Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yoga Vasistha · Chapter 2.19

2.19.19

ekonaviṃśaḥ sargaḥ

2.19.1

śrīvasiṣṭha uvāca /
viśiṣṭāṃśasamarthatvamupamāneṣu gṛhyate /
ko bhedaḥ sarvasādṛśye tūpamānopameyayoḥ

2.19.2

dṛṣṭāntabuddhāvekātmajñānaśāstrārthavedanāt /
mahāvākyārthasaṃsiddhā śāntinirvāṇamucyate

2.19.3

tasmāddṛṣṭāntadārṣṭāntavikalpollasitairalam /
yayā kayācidyuktyā tu mahāvākyārthamāśrayet

2.19.4

śāntiḥ śreyaḥ paraṃ viddhi tatprāptau yatnavānbhava /
bhoktavyamodanaṃ prāptaṃ kiṃ tatsiddhau vikalpitaiḥ

2.19.5

akāraṇaiḥ kāraṇibhirbodhārthamupamīyate /
upamānaistūpameyaiḥ sadṛśairekadeśataḥ

2.19.6

sthātavyaṃ neha bhogeṣu vivekarahitātmanā /
upalodarasaṃjātaparipīnāndhabhekavat

2.19.7

dṛṣṭāntairyatnamāśritya jetavyaṃ parame padam /
vicāraṇavatā bhāvyaṃ śāntiśāstrārthaśālinā

2.19.8

śāstropadeśasaujanyaprajñātajjñasamāgamaiḥ /
antarāntarasaṃpannadharmārthopārjanakriyaḥ

2.19.9

tāvadvicārayetprājño yāvadviśrāntimātmani /
saṃprayātyapunarnāśāṃ śāntiṃ turyapadābhidhām

2.19.10

turyaviśrāntiyuktasya pratīpasya bhavārṇavāt /
jīvato'jīvataścaiva gṛhasthasya tathā yateḥ

2.19.11

na kṛtenākṛtenārtho na śrutismṛtivibhramaiḥ /
nirmandara ivāmbhodhiḥ sa tiṣṭhati yathāsthitam

2.19.12

ekāṃśenopamānānāmupameyasadharmatā /
boddhavyaṃ bodhyabodhāya na stheyaṃ bodhacañcunā

2.19.13

yayā kayācidyuktyā tu boddhavyaṃ bodhyameva te /
yuktāyuktaṃ na paśyanti vyākulā bodhacañcavaḥ

2.19.14

hṛdaye saṃvidākāśe viśrānte'nubhavātmani /
vastunyanarthaṃ yaḥ prāha bodhacañcuḥ sa ucyate

2.19.15

abhimānavikalpāṃśairajño jñaptiṃ vikalpayet /
bodhaṃ malinayatyantaḥ svaṃ khamabda ivāmalam

2.19.16

sarvapramāṇasattānāṃ padamabdhirapāmiva /
pramāṇamekameveha pratyakṣaṃ tadataḥ śṛṇu

2.19.17

sarvākṣasāramadhyakṣaṃ vedanaṃ viduruttamāḥ /
nūnaṃ tatpratipatsiddhaṃ tatpratyakṣamudāhṛtam

2.19.18

anubhūtervedanasya pratipatteryathābhidham /
pratyakṣamiti nāmeha kṛtaṃ jīvaḥ sa eva naḥ

2.19.19

sa eva saṃvitsa pumānahaṃtāpratyayātmakaḥ /
sa yayodeti saṃvittyā sā padārtha iti smṛtā

2.19.20

sasaṃkalpavikalpādyaiḥ kṛtanānākramabhramaiḥ /
jagattayā sphuratyambu taraṅgāditayā yathā

2.19.21

prāgakāraṇamevāśu sargādau sargalīlayā /
sphuritvā kāraṇaṃ bhūtaṃ pratyakṣaṃ svayamātmani

2.19.22

kāraṇaṃ tvavicārotthajīvasyāsadapi sthitam /
sadivāsyāṃ jagadrūpaṃ prakṛtau vyaktimāgatam

2.19.23

svayameva vicārastu svata utthaṃ svakaṃ vapuḥ /
nāśayitvā karotyāśu pratyakṣaṃ paramaṃ mahat

2.19.24

vicāravānvicāro'pi ātmānamavagacchati /
yadā tadā nirullekhaṃ paramevāvaśiṣyate

2.19.25

manasyanīhite śānte svabuddhīndriyakarmabhiḥ /
nahi kaścitkṛtairartho nākṛtairapyabhāvanāt

2.19.26

manasyanīhite śānte na pravartanta eva te /
karmendriyāṇi karmādāvasaṃcāritayantravat

2.19.27

manoyantrasya calane kāraṇaṃ vedanaṃ viduḥ /
praṇālīdārumeṣasya rajjurantargatā yathā

2.19.28

rūpālokamanaskārapadārthavyākulaṃ jagat /
vidyate vedanasyāntarvātāntaḥ spandanaṃ yathā

2.19.29

sarvātmavedanaṃ śuddhaṃ yathodeti tadātmakam /
bhāti prasṛtadikkālabāhyāntārūpadehakam

2.19.30

dṛṣṭvaiva dṛśyatābhāsaṃ svarūpaṃ dhārayansthitaḥ /
svaṃ yathā yatra yadrūpaṃ pratibhāti tathaiva tat

2.19.31

sa sarvātmā yathā yatra samullāsamupāgataḥ /
tiṣṭhatyāśu tathā tatra tadrūpa iva rājate

2.19.32

sarvātmakatayā draṣṭurdṛśyatvamiva yujyate /
dṛśyatvaṃ draṣṭṛsadbhāve dṛśyatāpi na vāstavī

2.19.33

akāraṇakamevāto brahma siddhamidaṃ sthitam /
pratyakṣameva nirmātṛ tasyāṃśāstvanumādayaḥ

2.19.34

svayatnamātre yadupāsako ya-
staddaivaśabdārthamapāsya dūre /
śūreṇa sādho padamuttamaṃ tat
svapauruṣeṇaiva hi labhyate'ntaḥ

2.19.35

vicārayācāryaparamparāṇāṃ
matena satyena sitena tāvat /
yāvadviśuddhaṃ svayameva buddhayā
hyanantarūpaṃ paramabhyupaiṣi

2.19.19

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye mumukṣuvyavahāraprakaraṇe pramāṇanirūpaṇaṃ nāmaikonaviśaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc