Yoga Vasistha · Chapter 1.27

śrīrāma uvāca /
anyacca tātā'titarāmaramye
manorame ceha jagatsvarūpe /
na kiṃcidāyāti tadarthajātaṃ
yenātiviśrāntimupaiti cetaḥ

bālye gate kalpitakelilole
manomṛge dāradarīṣu jīrṇe /
śarīrake jarjaratāṃ prayāte
vidūyate kevalameva lokaḥ

jarātuṣārābhihatāṃ śarīra-
sarojinīṃ dūratare vimucya /
kṣaṇādgate jīvitacañcarīke
janasya saṃsārasaro'vaśuṣkam

yadā yadā pākamupaiti nūnaṃ
tadā tadeyaṃ ratimātanoti /
jarābharā'nalpanavaprasūnā
vijarjarā kāyalatā narāṇām

tṛṣṇānadī sāratarapravāha-
grastākhilānantapadārthajātā /
taṭasthasaṃtoṣasuvṛkṣamūla-
nikāṣadakṣā vahatīha loke

śārīranauścarmanibandhabaddhā
bhavāmbudhāvālulitā bhramantī /
praloḍyate pañcabhirindriyākhyai-
radhobhavantī makarairadhīrā

tṛṣṇālatākānanacāriṇo'mī
śākhāśataṃ kāmamahīruheṣu /
paribhramantaḥ kṣapayanti kālaṃ
manomṛgā no phalamāpnuvanti

kṛcchreṣu dūrāstaviṣādamohāḥ
svāsthyeṣu notsiktamanobhirāmāḥ /
sudurlabhāḥ saṃprati sundarībhiḥ
ranāhatāntaḥkaraṇā mahāntaḥ

taranti mātaṅgaghaṭātaraṅgaṃ
raṇāmbudhiṃ ye mayi te na śūrāḥ /
śūrāsta eveha manastaraṅgaṃ
dehendriyāmbhodhimimaṃ taranti

akliṣṭaparyantaphalābhirāmā
na dṛśyate kasyacideva kācit /
kriyādurāśāhatacittavṛtti-
ryāmetya viśrāntimupaiti lokaḥ

kīrtyā jagaddikkuharaṃ pratāpaiḥ
śriyā gṛhaṃ sattvabalena lakṣmīm /
ye pūrayantyakṣatadhairyabandhā
na te jagatyāṃ sulabhā mahāntaḥ

apyantarasthaṃ giriśailabhitte-
rvajrālayābhyantarasaṃsthitaṃ vā /
sarvaṃ samāyānti sasiddhivegāḥ
sarvāḥ śriyaḥ santatamāpadaśca

putrāśca dārāśca dhanaṃ ca buddhyā
prakalpyate tāta rasāyanābham /
sarvaṃ tu tannopakarotyathānte
yatrātiramyā viṣamūrcchanaiva

viṣādayukto viṣamāmavasthā
mupāgataḥ kāyavayovasāne /
bhāvānsmaransvāniha dharmariktān
janturjarāvāniha dahyate'ntaḥ

kāmārthadharmāptikṛtāntarābhiḥ
kriyābhirādau divasāni nītvā /
cetaścaladbarhiṇapicchalolaṃ
viśrāntimāgacchatu kena puṃsaḥ

purogatairapyanavāptarūpai-
staraṅgiṇītuṅgataraṅgakalpaiḥ /
kriyāphalairdaivavaśādupetai-
rviḍambyate bhinnarucirhi lokaḥ

imānyamūnīhi vibhāvitāni
kāryāṇyaparyantamanoramāṇi /
janasya jāyājanarañjanena
javājjarāntaṃ jarayanti cetaḥ

parṇāni jīrṇāni yathā tarūṇāṃ
sametya janmāśu layaṃ prayānti /
tathaiva lokāḥ svavivekahīnāḥ
sametya gacchanti kuto'pyahobhiḥ

itastato dūrataraṃ vihṛtya
praviśya gehaṃ divasāvasāne /
vivekilokāśrayasādhukarma
rikte'hni rātrau ka upaiti nidrām

vidrāvite śatrujane samaste
samāgatāyāmabhitaśca lakṣmyām /
sevyanta etāni sukhāni yāva-
ttāvatsamāyāti kuto'pi mṛtyuḥ

kuto'pi saṃvardhitatuccharūpai-
rbhāvairamībhiḥ kṣaṇanaṣṭadṛṣṭaiḥ /
viloḍyamānā janatā jagatyāṃ
navetyupāyātamaho na pātam

