Yoga Vasistha · Chapter 1.18
aṣṭādaśaḥ sargaḥ
śrīrāma uvāca /
ārdrāntratantrīgahano vikārī paripātavān /
dehaḥ sphurati saṃsāre so'pi duḥkhāya kevalam
ajño'pi tajjñasadṛśo valitātmacamatkṛtiḥ /
yuktyā bhavyo'pyabhavyo'pi na jaḍo nāpi cetanaḥ
jaḍājaḍadṛśormadhye dolāyitadurāśayaḥ /
avivekī vimūḍhātmā mohameva prayacchati
stokenānandamāyāti stokenāyāti kheditām /
nāsti dehasamaḥ śocyo nīco guṇabahiṣkṛtaḥ
āgamāpāyinā nityaṃ dantakesaraśālinā /
vikāsasmitapuṣpeṇa pratikṣaṇamalaṃkṛtaḥ
bhujaśākho ghanaskandho dvijastambhaśubhasthitiḥ /
locanālivilākrāntaḥ śiraḥpīṭhabṛhatphalaḥ
śravadantarasagrasto hastapādasupallavaḥ /
gulmavānkāryasaṃghāto vihaṅgamakṛtāspadaḥ
sacchāyo dehavṛkṣo'yaṃ jīvapānthagaṇāspadaḥ /
kasyātmīyaḥ kasya para āsthānāsthe kilātra ke
tāta saṃtaraṇārthena gṛhītāyāṃ punaḥpunaḥ /
nāvi dehalatāyāṃ ca kasya syādātmabhāvanā
dehanāmni vane śūnye bahugartasamākule /
tanūruhāsaṃkhyatarau viśvāsaṃ ko'dhigacchati
māṃsasnāyvasthivalite śarīrapaṭahe'dṛḍhe /
mārjāravadahaṃ tāta tiṣṭhāmyatra gatadhvanau
saṃsārāraṇyasaṃrūḍho vilasaccittamarkaṭaḥ /
cintāmañjaritākāro dīrghaduḥkhaghuṇakṣataḥ
tṛṣṇābhujaṅgamīgehaṃ kopa kāka kṛtālayaḥ /
smitapuṇyodgamaḥ śrīmāñchubhāśubhamahāphalaḥ
suskandhoghalatājālo hastastabakasundaraḥ /
pavanaspanditāśeṣasvāṅgāvayavapallavaḥ
sarvendriyakhagādhāraḥ sujānustambha unnataḥ /
sarasacchāyayā yuktaḥ kāmapānthaniṣevitaḥ
mūrdhasaṃjanitā''dīrghaśiroruhatṛṇāvaliḥ /
ahaṃkāragṛdhrakṛtakulāyaḥ suṣirodaraḥ
vicchinnavāsanājālamūlatvāddurlavākṛtiḥ /
vyāyāmavirasaḥ kāyaplakṣo'yaṃ na sukhāya me
kalevaramahaṃkāragṛhasthasya mahāgṛham /
luṭhatvabhyetu vā sthairyaṃ kimanena mune mama
paṅktibaddhendriyapaśuṃ valattṛṣṇāgṛhāṅganam /
rāgarañjitasarvāṅgaṃ neṣṭaṃ dehagṛhaṃ mama
pṛṣṭhāsthikāṣṭhasaṃghaṭṭaparisaṃkaṭakoṭaram /
āntrarajjubhirābaddhaṃ neṣṭaṃ dehagṛhaṃ mama
prasṛtasnāyutantrīkaṃ raktāmbukṛtakardamam /
jarāmaṅkoladhavalaṃ neṣṭaṃ dehagṛhaṃ mama
cittabhṛtyakṛtānantaceṣṭāvaṣṭabdhasaṃsthiti /
mithyāmohamahāsthūṇaṃ neṣṭaṃ dehagṛhaṃ mama
duḥkhārbhakakṛtākrandaṃ sukhaśayyāmanoramam /
durīhādagdhadāsīkaṃ neṣṭaṃ dehagṛhaṃ mama
malāḍhyaviṣayavyūhabhāṇḍopaskarasaṃkaṭam /
ajñānakṣāravalitaṃ neṣṭaṃ dehagṛhaṃ mama
gulphagugguluviśrāntajānūrdhvastambhamastakam /
dīrghadordārusudṛḍhaṃ neṣṭaṃ dehagṛhaṃ mama
prakaṭākṣagavākṣāntaḥ krīḍatprajñāgṛhāṅganam /
cintāduhitṛkaṃ brahmanneṣṭaṃ dehagṛhaṃ mama
mūrdhajācchādanacchannakarṇaśrīcandraśālikam /
ādīrghāṅgulinirvyūhaṃ neṣṭaṃ dehagṛhaṃ mama
sarvāṅgakuḍyasaṃghātaghanaromayavāṅkuram /
saṃśūnyapeṭavivaraṃ neṣṭaṃ dehagṛhaṃ mama
nakhorṇanābhinilayaṃ saramāraṇitāntaram /
bhāṅkārakāripavanaṃ neṣṭaṃ dehagṛhaṃ mama
praveśanirgamavyagravātavegamanāratam /
vitatākṣagavākṣaṃ tanneṣṭaṃ dehagṛhaṃ mama
jihvāmarkaṭikākrāntavadanadvārabhīṣaṇam /
dṛṣṭadantāsthiśakalaṃ neṣṭaṃ dehagṛha mama
tvaksudhālepamasṛṇaṃ yantrasaṃcāracañcalam /
manaḥ sadākhunotkhātaṃ neṣṭaṃ dehagṛhaṃ mama // ३२ ākhu
