Yoga Vasistha · Chapter 1.30

triṃśaḥ sargaḥ

śrīrāma uvāca/
evamabhyutthitānarthaśatasaṃkaṭakoṭare /
jagadālokya nirmagnaṃ mano mananakardame

mano me bhramatīvedaṃ saṃbhramaścopajāyate /
gātrāṇi parikampante patrāṇīva jarattaroḥ

anāptottamasaṃtoṣadhairyotsaṅgākulā matiḥ /
śūnyāspadā bibhetīha bālevālpabaleśvarā

vikalpebhyo luṭhantyetāścāntaḥkaraṇavṛttayaḥ /
śvabhrebhya iva sāraṅgāstucchālambaviḍambitāḥ

avivekāspadā bhraṣṭāḥ kaṣṭe rūḍhā na satpade /
andhakūpamivāpannā varākāścakṣurādayaḥ

nāvasthitimupāyāti na ca yāti yathepsitam /
cintā jīveśvarāyattā kānteva priyasadmani

jarjarīkṛtya vastūni tyajantī vibhratī tathā /
mārgaśīrṣāntavallīva dhṛtirvidhuratāṃ gatā

apahastitasarvārthamanavasthitirāsthitā /
gṛhītvotsṛjya cātmānaṃ bhavasthitiravasthitā

calitācalitenāntaravaṣṭambhena me matiḥ /
daridrā chinnavṛkṣasya mūleneva viḍambyate

cetaścañcalamābhogi bhuvanāntarvihāri ca /
na saṃbhramaṃ jahātīdaṃ svavimānamivāmarāḥ

ato'tucchamanāyāsamanupādhi gatabhramam /
kiṃ tatsthitipadaṃ sādho yatra śoko na vidyate

sarvārambhasamārūḍhāḥ sujanā janakādayaḥ /
vyavahāraparā eva kathamuttamatāṃ gatāḥ

lagnenāpi kilāṅgeṣu bahudhā bahumānada /
kathaṃ saṃsārapaṅkena pumāniha na lipyate

kāṃ dṛṣṭiṃ samupāśritya bhavanto vītakalmaṣāḥ /
mahānto vicarantīha jīvanmuktā mahāśayāḥ

lobhayanto bhayāyaiva viṣayābhogabhoginaḥ /
bhaṅgurākāravibhavāḥ kathamāyānti bhavyatām

mohamātaṅgamṛditā kalaṅkakalitāntarā /
paraṃ prasādamāyāti śemuṣīsarasī katham

saṃsāra eva nivahe jano vyavaharannapi /
na bandhaṃ kathamāpnoti padmapatre payo yathā

ātmavattṛṇavaccedaṃ sakalaṃ kalayañjanaḥ /
kathamuttamatāmeti manomanmathamaspṛśan

kaṃ mahāpuruṣaṃ pāramupāyātaṃ mahodadheḥ /
ācāreṇānusaṃsmṛtya jano yāti na duḥkhitām

kiṃ tasyāducitaṃ śreyaḥ kiṃ tatsyāducitaṃ phalam /
vartitavyaṃ ca saṃsāre kathaṃ nāmāsamañjase

tattvaṃ kathaya me kiṃcidyenāsya jagataḥ prabho /
vedmi pūrvāparaṃ dhātuśceṣṭitasyānavasthiteḥ

hṛdayākāśaśaśinaścetaso malamārjanam /
yathā me jāyate brahmaṃstathā nirvighnamācara

kimiha syādupādeyaṃ kiṃvā heyamathetarat /
kathaṃ viśrāntimāyātu cetaścapalamadrivat

kena pāvanamantreṇa duḥsaṃsṛtiviṣūcikā /
śāmyatīyamanāyāsamāyāsaśatakāriṇī

kathaṃ śītalatāmantarānandatarumañjarīm /
pūrṇacandra ivākṣīṇāṃ bhṛśamāsādayāmyaham

prāpyāntaḥ pūrṇatāṃ pūrṇo na śocāmi yathā punaḥ /
santo bhavantastattvajñāstathehopadiśantu mām

anuttamānandapadapradhāna-
viśrāntiriktaṃ satataṃ mahātman /
kadarthayantīha bhṛśaṃ vikalpāḥ
śvāno vane dehamivālpajīvam

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye vairāgyaprakaraṇe prayojanakathanaṃ nāma triṃśaḥ sargaḥ