Scripture Library

Yoga Vasistha · Chapter 2.3

2.3.3

tṛtīyaḥ sargaḥ

2.3.1

śrīvasiṣṭha uvāca /
pūrvamuktaṃ bhagavatā yajjñānaṃ padmajanmanā /
sargādau lokaśāntyarthaṃ tadidaṃ kathayāmyaham

2.3.2

śrīrāma uvāca /
kathayiṣyasi vistīrṇā bhagavanmokṣasaṃhitām /
imaṃ tāvatkṣaṇaṃ jātaṃ saṃśayaṃ me nivāraya

2.3.3

pitā śukasya sarvajño gururvyāso mahāmatiḥ /
videhamukto na kathaṃ kathaṃ muktaḥ suto'sya saḥ

2.3.4

śrīvasiṣṭha uvāca /
paramārkaprakāśāntastrijagattrasareṇavaḥ /
utpatyotpatya līnā ye na saṃkhyāmupayānti te

2.3.5

vartamānāśca yāḥ santi trailokyagaṇakoṭayaḥ /
śakyante tāśca saṃkhyātuṃ naiva kāścana kenacit

2.3.6

bhaviṣyanti parāmbhodhau jantasargataraṅgakāḥ /tāṃśca vai parisaṃkhyātuṃ sā kathaiva na vidyate

2.3.7

śrīrāma uvāca /
yā bhūtā yā bhaviṣyantyo jagatsargaparamparāḥ /
tāsāṃ vicāraṇā yuktā vartamānāstu kā iva

2.3.8

śrīvasiṣṭha uvāca /
tiryakpuruṣadevāderyo nāma sa vinaśyati /
yasminneva pradeśe'sau tadaivedaṃ prapaśyati

2.3.9

ātivāhikanāmnāntaḥ svahṛdyeva jagattrayam /
vyomni cittaśarīreṇa vyomātmānubhavatyajaḥ

2.3.10

evaṃ mṛtā mriyante ca mariṣyanti ca koṭayaḥ /
bhūtānāṃ yāṃ jagantyāśāmuditāni pṛthakpṛthak

2.3.11

saṃkalpanirmāṇamiva manorājyavilāsavat /
indrajālāmāla iva kathārthapratibhāsavat

2.3.12

durvātabhūkampa iva trastabālapiśācavat /
muktālīvāmale vyomni nauspandataruyānavat

2.3.13

svapnasaṃvittiṣuravatsmṛtijātakhapuṣpavat /
jagatsaṃsaraṇaṃ svāntarmṛto'nubhavati svayam

2.3.14

tatrātipariṇāmena tadeva ghanatāṃ gatam /
ihaloko'yamityeva jīvākāśe vijṛmbhate

2.3.15

punastatraiva jagnedvāmaraṇādyanubhūtimān /
paraṃ lokaṃ kalpayati mṛtastatra tathā punaḥ

2.3.16

tadantaranye puruṣāstevāmantastathetare /
saṃsāra iti bhāntīme kadalīdalapīṭhavat

2.3.17

na pṛmbyādimahābhūtagaṇā na ca jagatkramāḥ /
mṛtānāṃ santi tatrāpi tathāpyeṣāṃ jagadbhamāḥ

2.3.18

avidyaiva hyananteyaṃ nānāprasaraśālinī /
jaḍānāṃ saridādīrghā taratsargataraṅgiṇī

2.3.19

paramārthāmbudhau sphāre rāma sargataraṅgakāḥ /
bhūyobhūyo'nuvartante ta evānye ca bhūriśaḥ

2.3.20

sarvataḥ sadṛśāḥ kecitkulakramamanoguṇeḥ /
kecidardhena sadṛśāḥ keciccātivilakṣaṇāḥ

2.3.21

imaṃ vyāsaṅga tatra dvātriṃśaṃ saṃsmarāmyaham /
yathāsaṃbhavavijñānadṛśā saṃlaśyamānayā

2.3.22

dvādaśālpadhiyastatra kulākārehitaiḥ samāḥ /
daśa sarve samākārāḥ śiṣṭāḥ kulavilakṣaṇāḥ

2.3.23

adyapayanye bhaviṣyanti vyāsavālmīkayastathā /
bhṛgvaṅgiraḥpulastyāśca tathaivāpyanyathaiva ca

2.3.24

narāḥ surarṣidevānāṃ gaṇāḥ saṃbhūya bhūriśaḥ /
utpadyante vilīyante kadācicca pṛthakpṛthak

2.3.25

brāhmī dvāsaptatistraitā āsīdasti bhaviṣyati /
sa evānyaśca lokāśca tvaṃ cāhaṃ ceti vedayaham

2.3.26

krameṇāsya muneritthaṃ vyāsasyādbhutakarmaṇaḥ /
saṃlakṣyate'vatāro'yaṃ daśamo dīrghadarśinaḥ

2.3.27

abhūma vyāsavālmīkiyuktā vayamanekaśaḥ /
abhūma vayameveme bahuśaśca pṛthakpṛthak

2.3.28

abhūm vayameveme sadṛśā itare vidaḥ /
abhūma vayameveme nānākārā samāśayā'

2.3.29

bhāvyamadyāpyaneneha nanu vārāṣṭakaṃ punaḥ /
bhūyo'pi bhārataṃ nāma setihāsaṃ kariṣyati

2.3.30

kṛtvā vedavibhāgaṃ ca nītvānena kulaprathām /
brahmatvaṃ ca tathā kṛtvā bhāvyaṃ vaidehamokṣaṇam

2.3.31

vītaśokabhayaḥ śāntanirvāṇo gatakalpanaḥ /
jīvanmukto jitamanā vyāso'yamiti varṇitaḥ

2.3.32

vittaktadhuvayaḥkarmavidyāvijñānaceṣṭitaiḥ /
samāni santi bhūtāni kadācinnatu tāni tu

2.3.33

kvacitsargaśataistāni bhavanti na bhavanti vā /
kadācidapi māyeyamitthamantavivarjitā

2.3.34

yacchatīyaṃ viparyāsaṃ bhūribhūtaparamparā /
bījarāśirivājasraṃ pūryamāṇaḥ punaḥpunaḥ

2.3.35

tenaiva saṃniveśena tathānyena punaḥpunaḥ /
sargākārāḥ pravartante taraṅgāḥ kālavāridheḥ

2.3.36

āśvastāntaḥkaraṇaḥ
śāntavikalpaḥ svarūpasāramayaḥ /
paramaśamāmṛtatṛpta-
stiṣṭhati vidvānnirāvaraṇaḥ

2.3.3

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye mumukṣuvyavahāraprakaraṇe bhūyobhūyaḥsargānuvarṇanaṃ nāma tṛtīyaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0