smitadīpaprabhodbhāsi kṣaṇamānandasundaram /
kṣaṇaṃ vyāptaṃ tamaḥpūrairneṣṭaṃ dehagṛhaṃ mama
samastarogāyatanaṃ valīpalitapattanam /
sarvādhisāragahanaṃ neṣṭaṃ dehagṛhaṃ mama
akṣarkṣakṣobhaviṣamā śūnyā niḥsārakoṭarā /
tamogahanadikkuñjā neṣṭā dehāṭavī mama
dehālayaṃ dhārayituṃ na śaknomi munīśvara /
paṅkamagnaṃ samuddhartuṃ gajamalpabalo yathā
kiṃ śriyā kiṃ ca rājyena kiṃ kāyena kimīhitaiḥ /
dinaiḥ katipayaireva kālaḥ sarvaṃ nikṛntati
raktamāṃsamayasyāsya sabāhyābhyantaraṃ mune /
nāśaikadharmiṇo brūhi kaiva kāyasya ramyatā
maraṇāvasare kāyā jīvaṃ nānusaranti ye /
teṣu tāta kṛtaghneṣu kaivāsthā vada dhīmatām
mattebhakarṇāgracalaḥ kāyo lambāmbubhaṅguraḥ /
na saṃtyajati māṃ yāvattāvadenaṃ tyajāmyaham
pavanaspandataralaḥ pelavaḥ kāyapallavaḥ /
jarjarastanuvṛttaśca neṣṭo me kaṭunīrasaḥ
bhuktvā pītvā ciraṃ kālaṃ bālapallavapelavām /
tanutāmetya yatnena vināśamanudhāvati
tānyeva sukhaduḥkhāni bhāvābhāvamayānyasau /
bhūyo'pyanubhavankāyaḥ prākṛto hi na lajjate
suciraṃ prabhutāṃ kṛtvā saṃsevya vibhavaśriyam /
nocchrāyameti na sthairyaṃ kāyaḥ kimiti pālyate
jarākāle jarāmeti mṛtyukāle tathā mṛtim /
sama evāviśeṣajñaḥ kāyo bhogidaridrayoḥ
saṃsārāmbhodhijaṭhare tṛṣṇākuharakāntare /
suptastiṣṭhati mukteho mūko'yaṃ kāyakacchapaḥ
dahanaikārthayogyāni kāyakāṣṭhāni bhūriśaḥ /
saṃsārābdhāvihohyante kaṃcitteṣu naraṃ viduḥ
dīrghadaurātmyavalayā nipātaphalapātayā /
na dehalatayā kāryaṃ kiṃcidasti vivekinaḥ
majjankardamakośeṣu jhaṭityeva jarāṃ gataḥ /
na jñāyate yātyacirātkaḥ kathaṃ dehadarduraḥ
niḥsārasakalārambhāḥ kāyāścapalavāyavaḥ /
rajomārgeṇa gacchanto dṛśyante neha kenacit
vāyordīpasya manaso gacchato jñāyate gatiḥ /
āgacchataśca bhagavañcharīrasya kadācana
baddhāsthā ye śarīreṣu baddhāsthā ye jagatsthitau /
tānmohamadironmattāndhigdhigastu punaḥpunaḥ
nāhaṃ dehasya no deho mama nāyamahaṃ tathā /
iti viśrāntacittā ye te mune puruṣottamāḥ
mānāvamānabahulā bahulābhamanoramāḥ /
śarīramātrabaddhāsthaṃ ghnanti doṣadṛśo naram
śarīraśvabhraśāyinyā piśācyā peśalāṅgayā /
ahaṃkāracamatkṛtyā chalena chalitā vayam
prajñā varākā sarvaiva kāyabaddhāsthayānayā /
mithyājñānakurākṣasyā chalitā kaṣṭamekikā
na kiṃcidapi dṛśye'sminsatyaṃ tena hatātmanā /
citraṃ dagdhaśarīreṇa janatā vipralabhyate
dinaiḥ katipayaireva nirjharāmbukaṇo yathā /
patatyayamayatnena jaraṭhaḥ kāyapallavaḥ
kāyo'yamacirāpāyo budbudo'mbunidhāviva /
vyarthaṃ kāryaparāvarte parisphurati niṣphalaḥ
mithyājñānavikāre'sminsvapnasaṃbhramapattane /
kāye sphuṭatarāpāye kṣaṇamāsthā na me dvija
taḍitsu śaradabhreṣu gandharvanagareṣu ca /
sthairyaṃ yena vinirṇītaṃ sa viśvasitu vigrahe
satatabhaṅgurakāryaparamparā
vijayijātajayaṃ haṭhavṛttiṣu /
prabaladoṣamidaṃ tu kalevaraṃ
tṛṇamivāhamapohya sukhaṃ sthitaḥ
ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye vairāgyaprakaraṇe kāyajugupsānāmāṣṭādaśaḥ sargaḥ
Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0