Yoga Vasistha · Chapter 1.26

ṣaḍviṃśaḥ sargaḥ

śrīrāma uvāca /
vṛtte'sminnevameteṣāṃ kālādīnāṃ mahāmune /
saṃsāranāmni kaivāsthā mādṛśānāṃ vadatviha

vikrītā iva tiṣṭhāma etairdaivādibhirvayam /
mune prapañcaracanairmugdhā vanamṛgā iva

eṣo'nāryasamāmnāyaḥ kālaḥ kavalanonmukhaḥ /
jagatyavirataṃ lokaṃ pātayatyāpadarṇave

dahatyantardurāśābhirdevo dāruṇaceṣṭayā /
lokamuṣṇaprakāśābhijvālābhirdahano yathā

dhṛtiṃ vidhurayatyeṣā maryādārūpavallabhā /
strītvātsvabhāvacapalā niyatirniyatonmukhī

grasate'virataṃ bhūtajālaṃ sarpa ivānilam /
kṛtāntaḥ karkaśācāro jarāṃ nītvā'jaraṃ vapuḥ

yamo nirghṛṇarājendro nārtaṃ nāmānukampate /
sarvabhūtadayodāro jano durlabhatāṃ gataḥ

sarvā eva mune phalguvibhavā bhūtajātayaḥ /
duḥkhāyaiva durantāya dāruṇā bhogabhūmayaḥ

āyuratyantacapalaṃ mṛtyurekāntaniṣṭhuraḥ /
tāruṇyaṃ cātitaralaṃ bālyaṃ jaḍatayā hṛtam

kalākalaṅkito loko bandhavo bhavabandhanam /
bhogā bhavamahārogāstṛṣṇāśca mṛgatṛṣṇikāḥ

śatravaścendriyāṇyeva satyaṃ yātamasatyatām /
praharatyātmanaivātmā manasaiva mano ripuḥ

ahaṃkāraḥ kalaṅkāya buddhayaḥ paripelavāḥ /
kriyā duṣphaladāyinyo līlāḥ strīniṣṭhatāṃ gatāḥ

vāñchāviṣayaśālinyaḥ saccamatkṛtayaḥ kṣatāḥ /
nāryo doṣapatākinyo rasā nīrasatāṃ gatāḥ

vastvavastutayā jñātaṃ dattaṃ cittamahaṃkṛtau /
abhāvavedhitā bhāvā bhāvānto nādhigamyate

tapyate kevalaṃ sādho matirākulitāntarā /
rāgarogo vilasati virāgo nopagacchati

rajoguṇahatā dṛṣṭistamaḥ saṃparivardhate /
na cādhigamyate sattvaṃ tattvamatyantadūrataḥ

sthitirasthiratāṃ yātā mṛtirāgamanonmukhī /
dhṛtirvaidhuryamāyātā ratirnityamavastuni

matirmāndyena malinā pātaikaparamaṃ vapuḥ /
jvalatīva jarā dehe pratisphurati duṣkṛtam

yatnena yāti yuvatā dūre sajjanasaṃgatiḥ /
gatirna vidyate kācitkvacinnodeti satyatā

mano vimuhyatīvāntarmuditā dūratāṃ gatā /
nojjvalā karuṇodeti dūrādāyāti nīcatā

dhīratā'dhīratāmeti pātotpātaparo janaḥ /
sulabho durjanāśleṣo durlabhaḥ satsamāgamaḥ

āgamāpāyino bhāvā bhāvanā bhavabandhanī /
nīyate kevalaṃ kvāpi nityaṃ bhūtaparamparā

diśo'pi hi na dṛśyante deśo'pyanyāpadeśabhāk /
śailā api viśīryante kaivāsthā mādṛśe jane

adyate sattayāpi dyaurbhu'vana cāpi ūyate /
dharāpi yāti vaidhuryaṃ kevāsthā mādṛśe jane

śuṣyantyapi samudrāśca śīryante tārakā api /
siddhā api vinaśyanti kaivāsthā mādṛśe jane

dānavā api dīryante dhruvo'pyadhruvajīvitaḥ /
amarā api māryante kaivāsthā mādṛśe jane

śakro'pyākramyate vakrairyamo'pi hi niyamyate /
vāyurapyetyavāyutvaṃ kaivāsthā mādṛśe jane

somo'pi vyomatāṃ yāti mārtaṇḍo'pyeti khaṇḍatām /
magnatāmagnirapyeti kaivāsthā mādṛśe jane

parameṣṭhyapi niṣṭhāvānhriyate hīrarapyajaḥ /
bhavo'pyabhāvamāyāti kaivāsthā mādṛśe jane

kālaḥ saṃkālyate yena niyatiścāpi nīyate /
khamapyālīyate'nantaṃ kaivāsthā mādṛśe jane

aśrāvyāvācyadurdarśatattvenājñātamūrtinā /
bhuvanāni viḍambyante kenacidbhramadāyinā

ahaṃkārakalāmetya sarvatrāntaravāsinā /
na so'sti triṣu lokeṣu yasteneha na bādhyate

śilāśailakavapreṣu sāśvabhūto divākaraḥ /
vanapāṣāṇavannityamavaśaḥ paricodyate

dharāgolakamantasthasurāsuragaṇāspadam /
veṣṭyate dhiṣṇyacakreṇa pakvākṣoṭamiva tvacā

divi devā bhuvi narāḥ pātāleṣu ca bhoginaḥ /
kalpitāḥ kalpamātreṇa nīyante jarjarāṃ daśām

kāmaśca jagadīśānaraṇalabdhaparākramaḥ /
akrameṇaiva vikrānto lokamākramya valgati

vasanto mattamātaṅgo madaiḥ kusumavarṣaṇaiḥ /
āmoditakakupcakraśceto nayati cāpalam

anuraktāṅganālolalocanālokitākṛti /
svasthīkartuṃ manaḥ śakto na viveko mahānapi

paropakārakāriṇyā parārtiparitaptayā /
buddha eva sukhī manye svātmaśītalayā dhiyā

utpannadhvaṃsinaḥ kālavaḍavānalapātinaḥ /
saṃkhyātuṃ kena śakyante kallolā jīvitāmbudhau

sarva eva narā mohāddurāśāpāśapāśinaḥ /
doṣagulmakasāraṅgā viśīrṇā janmajaṅgale

saṃkṣīyate jagati janmaparamparāsu
lokasya tairiha kukarmabhirāyuretat //
ākāśapādapalatākṛtapāśakalpaṃ
yeṣāṃ phalaṃ nahi vicāravido'pi vidmaḥ

adyotsavo'yamṛtureṣa tatheha yātrā
te bandhavaḥ sukhamidaṃ saviśeṣabhogam /
itthaṃ mudhaiva kalayansuvikalpajāla-
mālolapelavamatirgalatīha lokaḥ

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye vairāgyaprakaraṇe daivadurvilāsavarṇanaṃ nāma ṣaḍaviṃśaḥ sargaḥ