priyāsubhiḥ kālamukhaṃ kriyante
janaiḍakāste hatakarmabaddhāḥ /
yaiḥ pīnatāmeva balādupetya
śarīrabādhena na te bhavanti

ajasramāgacchati satvaraiva-
manārataṃ gacchati satvaraiva /
kuto'pi lolā janatā jagatyāṃ
taraṅgamālā kṣaṇabhaṅgureva

prāṇāpahāraikaparā narāṇāṃ
mano manohāritayā haranti /
raktacchadāścañcalaṣaṭpadākṣyo
viṣadrumālolalatāḥ striyaśca

ito'nyataścopagatā mudhaiva
samānasaṃketanibaddhabhāvā /
yātrāsamāsaṃgasamā narāṇāṃ
kalatramitravyavahāramāyā

pradīpaśāntiṣviva bhuktabhūri-
daśāsvatisnehanibandhanīṣu /
saṃsāramālāsu calācalāsu
na jñāyate tattvamatāttvikīṣu

saṃsārasaṃrambhakucakrikeyaṃ
prāvṛṭpayobudbudabhaṅgurapi /
asāvadhānasya janasya buddhau
cirasthirapratyayamātanoti

śobhojjvalā daivavaśādvinaṣṭā
guṇāḥ sthitāḥ saṃprati jarjaratve /
āśvāsanādūrataraṃ prayātā
janasya hemanta ivāmbujasya

punaḥpunardaivavaśādupetya
svadehabhāreṇa kṛtopakāraḥ /
vilūyate yatra taruḥ kuṭhārai-
rāśvāsane tatra hi kaḥ prasaṅgaḥ

manoramasyāpyatidoṣavṛtte-
rantarviṃghātāya samutthitasya /
viṣadrumasyeva janasya saṅgā-
dāsādyate saṃprati mūrcchanaiva

kāstā dṛśo yāsu na santi doṣāḥ
kāstā diśo yāsu na duḥkhadāhaḥ /
kāstāḥ prajā yāsu na bhaṅguratvaṃ
kāstāḥ kriyā yāsu na nāma māyā

kalpābhidhānakṣaṇajīvino hi
kalpaughasaṃkhyākalane viriñcayāḥ /
ataḥ kalāśālini kālajāle
laghutvadīrghatvadhiyo'pyasatyāḥ

sarvatra pāṣāṇamayā mahīdhrā
mṛdā mahī dārubhireva vṛkṣāḥ /
māṃsairjanāḥ pauruṣabaddhabhāvā
nāpūrvamastīha vikārahīnam

ālokyate cetanayā'nuviddhā
payonubaddho'stanayo nabhaḥ sthāḥ /
pṛthagvibhāgena padārthalakṣmyā
etajjagannetaradasti kiṃcit

camatkṛtiśceha manasviloka-
cetaścamatkārakarī narāṇām /
svapne'pi sādho viṣayaṃ kadāci-
tkeṣāṃcidabhyeti na citrarūpā

adyāpi yāte'pi ca kalpanāyā
ākāśavallīphalavanmahattve /
udeti no lobhalavāhatānā-
mudāravṛttāntamayī kathaiva

ādātumicchanpadamuttamānāṃ
svacetasaivāpahato'dya lokaḥ /
patatyaśaṅkaṃ paśuradrikūṭā-
dānīlavallīphalavāñchayaiva

avāntaranyastanirarthakāṃśa-
cchāyālatāpatraphalaprasūnāḥ /
śarīra eva kṣatasaṃpadaśca
śvabhradrumā adyatanā narāśca

kvacijjanā mārdavasundareṣu
kvacitkaṭhoreṣu ca saṃcaranti /
deśāntarāleṣu nirantareṣu
vanāntakhaṇḍeṣviva kṛṣṇasārāḥ

dhāturnavāni divasaṃ prati bhīṣaṇāni
ramyāṇi vā vilulitāntatamākulāni /
kāryāṇi kaṣṭaphalapākahatodayāni
vismāpayanti na śavasya manāṃsi keṣām

janaḥ kāmāsakto vividhakukalāceṣṭanaparaḥ
sa tu svapne'pyasmiñjagati sulabho nādya sujanaḥ /
kriyā duḥkhāsaṅgā'vidhuravidhurā nūnamakhilā
na jāne netavyā kathamiva daśā jīvitamayī

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye vairāgyaprakaraṇe niḥśreyasavirodhibhāvānityatāpratipādanaṃ nāma saptaviṃśatitamaḥ sargaḥ