Yoga Vasistha · Chapter 1.10

daśamaḥ sargaḥ
vālmīkiruvāca /
tathā vasiṣṭhe bruvati rājā daśarathaḥ sutam /
saṃprahṛṣṭamanā rāmamājuhāva salakṣmaṇam

daśaratha uvāca /
pratihāra mahābāhuṃ rāmaṃ satyaparākramam /
salakṣmaṇamavighnena puṇyārthaṃ śīghramānaya

iti rājñā visṛṣṭo'sau gatvāntaḥpuramandiram /
muhūrtamātreṇāgatya samuvāca mahīpatim

deva dordalitāśeṣaripo rāmaḥ svamandire /
vimanāḥ saṃsthito rātrau ṣaṭpadaḥ kamale yathā

āgacchāmi kṣaṇeneti vakti dhyāyati caikataḥ /
na kasyacicca nikaṭe sthātumicchati khinnadhīḥ

ityuktastena bhūpālastaṃ rāmānucaraṃ janam /
sarvamāśvāsayāmāsa papraccha ca yathākramam

kathaṃ kīdṛgvidho rāma iti pṛṣṭo mahībhṛtā /
rāmabhṛtyajanaḥ khinno vākyamāha mahīpatim

dehayaṣṭimimāṃ deva dhārayanta ime vayam /
khinnāḥ khede parimlānatanau rāme sute tava

rāmo rājīvapatrākṣo yataḥprabhṛti cāgataḥ /
saviprastīrthayātrāyāstataḥprabhṛti durmanāḥ

yatnaprārthanayāsmākaṃ nijavyāpāramāhnikam /
so'yamāmlānavadanaḥ karoti na karoti vā

snānadevārcanādānabhojanādiṣu durmanāḥ /
prārthito'pi hi nātṛpteraśnātyaśanamīśvaraḥ

lolāntaḥpuranārībhiḥ kṛtadolābhiraṅgaṇe /
naca krīḍati līlābhirdhārābhiriva cātakaḥ

māṇikyamukulaprotā keyūrakaṭakāvaliḥ /
nānandayati taṃ rājandyauḥ pātaviṣayaṃ yathā

krīḍadvadhūvilokeṣu vahatkusumavāyuṣu /
latāvalayageheṣu bhavatyativiṣādavān

yaddravyamucitaṃ svādu peśalaṃ cittahāri ca /
bāṣpapūrṇekṣaṇa iva tenaiva parikhidyate

kimimā duḥkhadāyinyaḥ prasphurantīḥ purāṅganāḥ /
iti nṛttavilāseṣu kāminīḥ parinindati

bhojanaṃ śayanaṃ yānaṃ vilāsaṃ snānamāsanam /
unmattaceṣṭita iva nābhinandatyaninditam

kiṃ saṃpadā kiṃ vipadā kiṃ gehena kimiṅgitaiḥ /
sarvamevāsadityuktvā tūṣṇīmeko'vatiṣṭhate

nodeti parihāseṣu na bhogeṣu nimajjati /
na ca tiṣṭhati kāryeṣu maunamevāvalambate

vilolālakavallaryo helāvalitalocanāḥ /
nānandayanti taṃ nāryo mṛgyo vanataruṃ yathā

ekānteṣu diganteṣu tīreṣu vipineṣu ca /
ratimāyātyaraṇyeṣu vikrīta iva jantuṣu

vastrapānāśanādānaparāṅmukhatayā tayā /
parivrāḍdharmiṇaṃ bhūya so'nuyāti tapasvinam

eka eva vasandeśe janaśūnye janeśvara /
na hasatyekayā buddhyā na gāyati na roditi

baddhapadmāsanaḥ śūnyamanā vāmakarasthale /
kapolatalamādhāya kevalaṃ paritiṣṭhati

nābhimānamupādatte na ca vāñchati rājatām /
nodeti nāstamāyāti sukhaduḥkhānuvṛttiṣu

na vidmaḥ kimasau yāti kiṃ karoti kimīhate /
kiṃ dhyāyati kimāyāti kathaṃ kimanudhāvati

pratyahaṃ kṛśatāmeti pratyahaṃ yāti pāṇḍutām/
virāgaṃ pratyahaṃ yāti śaradanta iva drumaḥ

anuyātau tathaivaitau rājañchatrughnalakṣmaṇau /
tādṛśāveva tasyaiva pratibimbāviva sthitau

bhṛtyai rājabhirambābhiḥ saṃpṛṣṭo'pi punaḥ punaḥ /
uktvā na kiṃcideveti tūṣṇīmāste nirīhitaḥ

