Yoga Vasistha · Chapter 1.23

trayoviṃśaḥ sargaḥ

śrīrāma uvāca /
vikalpakalpanānalpajalpitairalpabuddhibhiḥ /
bhedairuddhuratāṃ nītaḥ saṃsārakuhare bhramaḥ

satāṃ kathamivāstheha jāyate jālapañjare /
bālā evāttumicchanti phalaṃ mukurabimbitam

ihāpi vidyate yeṣāṃ pelavā sukhabhāvanā /
ākhustantumivāśeṣaṃ kālastāmapi kṛntati

na tadastīha yadayaṃ kālaḥ sakalaghasmaraḥ /
grasate tajjagajjātaṃ protthābdhimiva vāḍavaḥ

samastasāmānyatayā bhīmaḥ kālo maheśvaraḥ /
dṛśyasattāmimāṃ sarvāṃ kavalīkartumudyataḥ

mahatāmapi no devaḥ pratipālayati kṣaṇam /
kālaḥ kavalitānantaviśvo viśvātmatāṃ gataḥ

yugavatsarakalpākhyaiḥ kiṃcitprakaṭatāṃ gataḥ /
rūpairalakṣyarūpātmā sarvamākramya tiṣṭhati

ye ramyā ye śubhārambhāḥ sumeruguravo'pi ye /
kālena vinigīrṇāste garuḍeneva pannagāḥ

nirdayaḥ kaṭhinaḥ krūraḥ karkaśaḥ kṛpaṇo'dhamaḥ /
na tadasti yadadyāpi na kālo nigiratyayam

kālaḥ kavalanaikāntamatiratti girannapi /
anantairapi lokaughairnāyaṃ tṛpto mahāśanaḥ

haratyayaṃ nāśayati karotyatti nihanti ca /
kālaḥ saṃsāranṛttaṃ hi nānārūpaṃ yathā naṭaḥ

bhinatti pravibhāgasthabhūtabījānyanāratam /
jagatyasattayā bandhāddāḍimāni yathā śukaḥ

śubhāśubhaviṣāṇāgravilūnajanapallavaḥ /
sphūrjati sphītajanatājīvarājīvanīgajaḥ

viriñcimūlabrahmāṇḍabṛhaddevaphaladrumam /
brahmakānanamābhogi paramāvṛtya tiṣṭhati

yāminī bhramarāpūrṇā racayandinamañjarīḥ /
varṣakalpakalāvallīrna kadācana khidyate

bhidyate nāvabhagno'pi dagdho'pi hi na dahyate /
dṛśyate nāpi dṛśyo'pi dhūrtacūḍāmaṇirmune

ekenaiva nimeṣeṇa kiṃcidutthāpayatyalam /
kiṃcidvināśayatyuccairmanorājyavadātataḥ

durvilāsavilāsinyā ceṣṭayā kaṣṭaṣuṣṭayā /
dravyaikarūpakṛdrūpaṃ janamāvartayansthitaḥ

tṛṇaṃ pāṃsuṃ mahendraṃ ca sumeruṃ parṇamarṇavam /
ātmaṃbharitayā sarvamātmasātkartumudyataḥ

krauryamatraiva paryāptaṃ lubdhatātraiva saṃsthitā /
sarvadaurbhāgyamatraiva cāpalaṃ vāpi duḥsaham

prerayam̐llīlayārkendū krīḍatīva nabhastale /
nikṣiptalīlāyugalo nije bāla ivāṅgaṇe

sarvabhūtāsthimālābhirāpādavalitākṛtiḥ /
vilasatyeva kalpānte kālaḥ kalitakalpanaḥ

asyoḍḍāmaravṛttasya kalpānte'ṅgavinirgataiḥ /
prasphuratyambare merurbhūrjatvagiva vāyubhiḥ

rudro bhūtvā bhavatyeṣa mahendro'tha pitāmahaḥ /
śakro vaiśravaṇaścāpi punareva na kiṃcana

dhatte'jasrotthitoddhvastānsargānamitabhāsvarān /
anyāndadhaddivānaktaṃ vīcīrabdhirivātmani

mahākalpābhidhānebhyo vṛkṣebhyaḥ pariśātayan /
devāsuragaṇānpakvānphalabhārāniva sthitaḥ

kālo'yaṃ bhūtamaśakaghuṃghumānāṃ prapātinām /
brahmāṇḍodumbaraughānāṃ bṛhatpādapatāṃ gataḥ

sattāmātrakumudvatyā cijjyotsnāpariphullayā /
vapurvinodayatyekaṃ kriyāpriyatamānvitaḥ

anantāpāraparyantabaddhapīṭhaṃ nijaṃ vapuḥ /
mahāśailavaduttuṅgamavalambya vyavasthitaḥ

kvacicchayāmatamaḥśyāmaṃ kvacitkāntiyutaṃ tatam /
dvayenāpi kvacidriktaṃ svabhāvaṃ bhāvayan sthitaḥ

saṃlīnāsaṃkhyasaṃsārasārayā svātmasattayā /
urvyeva bhāraghanayā nibaddhapadatāṃ gataḥ

na khidyate nādriyate nāyāti na ca gacchati /
nāstameti na codeti mahākalpaśatairapi

kevalaṃ jagadārambhalīlayā ghanahelayā /
pālayatyātmanātmānamanahaṃkāramātatam

yāminīpaṅkakalitāṃ dinakokanadāvalīm /
meghabhramarikāmātmasarasyāropayansthitaḥ

gṛhītvā kṛpaṇaḥ kṛṣṇāṃ rajanīṃ jīrṇamārjanīm /
ālokakanakakṣodānāharatyabhito girim

saṃcārayankriyāṅgulyā koṇakeṣvarkadīpikām /
jagatsadmani kārpaṇyātkva kimastīti vīkṣate

prekṣyāharvinimeṣeṇa sūryākṣṇā pākavantyalam /
lokapālaphalānyatti jagajjīrṇavanādayam

jagajjīrṇakuṭīkīrṇānarpayatyugrakoṭare /
krameṇa guṇavallokamaṇīnmṛtyusamudgake

guṇairāpūryate yaiva lokaratnāvalī bhṛśam /
bhūṣārthamiva tāmaṅge kṛtvā bhūyo nikṛntati

dinahaṃsānusṛtayā niśendīvaramālayā /
tārakesarayājasraṃ capalo valayatyalam

śailārṇadyudharāśṛṅgajagadūrṇāyusaunikaḥ /
pratyahaṃ pibate prekṣya tārāraktakaṇānapi

tāruṇyanalinīsoma āyurmātaṅgakesarī /
na tadasti na yasyāyaṃ tucchātucchasya taskaraḥ

kalpakelivilāsena piṣṭapātitajantunā /
abhāvo bhāvabhāsena ramate svātmanātmani

kartā bhoktātha saṃhartā smartā sarvapadaṃ gataḥ

sakalamapyakalākalitāntaraṃ
subhagadurbhagarūpadharaṃ vapuḥ /
prakaṭayansahasaiva ca gopayan
vilasatīha hi kālabalaṃ nṛṣu

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye vairāgyaprakaraṇe kālāpavādo nāma trayoviṃśatitamaḥ sargaḥ