Yoga Vasistha · Chapter 1.19

ekonaviṃśaḥ sargaḥ

śrīrāma uvāca /
labdhvāpi taralākāre kāryabhārataraṃgiṇi /
saṃsārasāgare janma bālyaṃ duḥkhāya kevalam

aśaktirāpadastṛṣṇā mūkatā mūḍhabuddhitā /
gṛdhnutā lolatā dainyaṃ sarvaṃ bālye pravartate //
roṣarodanaraudrāsu dainyajarjaritāsu ca /
daśāsu bandhanaṃ bālyamālānaṃ kariṇāmiva

na mṛtau na jarāroge na cāpadi na yauvane /
tāścintāḥ parikṛntanti hṛdayaṃ śaiśaveṣu yāḥ //
tiryagjātisamārambhaḥ sarvairevāvadhīritaḥ /
lolo bālasamācāro maraṇādapi duḥkhadaḥ //
pratibimbaghanājñānaṃ nānāsaṃkalpapelavam /
bālyamālūnasaṃśīrṇamanaḥ kasya sukhāvaham //
jalavahnayanilājasrajātabhītyā pade pade /
yadbhayaṃ śaiśave'buddhyā kasyāpadi hi tadbhavet

līlāsu durvilāseṣu durīhāsu durāśaye /
paramaṃ mohamādhatte bālo balavadāpatan

vikalpakalpitārambhaṃ durvilārasaṃ durāspadam /
śaiśavaṃ śāsanāyaiva puruṣasya na śāntaye

ye doṣā ye durācārā duṣkramā ye durādhayaḥ /
te sarve saṃsthitā bālye durgarta iva kauśikāḥ

bālyaṃ ramyamiti vyarthabuddhayaḥ kalpayanti ye /
tānmūrkhapuruṣānbrahmandhigastu hṛtacetasaḥ

yatra dolākṛti manaḥ parisphurati vṛttiṣu /
trailokyā'bhavyamapi tatkathaṃ bhavati tuṣṭaye

sarveṣāmeva sattvānāṃ sarvāvasthābhya eva hi /
manaścañcalatāmeti bālye daśaguṇaṃ mune

manaḥ prakṛtyaiva calaṃ bālyaṃ ca calatāṃ varam /
tayoḥ saṃśliṣyatostrātā ka ivāntaḥ kucāpale

strīlocanaistaḍitpuñjairjvalājālaistaraṅgakaiḥ /
cāpalaṃ śikṣitaṃ brahmañchaiśavākrāntacetasaḥ

śaiśavaṃ ca manaścaiva sarvāsveva hi vṛttiṣu /
bhrātarāviva lakṣyete satataṃ bhaṅgurasthitī

sarvāṇi duḥkhabhūtāni sarve doṣā durādhayaḥ /
bālamevopajīvanti śrīmantamiva mānavāḥ

navaṃ navaṃ prītikaraṃ na śiśuḥ pratyahaṃ yadi /
prāpnoti tadasau yāti viṣavaiṣamyamūrcchanām

stokena vaśamāyāti stokenaiti vikāritām /
amedhya eva ramate bālaḥ kauleyako yathā

ajasravāṣpavadanaḥ kardamākto jaḍāśayaḥ /
varṣokṣitasya taptasya sthalasya sadṛśaḥ śiśuḥ

bhayāhāraparaṃ dīnaṃ dṛṣṭādṛṣṭābhilāṣi ca /
lolabuddhi vapurdhatte bālyaṃ duḥkhāya kevalam

svasaṃkalpābhilaṣitānbhāvānaprāpya taptadhīḥ /
duḥkhametyabalo bālo viniṣkṛtta ivāśaye

durīhālabdhalakṣāṇi bahuvakrolbaṇāni ca /
bālasya yāni duḥkhāni mune tāni na kasyacit

bālo balavatā svena manorathavilāsinā /
manasā tapyate nityaṃ grīṣmeṇeva vanasthalī

vidyāgṛhagato bālo parāmeti kadarthanām /
ālāna iva nāgendro viṣavaiṣamyabhīṣaṇām

nānāmanorathamayī mithyākalpitakalpanā /
duḥkhāyātyantadīrghāya bālatā pelavāśayā

saṃhṛṣṭo bhuvanaṃ bhoktamindumādātumambarāt /
vāñchate yena maurkhyeṇa tatsukhāya kathaṃ bhavet

antaścitteraśaktasya śītātapanivāraṇe /
ko viśeṣo mahābuddhe bālasyorvīruhastathā

uḍḍītumabhivāñchanti pakṣābhyāṃ kṣutparāyaṇāḥ /
bhayāhāraparā nityaṃ bālā vihagadharmiṇaḥ

śaiśave guruto bhītirmātṛtaḥ pitṛtastathā /
janato jyeṣṭhabālācca śaiśavaṃ bhayamandiram

sakaladoṣadaśāvihatāśayaṃ
śaraṇamapyavivekavilāsinaḥ /
iha na kasyacideva mahāmune
bhavati bālyamalaṃ parituṣṭaye

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye vairāgyaprakaraṇe bālyajugupsānāmaikonaviṃśaḥ sargaḥ