Yoga Vasistha · Chapter 2.2

dvitīyaḥ sargaḥ

viśvāmitra uvāca /
tasya vyāsatanūjasya malamātropamārjanam /
yathopayuktaṃ te rāma tāvadevopayujyate

jñeyametena vijñātamaśeṣeṇa munīśvarāḥ /
svadante'smai na yadbhogā rogā iva sumedhase

jñātajñeyasya manaso nūnametaddhi lakṣaṇam /
na svadante samagrāṇi bhogavṛndāni yatpunaḥ

bhogabhāvanayā yāti bandho dārḍhyamavastujaḥ /
tayopaśāntayā yāti bandho jagati tānavam

vāsanātānavaṃ rāma mokṣa ityucyate budhaiḥ /
padārthavāsanādārḍhyaṃ bandha ityabhidhīyate

svātmatattvābhigamanaṃ bhavati prāyaśo nṛṇām /
mune viṣayavairasyaṃ kadarthādupajāyate

samyakpaśyati yastajjño jñātajñeyaḥ sa paṇḍitaḥ /
na svadante balādeva tasmai bhogā mahātmane

yaśaḥprabhṛtinā yasmai hetunaiva vinā punaḥ /
bhuvi bhogā na rocante sa jīvanmukta ucyate

jñeyaṃ yāvanna vijñātaṃ tāvattāvanna jāyate /
viṣayeṣvaratirjantormarubhūmau latā yathā

ataeva hi vijñātajñeyaṃ viddhi raghūdvaham /
yadenaṃ rañjayantyetā na ramyā bhogabhūmayaḥ

rāmo yadantarjānāti tadvastvityeva sanmukhāt /
ākarṇya cittaviśrāntimāpnotyeva munīśvarāḥ

kevalaṃ kevalībhāvaviśrāntiṃ samapekṣate /
rāmabuddhiḥ śarallakṣmīḥ khalu viśramaṇaṃ yathā

atrāsya cittaviśrāntyai rāghavasya mahātmanaḥ /
yuktiṃ kathayatu śrīmānvasiṣṭho bhagavānayam

raghūṇāmeṣa sarveṣāṃ prabhuḥ kulaguruḥ sadā /
sarvajñaḥ sarvasākṣī ca trikālāmaladarśanaḥ

vasiṣṭha bhagavanpūrvaṃ kaccitsmarasi yatsvayam /
āvayorvairaśāntyarthaṃ śreyase ca mahādhiyām

niṣadhādrermunīnāṃ ca sānau saralasaṃkule /
upadiṣṭaṃ bhagavatā jñānaṃ padmabhuvā bahu

yena yuktimatā brahmanjñāneneyaṃ hi vāsanā /
sāṃsārī nūnamāyāti śamaṃ śyāmeva bhāsvatā

tadeva yuktimajjñeyaṃ rāmāyāntenivāsine /
brahmannupadiśāśu tvaṃ yena viśrāntimeṣyati

kadarthanā ca naivaiṣā rāmo hi gatakalpaṣaḥ /
nirmale mukure vaktramayatnenaiva bimbati

tajjñānaṃ sa ca śāstrārthastvadvaidagdhyamaninditam /
sacchiṣyāya viraktāya sādho yadupadiśyate

aśiṣyāyāviraktāya yatkiṃcidupadiśyate /
tatprayātyapavitratvaṃ gokṣīraṃ śvadṛtāviva

vītarāgabhayakrodhā nirmānā galitainasaḥ /
vadanti tvādṛśā yatra tatra viśrāmyatīha dhīḥ

ityukte gādhiputreṇa vyāsanāradapūrvakāḥ /
munayaste tamevārthaṃ sādhusādhvityapūjayan

athovāca mahātejā rājñaḥ pārśve vyavasthitaḥ /
brahmeva brahmaṇaḥ putro vasiṣṭho bhagavānmuniḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
mune yadādiśasi me tadavighnaṃ karomyaham /
kaḥ samarthaḥ samartho'pi satāṃ laṅghayituṃ vacaḥ

ahaṃ hi rājaputrāṇāṃ rāmādīnāṃ manastamaḥ /
jñānenāpanayāmyāśu dīpeneva niśātamaḥ

smarāmyakhaṇḍitaṃ sarva saṃsārabhramaśāntaye /
niṣadhādrau purā proktaṃ yajjñānaṃ padmajanmanā

vālmīkiruvāca /
iti nigaditavānasau mahātmā
parikarabandhagṛhītavaktṛtejāḥ /
akathayadidamajñatopaśāntyai
paramapadaikavibodhanaṃ vasiṣṭhaḥ

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye mumukṣuvyavahāraprakaraṇe viśvāmitravākyaṃ nāma dvitīyaḥ sargaḥ/