Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yoga Vasistha · Chapter 2.17

2.17.17

saptadaśaḥ sargaḥ

2.17.1

śrīvasiṣṭha uvāca /
evamantarviveko yaḥ sa mahāniha rāghava /
yogyo jñānagiraḥ śrotuṃ rājeva nayabhāratīm

2.17.2

avadāto'vadātasya vicārasya mahāśayaḥ /
jaḍasaṅgojjhito yogyaḥ śaradindoryathā nabhaḥ

2.17.3

tvametayā khaṇḍitayā guṇalakṣmyā samāśritaḥ /
manomohaharaṃ vākyaṃ vakṣyamāṇamidaṃ śrṛṇu

2.17.4

puṇyakalpadrumo yasya phalabhārānataḥ sthitaḥ /
muktaye jāyate jantostasyedaṃ śrotumudyamaḥ

2.17.5

pāvanānāmudārāṇāṃ parabodhaikadāyinām /
vacasāṃ bhājanaṃ bhūtyai bhavyo bhavati nādhamaḥ

2.17.6

mokṣopāyābhidhāneyaṃ saṃhitā sārasaṃmitā /
triṃśaddve ca sahasrāṇi jñātā nirvāṇadāyinī

2.17.7

dīpe yathā vinidrasya jvalite saṃpravartate /
āloko'nicchato'pyevaṃ nirvāṇamanayā bhavet

2.17.8

svayaṃ jñātā śrutā vāpi bhrāntiśāntyaikasaukhyadā /
āprekṣya varṇitā sadyo yathā svargataraṅgiṇī

2.17.9

yathā rajjvāmahibhrāntirvinaśyatyavalokanāt /
tathaitatprekṣaṇācchāntimeti saṃsāraduḥkhitā

2.17.10

yuktiyuktārthavākyāni kalpitāni pṛthakpṛthak /
dṛṣṭāntasārasūktāni cāsyāṃ prakaraṇāni ṣaṭ

2.17.11

vairāgyākhyaṃ prakaraṇaṃ prathamaṃ parikīrtitam /
virāgo vardhate yena sekeneva marau taruḥ

2.17.12

[ anubandhena sahitaṃ diṣṭatattvanirūpaṇam /
sārdhaṃ sahasraṃ granthasya yasminhṛdi vicārite /
prakāśācchuddhatodeti maṇāviva sumārjite

2.17.13

mumukṣuvyavahārākhyaṃ tataḥ prakaraṇaṃ kṛtam /
sahasramātraṃ granthasya yuktigranthena sundaram

2.17.14

svabhāvo hi mumukṣūṇāṃ narāṇāṃ yatra varṇyate /
athotpattiprakaraṇaṃ dṛṣṭāntākhyāyikāmayam

2.17.15

saptagranthasahasrāṇi vijñānapratipādakam /
jāgatī draṣṭṛdṛśyaśrīrahaṃtvamitirūpiṇī

2.17.16

anutpannaivotthiteva yatreti parivarṇyate /
yasminśrute jagadidaṃ śrotāntarbudhyate'khilam

2.17.17

sāsmadyuṣmatsavistāraṃ salokākāśaparvatam /
piṇḍagrahavinirmuktaṃ nirbhittikamaparvatam

2.17.18

pṛthvyādibhūtarahitaṃ saṃkalpa iva pattanam /
svapnopalambhabhāvābhaṃ manorājyavadātatam

2.17.19

gandharvanagaraprakhyamarthaśūnyopalambhanāt /
dvicandravibhramābhāsaṃ mṛgatṛṣṇāmbuvartanam

2.17.20

nauyānalolaśailābhaṃ satyalābhavivarjitam /
cittabhramapiśācābhaṃ nirbījamapi bhāsuram

2.17.21

kathārthapratibhāsābhaṃ vyomamuktāvalīnibham /
kaṭakatvaṃ yathā hemni taraṅgatvaṃ yathāmbhasi

2.17.22

yathā nabhasi nīlatvamasadevotthitaṃ sadā /
abhittiraṅgarahitamupalabdhimanoharam

2.17.23

svapne vā vyomni vā citramakartṛ cirabhāsuram /
avahnireva vahnitvaṃ dhatte citrānalo yathā

2.17.24

dadhātyevaṃ jagacchabdarūpārthamasadātmakam /
taraṅgotpalamālābhaṃ dṛṣṭanṛtyamivotthitam

2.17.25

cakracītkārapūrṇasya jalarāśimivodyatam /
śīrṇapatraṃ bhraṣṭanaṣṭaṃ grīṣme vanamivārasam

