Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yoga Vasistha · Chapter 2.7

2.7.1

śrīvasiṣṭha uvāca /
prāpya vyādhivinirmuktaṃ dehamalpādhivedanam /
tathātmani samādadhyādyathā bhūyo na jāyate

2.7.2

daivaṃ puruṣakāreṇa yo nivartitumicchati /
iha vāmutra jagati sa saṃpūrṇābhivāñchitaḥ

2.7.3

ye samudyogamutsṛjya sthitā daivaparāyaṇāḥ /
te dharmamarthaṃ kāmaṃ ca nāśayantyātmavidviṣaḥ

2.7.4

saṃvitspando manaḥspanda aindriyaspanda eva ca /
etāni puruṣārthasya rūpāṇyebhyaḥ phalodayaḥ

2.7.5

yathā saṃvedanaṃ cetastathā tatspandamṛcchati /
tathaiva kāyaścalati tathaiva phalabhoktṛtā

2.7.6

ābālametatsaṃsiddhaṃ yatra yatra yathā yathā /
daivaṃ tu na kvaciddṛṣṭamato jagati pauruṣam

2.7.7

puruṣārthena devānāṃ gurureva bṛhaspatiḥ /
śukro daityendragurutāṃ puruṣārthena cāsthitaḥ

2.7.8

dainyadāridryaduḥkhārtā api sādho narottamāḥ /
pauruṣeṇaiva yatnena yātā devendratulyatām

2.7.9

mahānto vibhavāsvādairnānāścaryasamāśrayāḥ /
pauruṣeṇaiva doṣeṇa narakātithitāṃ gatāḥ

2.7.10

bhāvābhāvasahasreṣu daśāsu vividhāsu ca /
svapauruṣavaśādeva nivṛttā bhūtajātayaḥ

2.7.11

śāstrato gurutaścaiva svataśceti trisiddhayaḥ /
sarvatra puruṣārthasya na daivasya kadācana

2.7.12

aśubheṣu samāviṣṭaṃ śubheṣvevāvatārayet /
prayatnāccittamityeṣa sarvaśāstrārthasaṃgrahaḥ

2.7.13

yacchreyo yadatucchaṃ ca yadapāyavivarjitam /
tattadācara yatnena putreti guravaḥ sthitāḥ

2.7.14

yathā yathā prayatno me phalamāśu tathā tathā /
ityahaṃ pauruṣādeva phalabhāṅ na tu daivataḥ

2.7.15

pauruṣāddṛśyate siddhiḥ pauruṣāddhīmatāṃ kramaḥ /
daivamāśvāsanāmātraṃ duḥkhe pelavabuddhiṣu

2.7.16

pratyakṣapramukhairnityaṃ pramāṇaiḥ pauruṣakramaḥ /
phalito dṛśyate loke deśāntaragamādikaḥ

2.7.17

bhoktā tṛpyati nābhoktā gantā gacchati nāgatiḥ /
vaktā vakti na cāvaktā pauruṣaṃ saphalaṃ nṛṇām

2.7.18

pauruṣeṇa durantebhyaḥ saṃkaṭebhyaḥ subuddhayaḥ /
samuttarantyayatnena na tu moghatayānayā

2.7.19

yo yo yathā prayatate sa sa tattatphalaikabhāk /
na tu tūṣṇīṃ sthiteneha kenacitprāpyate phalam

2.7.20

śubhena puruṣārthena śubhamāsādyate phalam /
aśubhenāśubhaṃ rāma yathecchasi tathā kuru

2.7.21

puruṣārthātphalaprāptirdeśakālavaśādiha /
prāptā cireṇa śīghraṃ vā yāsau daivamiti smṛtā

2.7.22

na daivaṃ dṛśyate dṛṣṭyā na ca lokāntare sthitam /
uktaṃ daivābhidhānena svarloke karmaṇaḥ phalam

2.7.23

puruṣo jāyate loke vardhate jīryate punaḥ /
na tatra dṛśyate daivaṃ jarāyauvanabālyavat

2.7.24

arthaprāpakakāryaikaprayatnaparatā budhaiḥ /
proktā pauruṣaśabdena sarvamāsādyate'nayā

2.7.25

deśāddeśāntaraprāptirhastasya dravyadhāraṇam /
vyāpāraśca tathāṅgānāṃ pauruṣeṇa na daivataḥ

2.7.26

anarthaprāptikāryaikaprayatnaparatā tu yā /
proktā pronmattaceṣṭeti na kiṃcitprāpyate'nayā

2.7.27

kriyayā spandadharmiṇyā svārthasādhakatā svayam /
sādhusaṃgamasacchāstratīkṣṇayonnīyate dhiyā

2.7.28

anantasamatānandaṃ paramārthaṃ svakaṃ viduḥ /
sa yebhyaḥ prāpyate yatnātsevyāste śāstrasādhavaḥ

2.7.29

sacchāstrādiguṇo matyā sacchāstrādiguṇānmatiḥ /
vivardhete mitho'bhyāsātsarojāviva kālataḥ

2.7.30

ābālyādalamabhyastaiḥ śāstrasatsaṃgamādibhiḥ /
guṇaiḥ puruṣayatnena svārthaḥ saṃpadyate hitaḥ

2.7.31

pauruṣeṇa jitā daityāḥ sthāpitā bhuvanakriyāḥ /
racitāni jagantīha viṣṇunā na ca daivataḥ

2.7.32

jagati puruṣakārakāraṇe'smin
kuru raghunātha ciraṃ tathā prayatnam /
vrajasi tarusarīsṛpābhidhānāṃ
subhaga yathā na daśāmaśaṅka eva

2.7.7

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye mumukṣuvyavahāraprakaraṇe pauruṣaprādhānyasamarthanaṃ nāma saptamaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc