Yoga Vasistha · Chapter 1.22

dvāviṃśaḥ sargaḥ

śrīrāma uvāca /
aparyāptaṃ hi bālatvaṃ balātpibati yauvanam /
yauvanaṃ ca jarā paścātpaśya karkaśatāṃ mithaḥ

himāśanirivāmbhojaṃ vātyeva śaradambukam /
dehaṃ jarā nāśayati nadī tīrataruṃ yathā

jarjarīkṛtasarvāṅgī jarā jaraṭharūpiṇī /
virūpatāṃ nayatyāśu dehaṃ viṣalavo yathā

śithilādīrṇasarvāṅgaṃ jarājīrṇakalevaram /
samaṃ paśyanti kāminyaḥ puruṣaṃ karabhaṃ yathā

anāyāsakadarthinyā gṛhīte jarasā jane /
palāyya gacchati prajñā sapatnyevāhatāṅganā

dāsāḥ putrāḥ striyaścaiva bāndhavāḥ suhṛdastathā /
hasantyunmattakamiva naraṃ vārdhakakampitam

duṣprekṣyaṃ jaraṭhaṃ dīnaṃ hīnaṃ guṇaparākramaiḥ /
gṛdhro vṛkṣamivādīrghaṃ gardho hyabhyeti vṛddhakam

dainyadoṣamayī dīrghā hṛdi dāhapradāyinī /
sarvāpadāmekasakhī vārdhake vardhate spṛhā

kartavyaṃ kiṃ mayā kaṣṭaṃ paratretyatidāruṇam /
apratīkārayogyaṃ hi vardhate vārdhake bhayam

ko'haṃ varākaḥ kimiva karomi kathameva ca /
tiṣṭhāmi maunameveti dīnatodeti vārdhake

kathaṃ kadā me kimiva svādu syādbhojanaṃ janāt /
ityajasraṃ jarā caiṣā ceto dahati vārdhake

gardho'bhyudeti sollāsamupabhoktuṃ na śakyate /
hṛdayaṃ dahyate nūnaṃ śaktidausthyena vārdhake

jarājīrṇabakī yāvatkāyakleśāpakāriṇī /
rauti rogoragākīrṇā kāyadrumaśiraḥsthitā

tāvadāgata evāśu kuto'pi paridṛśyate /
ghanāndhyatimirākāṅkṣī mune maraṇakauśikaḥ

sāyaṃsaṃdhyāṃ prajātāṃ vai tamaḥ samanudhāvati /
jarāṃ vapuṣi dṛṣṭvaiva mṛtiḥ samanudhāvati

jarākusumitaṃ dehadrumaṃ dṛṣṭvaiva dūrataḥ /
adhyāpatati vegena mune maraṇamarkaṭaḥ

śūnyaṃ nagaramābhāti bhāti cchinnalato drumaḥ /
bhātyanāvṛṣṭimāndeśo na jarājarjaraṃ vapuḥ

kṣaṇānnigaraṇāyaiva kāsakvaṇitakāriṇī /
gṛdhrīvāmiṣamādatte tarasaiva naraṃ jarā

dṛṣṭvaiva sotsukevāśu pragṛhya śirasi kṣaṇam /
pralunāti jarā dehaṃ kumārī kairavaṃ yathā

sītkārakāriṇī pāṃsuparuṣā parijarjaram /
śarīraṃ śātayatyeṣā vātyeva tarupallavam

jarasopahato deho dhatte jarjaratāṃ gataḥ /
tuṣāranikarākīrṇaparimlānāmbujaśriyam

jarā jyotsnoditaiveyaṃ śiraḥśikharipṛṣṭhataḥ /
vikāsayati saṃrabdhaṃ vātakāsakumudvatī

paripakvaṃ samālokya jarākṣāravidhūsaram /
śiraḥkūṣmāṇḍakaṃ bhuṅkte puṃsāṃ kālaḥ kileśvaraḥ

jarājahnusutodyuktā mūlānyasya nikṛntati /
śarīratīravṛkṣasya calatyāyuṣi satvaram

jarāmārjārikā bhuṅkte yauvanākhuṃ tathoddhatā /
paramullāsamāyāti śarīrāmiṣagardhinī

kācidasti jagatyasminnāmaṅgalakarī tathā /
yathā jarākrośakarī dehajaṅgalajambukī

kāsaśvāsasasītkārā duḥkhadhūmatamomayī /
jarājvālā jvalatyeṣā yasyāsau dagdha eva hi

jarasā vakratāmeti śuklāvayavapallavā /
tāta tanvī tanurnṛṇāṃ latā puṣpānatā yathā

jarākarpūradhavalaṃ dehakarpūrapādapam /
mune maraṇamātaṅgo nūnamuddharati kṣaṇāt

maraṇasya mune rājño jarādhavalacāmarā /
āgacchato'gre niryāti svādhivyādhipatākinī

na jitāḥ śatrubhiḥ saṃkhye praviṣṭā ye'drikoṭare /
te jarājīrṇarākṣasyā paśyāśu vijitā mune

jarātuṣāravalite śarīrasadanāntare /
śaknuvantyakṣaśiśavaḥ spandituṃ na manāgapi

daṇḍatṛtīyapādena praskhalantī muhurmuhuḥ /
kāsādhovāyumurajā jarā yoṣitpranṛtyati

saṃsārasaṃsṛterasyā gandhakuṭyāṃ śirogatā /
dehayaṣṭyāṃ jarānāmnī cāmaraśrīrvirājate

jarācandrodayasite śarīranagare sthite /
kṣaṇādvikāsamāyāti mune maraṇakairavam

jarāsudhālepasite śarīrāntaḥpurāntare /
aśaktirārtirāpacca tiṣṭhanti sukhamaṅganāḥ

abhāvo'gresarī yatra jarā jayati jantuṣu /
kastatreha samāśvāso mama mandamatermune

kiṃ tena durjīvitadurgraheṇa
jarāgatenāpi hi jīvyate yat /
jarājagatyāmajitā janānāṃ
sarvaiṣaṇāstāta tiraskaroti

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye vairāgyaprakaraṇe jarājugupsā nāma dvāviṃśatitamaḥ sargaḥ