2.17.26

maraṇavyagracittābhaṃ śilāgṛhaguhāspadam /
andhakāraguhaikaikanṛttamunmattaceṣṭitam

2.17.27

praśāntājñānanīhāraṃ vijñānaśaradambaram /
samutkīrṇamiva stambhe citraṃ bhittāvivoditam

2.17.28

paṅkādivābhiracitaṃ sacetanamacetanam /
tataḥ sthitiprakaraṇaṃ caturthaṃ parikalpitam

2.17.29

trīṇi granthasahasrāṇi vyākhyānākhyāyikāmayam /
itthaṃ jagadahaṃbhāvarūpasthitimupāgatam

2.17.30

draṣṭṛdṛśyakramaṃ prauḍhamityatra parikīrtitam /
daśadiṅmaṇḍalābhogabhāsuro'yaṃ jagadbhramaḥ

2.17.31

itthamabhyāgato vṛddhimiti tatrocyate ciram /
upaśāntiprakaraṇaṃ tataḥ pañcasahasrakam

2.17.32

pañcamaṃ pāvanaṃ proktaṃ yuktisaṃtatisundaram /
idaṃ jagadahaṃ tvaṃ ca sa iti bhrāntirutthitā

2.17.33

itthaṃ saṃśāmyatītyasminkathyate ślokasaṃgrahaiḥ /
upaśāntiprakaraṇe śrute śāmyati saṃsṛtiḥ

2.17.34

prabhraṣṭacitraseneva kiṃcillabhyopalambhanā /
śatāṃśaśiṣṭā bhavati saṃśāntabhrāntarūpiṇī

2.17.35

anyasaṃkalpacittasthā nagaraśrīrivāsatī /
alabhyavastupārśvasthasvapnayuddhacirāravā

2.17.36

śāntasaṃkalpamattābhrabhīṣaṇāśaniśabdavat /
vismṛtasvapnasaṃkalpanirmāṇanagaropamā

2.17.37

bhaviṣyannagarodyānaprasūvandhyāmalāṅgikā /
tasyā jihvocyamānograkathārthānubhavopamā

2.17.38

anullikhitacitrasya citravyāpteva bhittibhūḥ /
parivismaryamāṇārthakalpanānagarīnibhā

2.17.39

sarvartumadanutpannavanaspandāsphuṭākṛtiḥ /
bhāvipuṣpavanākāravasantarasarañjanā

2.17.40

antarlīnataraṅgaughasaumyavārisaritsamā /
nirvāṇākhyaṃ prakaraṇaṃ tataḥ ṣaṣṭhamudāhṛtam

2.17.41

śiṣṭo granthaḥ parīmāṇaṃ tasya jñānamahārthadaḥ /
buddhe tasminbhavecchreyo nirvāṇaṃ śāntakalpanam

2.17.42

acetyacitprakāśātmā vijñānātmā nirāmayaḥ /
paramākāśakośācchaḥ śāntasarvabhavabhramaḥ

2.17.43

nirvāpitajagadyātraḥ kṛtakartavyasusthitaḥ /
samastajanatārambhavajrastambho nabhonibhaḥ

2.17.44

vinigīrṇayathāsaṃkhyajagajjālātitṛptimān /
ākāśībhūtaniḥśeṣarūpālokamanaskṛtiḥ

2.17.45

kāryakāraṇakartṛtvaheyādeyadṛśojjhitaḥ /
sadeha iva nirdehaḥ sasaṃsāro'pyasaṃsṛtiḥ

2.17.46

cinmayo ghanapāṣāṇajaṭharāpīvaropamaḥ /
cidādityastapam̐llokānandhakāroparopamam

2.17.47

paraprakāśarūpo'pi paramāndhyamivāgataḥ /
ruddhasaṃsṛtidurlīlaḥ prakṣīṇāśāviṣūcikaḥ

2.17.48

naṣṭāhaṃkāravetālo dehavānakalevaraḥ /
kasmiṃścidromakoṭyagre tasyeyamavatiṣṭhate /
jagallakṣmīrmahāmeroḥ puṣpe kvacidivālinī

2.17.49

paramāṇau paramāṇau cidākāśaḥ svakoṭare /
jagallakṣmīsahasrāṇi dhatte kṛtvātha paśyati

2.17.50

vitatatā hṛdayasya mahāmate-
rhariharāñjajalakṣaśatairapi /
tulanameti na muktimato yataḥ
pravitatāsti niruttamavastunaḥ

2.17.17

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye mumukṣuvyavahāraprakaraṇe granthasaṃkhyādivarṇanaṃ nāma saptadaśaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc