittacikitsāpūrvakaṃ cittotpattivarṇanaṃ nāma śatatamaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc