Yoga Vasistha · Chapter 2.12
śrīvasiṣṭha uvāca /
paripūrṇamanā mānyaḥ praṣṭuṃ jānāsi rāghava /
vetsi coktaṃ ca tenāhaṃ pravṛtto vaktumādarāt
rajastamobhyāṃ rahitā śuddhasattvānupātinīm /
matimātmani saṃsthāpya jñānaṃ śrotuṃ sthirau bhava
vidyate tvayi sarvaiva pracchakasya guṇāvalī /
vakturguṇāścaiva mayi ratnaśrīrjaladhau yathā
āptavānasi vairāgyaṃ vivekāsaṅgajaṃ suta /
candrakānta ivārdratvaṃ lagnacandrakarotkaraḥ
ciramāśaiśavādeva tavābhyāso'sti sadguṇaiḥ /
śuddhaiḥ śuddhasya dīrghaiśca padmasyevātisaṃtataiḥ
ataḥ śṛṇu kathāṃ vakṣye tvamevāsyā hi bhājanam /
na hi candraṃ vinā śuddhā savikāsā kumudvatī
ye kecana samārambhā yāśca kāścana dṛṣṭayaḥ /
te ca tāśca pade dṛṣṭe niḥśeṣe yānti vai śamam
yadi vijñānaviśrāntirna bhavedbhavyacetasaḥ /
tadasyāṃ saṃsṛtau sādhuścintāmauḍhyaṃ saheta kaḥ
paraṃ prāpya vilīyante sarvā mananavṛttayaḥ /
kalpāntārkagaṇāsaṅgātkulaśailaśilā iva
duḥsahā rāma saṃsāraviṣāveśaviṣūcikā /
yogagāruḍamantreṇa pāvanena praśāmyati
sa ca yogaḥ sajjanena saha śāstravicāraṇāt /
paramārthajñānamantro nūnaṃ labhyata eva ca
avaśyamiha hi vicāre kṛte sakaladuḥkhaparikṣayo bhavatīti mantavyaṃ nāto vicāradṛṣṭayo'vahelayā draṣṭavyāḥ
vicāravatā puruṣeṇa sakalamidamādhipañjaraṃ sarpeṇa tvacamiva paripakvāṃ saṃtyajya vigatajvareṇa śītalāntaḥkaraṇena vinodādindrajālamiva jagadakhilamālokyate samyagdarśanavatā asamyagdarśanavato hi paraṃ duḥkhamidam
viṣamo hyatitarāṃ saṃsārarāgo bhogīva daśati asiriva cchinatti kunta iva vedhayati rajjurivāveṣṭayati pāvaka iva dahati rātririvāndhayati aśaṅkitaparipatitapuruṣānpāṣāṇa iva vivaśīkaroti harati prajñāṃ nāśayati sthitiṃ pātayati mohāndhakūpe tṛṣṇā jarjarīkaroti na tadasti kiṃcidduḥkhaṃ saṃsārī yanna prāpnoti
duranteyaṃ kila viṣayaviṣūcikā yadi na cikitsyate tannitarāṃ narakanagaranikaraphalānubandhinī tattatkaroti
yatra śilāśitāsiśātaḥ pāta upalatāḍanamagnidāho himāvaseko'ṅgāvakartanaṃ candanacarcātaruvanāni ghuṇavṛttāntaḥpariveṣo'ṅgaparimārjanamanavaratānalavi-
calitasamaranārācanipāto nidāghavinodanaṃ dhārāgṛhasīkaravarṣaṇaṃ śiraśchedaḥ sukhanidrāmūkīkaraṇamānanamudrābāndhurya mahānupacayaḥ
tadevaṃvidhakaṣṭaceṣṭāsahasradāruṇe saṃsāracalayantre'smin rāghava nāvahelanā kartavyā avaśyameva vidhāraṇīyamevaṃ cāvaboddhavyaṃ yathā kila śāstravicārācchreyo bhavatīti
anyasya raghukulendo yadi caite mahāmunayo maharṣayaśca viprāśca rājānaśca jñānakavacenāvaguṇṭhitaśarīrāste kathamaduḥkhakṣamā api duḥkhakarīṃ tāṃ tāṃ vṛttipūrvikāṃ saṃsārakadarthanāmanubhavantaḥ satatameva muditamanasastiṣṭhanti
iha hi /
vikautukā vigatavikalpaviplavā yathā sthitā hariharapadmajādayaḥ /
narottamāḥ samadhigatātmadīpakāstathā sthitā jagati viśuddhabuddhayaḥ
parikṣīṇe mohe vigalati ghane jñānajalade parijñāte tattve samadhigata ātmanyatitate /
vicāryāryaiḥ sārdhaṃ calitavapuṣo vai sadṛśato dhiyā dṛṣṭe tattve ramaṇamaṭanaṃ jāgatamidam
anyacca rāghava /
prasanne cittattve hṛdi śamabhave valgati pare
śamābhogībhūtāsvakhilakalanādṛṣṭiṣu puraḥ /
samaṃ yāti svāntaḥkaraṇaghaṭanāsvāditarasaṃ
dhiyā dṛṣṭe tattve ramaṇamaṭanaṃ jāgatamidam
anyacca /
rathaḥ sthāṇurdehasturagaracanā cendriyagatiḥ
parispando vāto vahanakalitānandaviṣayaḥ /
paro'ṇurvā dehī jagati viharāmītyanaghayā
dhiyā dṛṣṭe tattveramaṇamaṭanaṃ jāgatamidam
ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye mumukṣuvyavahāraprakaraṇe tattvamāhātmyavarṇanaṃ nāma dvādaśaḥ sargaḥ
ātmānaṃ rathinaṃ viddhi śarīraṃ rathameva tu ityādirūpakadṛṣṭyā vā ramaṇamupapannamityāha - ratha iti / sthāṇuśchinnatarurivācetano deho rathaḥ indriyāṇāṃ viṣayābhimukhī gatisturagāṇāṃ racanāgaticāturī paritaḥ spandaścālanaṃ yena sa pragraho vātaḥ prāṇapradhānaṃ manaḥ arthādrathādibhirvahanena prāpaṇena kalitāḥ prāptā ānandarūpā viṣayā yena tathāvidho dehī ātmā samādhau paraḥ paramātmaiva vyavahārakāle buddhyupādhiparicchedādaṇuḥ sūkṣmo vā rathīti śeṣaḥ / evaṃbhūto'haṃ jagati viharāmīti dhiyāpi ramaṇamevetyarthaḥ //२ २// iti śrīvāsiṣṭamahārāmāyaṇatātparyaprakāśe mumukṣubyavahāraprakaraṇe tattvamāhātmyavarṇanaṃ nāma dvādaśaḥ sargaḥ
Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0