Yoga Vasistha · Chapter 1.3

bharadvāja uvāca /
jīvanmuktasthitiṃ vrahmankṛtvā rāghavamāditaḥ /
kramātkathaya me nityaṃ bhaviṣyāmi sukhī yathā

śrīvālmīkiruvāca /
bhramasya jāgatasyāsya jātasyākāśavarṇavat/
apunaḥsmaraṇaṃ manye sādho vismaraṇaṃ varam

dṛśyātyantābhāvabodhaṃ vinā tannānubhūyate /
kadācitkenacinnāma svabodho'nviṣyatāmataḥ

sa ceha saṃbhavatyeva tadarthamidamātatam /
śāstramākarṇayasi cettattvamāpsyasi nānyathā

jagadbhramo'yaṃ dṛśyo'pi nāstyevetyanubhūyate /
varṇo vyomna ivākhedādvicāreṇāmunā'nagha

dṛśyaṃ nāstīti bodhena manaso dṛśyamārjanam /
saṃpannaṃ cettadutpannā parā nirvāṇanirvṛtiḥ

anyathā śāstragarteṣu luṭhatāṃ bhavatāmiha /
bhavatyakṛtrimājñānāṃ kalpairapi na nirvṛtiḥ

aśeṣeṇa parityāgo vāsanānāṃ ya uttamaḥ /
mokṣaṃ ityucyate brahmansa eva vimalakramaḥ

kṣīṇāyāṃ vāsanāyāṃ tu ceto galati satvaram /
kṣīṇāyāṃ śītasaṃtatyāṃ brahmanhimakaṇo yathā

ayaṃ vāsanayā deho dhriyate bhūtapañjaraḥ /
tanunāntarniviṣṭena muktaughastantunā yathā

vāsanā dvividhā proktā śuddhā ca malinā tathā /
malinā janmano hetuḥ śuddhā janmavināśinī

ajñānasughanākārā ghanāhaṃkāraśālinī/
punarjanmakarī proktā malinā vāsanā budhaiḥ

punarjanmāṅkuraṃ tyaktvā sthitā saṃbhṛṣṭabījavat/
dehārthaṃ dhriyate jñātajñeyā śuddheti cocyate

apunarjanmakaraṇī jīvanmukteṣu dehiṣu /
vāsanā vidyate śuddhā dehe cakra iva bhramaḥ

ye śuddhavāsanā bhūyo na janmānarthabhājanam /
jñātajñeyāsta ucyante jīvanmuktā mahādhiyaḥ

jīvanmuktipadaṃ prāpto yathā rāmo mahāmatiḥ /
tatte'haṃ śṛṇu vakṣyābhi jarāmaraṇaśāntaye

bharadvāja mahābuddhe rāmakramamimaṃ śubham /
śṛṇu vakṣyāmi tenaiva sarvaṃ jñāsyasi sarvadā

vidyāgṛhādviniṣkramya rāmo rājīvalocanaḥ /
divasānyanayadgehe līlābhirakutobhayaḥ

atha gacchati kāle tu. pālayatyavaniṃ nṛpe /
prajāsu vītaśokāsu sthitāsu vigatajvaram

tīrthapuṇyāśramaśreṇīrdraṣṭumutkaṇṭhitaṃ manaḥ /
rāmasyābhūdbhṛśaṃ tatra kadācidguṇaśālinaḥ

rāghavaścintayitvaivamupetya caraṇau pituḥ /
haṃsaḥ padmāviva navau jagrāha nakhakesarau

śrīrāma uvāca /
tīrthāni devasadmāni vanānyāyatanāni ca /
draṣṭumutkaṇṭhitaṃ tāta mamedaṃ nātha mānasam

tadetāmarthitāṃ pūrvāṃ saphalāṃ kartumarhasi /
na so'sti bhuvane nātha tvayā yo'rthī na mānitaḥ

iti saṃprārthito rājā vasiṣṭhena samaṃ tadā /
vicāryāmuñcadevainaṃ rāmaṃ prathamamarthinam

śubhe nakṣatradivase bhrātṛbhyāṃ saha rāghavaḥ /
maṅgalālaṃkṛtavapuḥ kṛtasvastyayano dvijaiḥ

vasiṣṭhaprahitairvipraiḥ śāstrajñaiśca samanvitaḥ /
snigdhaiḥ katipayaireva rājaputravaraiḥ saha

ambābhirvihitāśīrbhirāliṅgyāliṅgya bhūṣitaḥ /
niragātsvagṛhāttasmāttīrthayātrārthamudyataḥ

nirgataḥ svapurātpauraistūryaghoṣeṇa vāditaḥ /
pīyamānaḥ purastrīṇāṃ netrairbhṛṅgaughabhaṅguraiḥ

grāmīṇalalanālolahastapadmāpanoditaiḥ /
lājavarṣairvikīrṇātmā himairiva himācalaḥ

āvarjayanvipragaṇānpariśṛṇvanprajāśiṣaḥ /
ālokayandigantāṃśca paricakrāma jāṅgalān

athārabhya svakāttasmātkramātkośalamaṇḍalāt /
snānadānatapodhyānapūrvakaṃ sa dadarśa ha

nadītīrāṇi puṇyāni vanānyāyatanāni ca /
jaṅgalāni janānteṣu taṭānyabdhimahībhṛtām

mandākinīmindunibhāṃ kālindīṃ cotpalāmalām /
sarasvatīṃ śatadrūṃ ca candrabhāgāmirāvatīm

veṇīṃ ca kṛṣṇaveṇīṃ ca nirvindhyāṃ sarayūṃ tathā /
carmaṇvatīṃ vitastāṃ ca vipāśāṃ bāhudāmapi

prayāgaṃ naimiṣaṃ caiva dharmāraṇyaṃ gayāṃ tathā/ /
vārāṇasīṃ śrīgiriṃ ca kedāraṃ puṣkaraṃ tathā

mānasaṃ ca kramasarastathaivottaramānasam/
vaḍavāvadanaṃ caiva tīrthavṛndaṃ sa sādaram

agnitīrthaṃ mahātīrthamindradyumnasarastathā //
sarāṃsi saritaścaiva tathā nadahradāvalīm

svāminaṃ kārtikeyaṃ ca śālagrāmaṃ hariṃ tathā /
sthānāni ca catuḥṣaṣṭiṃ hareratha harasya ca

nānāścaryavicitrāṇi caturabdhitaṭāni ca /
vindhyamandarakuñjāṃśca kulaśailasthalāni ca

rājarṣīṇāṃ ca mahatāṃ brahmarṣīṇāṃ tathaiva ca /
devānāṃ brāhmaṇānāṃ ca​ pāvanānāśramāñchubhān

bhūyobhūyaḥ sa babhrāma bhrātṛbhyāṃ saha mānadaḥ/
caturṣvapi diganteṣu sarvāneva mahītaṭān

amarakinnaramānavamānitaḥ
samavalokya mahīmakhilāmimām /
upayayau svagṛhaṃ raghunandano
vihṛtadik śivalokamiveśvaraḥ

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye vairāgyaprakaraṇe tīrthayātrākaraṇaṃ nāma tṛtīyaḥ sargaḥ