āpātamātrahṛdyeṣu mā bhogeṣu manaḥ kṛthāḥ /
iti pārśvagataṃ bhavyamanuśāsti suhṛjjanam

nānāvibhavaramyāsu strīṣu goṣṭhīgatāsu ca /
purasthitamivāsneho nāśamevānupaśyati

nītamāyuranāyāsapadaprāptivivarjitaiḥ /
ceṣṭitairiti kākalyā bhūyobhūyaḥ pragāyati

samrāḍbhaveti pārśvasthaṃ vadantamanujīvinam /
pralapantamivonmattaṃ hasatyanyamanā muniḥ

na proktamākarṇayati īkṣate na purogatam /
karotyavajñāṃ sarvatra susametyāpi vastuni

apyākāśasarojinyā apyākāśamahāvane /
itthametanmana iti vismayo'sya na jāyate

kāntāmadhyagatasyāpi mano'sya madaneṣavaḥ /
na bhedayanti durbhedyaṃ dhārā iva mahopalam

āpadāmekamāvāsamabhivāñchasi kiṃ dhanam /
anuśiṣyeti sarvasvamarthine saṃprayacchati

iyamāpadiyaṃ saṃpadityevaṃ kalpanāmayaḥ /
manaso'bhyudito moha iti ślokānpragāyati

hā hato'hamanātho'hamityākrandaparo'pi san /
na jano yāti vairāgyaṃ citramityeva vaktyasau

raghukānanaśālena rāmeṇa ripughātinā /
bhṛśamitthaṃ sthitenaiva vayaṃ khedamupāgatāḥ

na vidmaḥ kiṃ mahābāho tasya tādṛśacetasaḥ /
kurmaḥ kamalapatrākṣa gatiratra hi no bhavān

rājānamathavā vipramupadeṣṭāramagrataḥ /
hasatyajñamivāvyagraḥ so'vadhīrayati prabho

yadevedamidaṃ sphāraṃ jagannāma yadutthitam /
naitadvastu nacaivāhamiti nirṇīya saṃsthitaḥ

nārau nātmani no mitre na rājye na ca mātari /
na saṃpadā na vipadā tasyāsthā na vibho bahiḥ

nirastāstho nirāśo'sau nirīho'sau nirāspadaḥ /
na mūḍho na ca mukto'sau tena tapyāmahe bhṛśam

kiṃ dhanena kimambābhiḥ kiṃ rājyena kimīhayā /
iti niścayavānantaḥ prāṇatyāgaparaḥ sthitaḥ

bhoge'pyāyuṣi rājyeṣu mitre pitari mātari /
paramudvegamāyātaścātako'vagrahe yathā

iti toke samāyātāṃ śākhāprasaraśālinīm /
āpattāmalamuddhartuṃ samudetu dayāparaḥ

tasya tādṛksvabhāvasya samagravibhavānvitam /
saṃsārajālamābhogi prabho prativiṣāyate

īdṛśaḥ syānmahāsattvaḥ ka ivāsminmahītale /
prakṛte vyavahāre taṃ yo niveśayituṃ kṣamaḥ

manasi mohamapāsya mahāmanāḥ
sakalamārtitamaḥ kila sādhutām /
saphalatāṃ nayatīha tamo haran
dinakaro bhuvi bhāskaratāmiva

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye vairāgyaprakaraṇe rāghavaviṣādo nāma daśamaḥ sargaḥ