Yoga Vasistha · Chapter 2.10
daśamaḥ sargaḥ
śrīvasiṣṭha uvāca /
yathāsthitaṃ brahmatattvaṃ sattāniyatirucyate /
sā vineturvinetṛtvaṃ sā vineyavineyatā
ataḥ pauruṣamāśritya śreyase nityabāndhavam /
ekāgraṃ kuru taccittaṃ śṛṇu coktamidaṃ mama
avāntaranipātīni svārūḍhāni manoratham /
pauruṣeṇendriyāṇyāśu saṃyamya samatāṃ naya
ihāmutra ca siddhyarthaṃ puruṣārthaphalapradām /
mokṣopāyamayīṃ vakṣye saṃhitāṃ sāranirmitām
apunargrahaṇāyāntastyaktvā saṃsāravāsanām /
saṃpūrṇau śamasaṃtoṣāvādāyodārayā dhiyā
sapūrvāparavākyārthavicāraviṣayāhatam /
manaḥ samarasaṃ kṛtvā sānusaṃ'dhānamātmani
sukhaduḥkhakṣayakaraṃ mahānandekakāraṇam /
mokṣopāyamimaṃ rāma vakṣyamāṇaṃ mayā śṛṇu
imāṃ mokṣakathāṃ śrutvā saha sarvairvivekibhiḥ /
paraṃ yāsyasi nirduḥkhaṃ nāśo yatra na vidyate
idamuktaṃ purākalpe brahmaṇā parameṣṭhinā /
sarvaduḥkhakṣayakaraṃ paramāśvāsanaṃ śriyaḥ
śrīrāma uvāca /
kenoktaṃ kāraṇenedaṃ brahmanpūrva svayaṃbhuvā /
kathaṃ ca bhavatā prāptametatkathaya me prabho
śrīvasiṣṭha uvāca /
astyanantavilāsātmā sarvagaḥ sarvasaṃśrayaḥ /
cidākāśo'vināśātmā pradīpaḥ sarvajantuṣu
spandāspandasamākārāttato viṣṇurajāyata /
syandamānarasāpūrāttaraṅgaḥ sāgarādiva
sumerukarṇikāttasya digdalāddhṛdayāmbujāt /
tārakākesaravataḥ parameṣṭhī vyajāyata
vedavedārthaviddevamunimūṇḍalamaṇḍitaḥ /
so'sṛjatsakala saga vikalpaughaṃ yathā manaḥ
jambūdvūpisya koṇe'khiravarṣe bhāratanāmani /
sasaja janasargaudhaṃ hyādhivyādhipariplutam
bhāvābhāvaviṣaṇṇāṅgamutpātadhvasatatparam /
sarge'sminbhūtajātīnā nānāvyasanasakulam
janasyaitasya duḥkhaṃ taddṛṣṭvā sakalalokakṛt /
jagāma karuṇāmīśaḥ putraduḥkhātpitā yathā
ka eteṣāṃ hatāśānāṃ duḥkhasyānto hatāyuṣām /
syāditi kṣaṇamekāgraṃ cintayāmāsa bhūtaye
iti saṃcintya bhagavānsasarja svayamīśvaraḥ /
tapo dharma ca dānaṃ ca satyaṃ tīrthāni caiva hi
etatsṛṣṭvā punadavāścantayāmāsa bhūtakṛt /
puṃsāṃ nānena sargasya duḥkhasyānta iti svayam
nirvāṇaṃ nāma paramaṃ sukhaṃ yena punarjanaḥ /
na jāyate na mriyate tajjñānādeva labhyate
saṃsārottaraṇe jantorupāyo jñānameva hi /
tapo dānaṃ tathā tīrthamanupāyāḥ prakīrtitāḥ
tattāvaduḥkhamokṣārtha janasyāsya hatātmanaḥ /
pratyagraṃ taraṇopāyamāśu prakaṭayāmyaham
iti saṃcintya bhagavānbrahmā kamalasaṃsthitaḥ /
manasā parisaṃkalpya māmutpāditavānimam
kuto'pyutpanna evāśu tato'haṃ samupasthitaḥ /
pitustasya punaḥ śīghramūrmirūrmerivānagha
kamaṇḍaludharo nāthaḥ sakamaṇḍalunā mayā /
sākṣamālaḥ sākṣamālaṃ sa praṇamyābhivāditaḥ
ehi putreti māmuktvā sa svābjasyottare dale /
śuklāśca iva śītāṃśu yojayāmāsa pāṇinā
mṛgakṛttiparīdhāno mṛgakṛttinijāmbaram /
māmuvāca pitā brahmā suhaṃsaḥ sārasaṃ yathā
muhūrtamātraṃ te putra ceto vānaracañcalam /
ajñānamabhyāsraśatu śaśaḥ śaśadharaṃ yathā
iti tenāśu śaptaḥ sanvicārasamanantaram /
ahaṃ vismṛtavānsarve svarūpamamalaṃ kila
athāhaṃ dīnatā yātaḥ sthito'saṃbuddhayā dhiyā /
duḥkhaśokābhisaṃtapto jāto jana ivādhanaḥ
kaṣṭaṃ saṃsāranāmāyaṃ doṣaḥ kathamihāgataḥ /
iti cintitavānantastūṣṇīmeva vyavasthitaḥ
athābhyadhātsa māṃ tātaḥ putra kiṃ duḥkhavānasi /
duḥkhopaghātaṃ māṃ pṛccha sukhī nityaṃ bhaviṣyasi
tataḥ pṛṣṭaḥ sa bhagavānmayā sakalalokakṛt /
hemapadmadalasthena saṃsāravyādhibheṣajam
kathaṃ nātha mahāduḥkhamayaḥ saṃsāra āgataḥ /
kathaṃ ca kṣīyate jantoriti pṛṣṭena tena me
tajjñānaṃ subahu proktaṃ yajjñātvā pāvanaṃ param /
ahaṃ piturabhiprāyaḥ kilādhika iva sthitaḥ
tato viditavedyaṃ māṃ nijāṃ prakṛtimāsthitam /
sa uvāca jagatkartā vaktā sakalakāraṇam
śāpenājñapadaṃ nītvā pṛcchakastvaṃ mayā kṛtaḥ /
putrāsya jñānasārasya samastajanasiddhaye
idānīṃ śāntaśāpastvaṃ paraṃ bodhamupāgataḥ /
saṃsthito'hamivaikānmā'kanaka kanakādivat
gacchedānīṃ mahīpṛṣṭhe jambūdvīpāntarasthitam /
sādho bharatavarṣa tvaṃ lokānugrahahetunā
tatra kriyākāṇḍaparāstvayā putra mahādhiyā /
upadeśvāḥ kriyākāṇḍakrameṇa kramaśālinā
virarktācettāśca tathā mahāprājñā vicāriṇaḥ /
upadeśyāstvayā sādho jñānenānandadāyinā
iti tena niyukto'haṃ pitrā kamalayoninā /
iha rāghava tiṣṭhāmi yāvadbhūtaparamparā
kartavyamasti na mameha hi kiṃcideva
sthātavyamityatimanā bhuvi saṃsthito'smi /
saṃśāntayā satatasuptadhiyeha vṛtyā
kārya karomi na ca kiṃcidahaṃ karomi
ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye mumukṣuvyavahāraprakaraṇe jñānāvataraṇaṃ nāma daśamaḥ sargaḥ
Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0