Language

ENहिગુ
Scripture Library

Vṛttaratnākara · Chapter 2

2.1

iti śrīkedārabhaṭṭaviracite vṛttaratnākare saṃjñābhidhāno nāma prathamo 'dhyāyaḥ /
dvitīyo 'dhyāyaḥ
[ āryā-prakaraṇam (1-7) ]
lakṣmaitatsapta gaṇā gopetā bhavati neha viṣame jaḥ /
ṣaṣṭho 'yaṃ nalaghū vā prathame 'rdhe niyatamāryāyāḥ

2.2

ṣaṣthe dvitīyalātparake nle mukhalācca sayatipadaniyamaḥ /
carame 'rdhe pañcake tasmādiha bhavati ṣaṣṭho laḥ

2.3

triṣvaṅkeṣu pādo dalayorādyeṣu dṛśyate yasyāḥ /
pathyeti nāma tasyāḥ prakīrtitaṃ nāgarājena

2.4

saṃlaṅghya gaṇatrayamādimaṃ śakalayordvayorbhavati pādaḥ / [saṃ(anunāsika)-laṅghya]
yasyāstāṃ piṅgalanāgo vipulāmiti samākhyāti

2.5

ubhayārdhayorjakārau dvitīyaturyau gamadhyagau tasyāḥ /
capaleti nāma tasyā prakīrtitaṃ nāgarājena

2.6

ādyaṃ dalaṃ samastaṃ bhajeya lakṣma capalāgataṃ yasyāḥ /
śeṣe pūrvajalakṣmā mukhacapalāsoditā muninā

2.7

prākpratipāditamardhe prathame prathametare ca capalāyāḥ /
lakṣmāśrayate soktā viśuddhadhībhirjaghanacapalā

2.8

[ gīti-prakaraṇam (8-11) ]
āryāorathamadaloktaṃ yadi kathamapi lakṣaṇaṃ bhavedubhayoḥ /
dalayoḥ krṭayatiśobhāṃ tāṃ gītiṃ gītavānbhujaṅgeśaḥ

2.9

āryādvitīyake 'rdhe yadgaditaṃ lakṣaṇaṃ tatsyāt /
yadyubhayorapi dalayorupagītiṃ tā munirbrūte

2.10

āryāśakaladvitayaṃ vyatyayaracitaṃ bhavedyasyāḥ /
sodgītiḥ kila gaditā tadvadyatyaṃśabhedasaṃyuktā

2.11

āryāpūrvārdhaṃ yadi guruṇaikenādhikena nidhane yuktam /
itarattadvannikhilaṃ bhavati yadīyamarddhamuditāryāgītiḥ

2.12

[ vaitālīya-prakaraṇam (12-20) ]
ṣaḍviṣame 'ṣṭau same kalāstāśca same syurno nirantarāḥ /
na samātra parāśritā kalā vaitālīye 'nte ralā guruḥ

2.13

paryante ryau tathaiva śeṣamaupacchandasikaṃ sudhībhiruktam

2.14

āpātalikā kathiteyaṃ bhādgurukāvatha pūrvavadanyat

2.15

tṛtīyayugdakṣiṇāntikā samastapādeṣu dvitīyalaḥ

2.16

udīcyavṛttirdvitīyalaḥ sakto 'greṇa bhavedayugmayoḥ

2.17

pūrveṇa yuto 'tha pañcamaḥ prācyavṛttiruditeti yugmayoḥ

2.18

yadā samāvojayugmakau pūrvayorbhavati tatpravṛttakam

2.19

asya yugmaracitā 'parāntikā

2.20

ayugbhavā cāruhāsinī

2.21

[ vaktra-prakaraṇam (21-30) ]
vaktraṃ nādyānnasau syātāmabdheryo 'nuṣṭubhi khyātam

2.22

yujorjena saridbhartuḥ pathyāvaktraṃ prakīrtitam

2.23

ojayorjena vāridhestadeva viparītādi

2.24

capalāvaktramayujornakāraśvetpayorāśeḥ

2.25

yasyā laḥ saptamo yugme sā yugmavipulā matā

2.26

sautavasyā 'khileṣvapi

2.27

bhenā 'bdhito bhādvipulā

2.28

itthamanyā raścaturthāt

2.29

no 'mbudheścennavipulā

2.30

to 'bdhestatpūrvānyā bhavet

2.31

[ mātrāsamaka-prakaraṇam (31-38) ]
dviguṇitavasuladhuracaladhṛtiriti

2.32

mātrāsamakaṃ navamo lgāntam

2.33

jo nlāvathāmbudherviślokaḥ

2.34

tadyugalādvānavāsikā syāt

2.35

bāṇāṣṭanavasu yadi laścitā

2.36

upacitrā navame parayukte

2.37

yadatītakṛtavividhalakṣmayutairmātrāsamādipādaiḥ kalitam /
aniyatavṛttaparimāṇayuktaṃ prathitaṃ jagatsu pādākulakam

2.38

vṛttasya lā vinā varṇairgā varṇā gurubhistathā /
guruvo lairdale nityaṃ pramāṇamiti niścitam

2.39

śikhiguṇitadaśalaghuracitamapagatalaghuyugalamaparamidamakhilam /
saguru śakalayugalakamapi suparighaṭitalalitapadavitati bhavati śikhā

2.40

vinimayavinihitaśakalayugalakalitapadavitativiracitaguṇanicayā /
śrutisukhakṛdiyamapi jagati ñi jaśira upagatavati sati bhavati khajā

2.41

aṣṭāvardhe gā dvayabhyastā yasyāḥ sā 'naṅgakrīḍoktā /
dalamaparamapi vasuguṇitasalilanidhilaghu kaviracitaṃ padavitati bhavati

2.42

triguṇanavalaghuraṃvasitigururitidalayugakṛtatanuratirucirā

Original text: Vṛttaratnākara · Edition: Śrī Kedāra Nātha Śarmā: Vṛttaratnākara : with a commentary of Bhaṭṭa Nārāyaṇa Bhaṭṭ and notes etc. by Vaidya Nātha Śāstrī Varakale, edited with the Maṇimayī Hindī Commentary. -- 6th ed. Varanasi : Chaukhambha Sanskrit Sansthan , 1980. (The Kashi Sanskrit Series ; 55) · Data entry Masahiro Takano · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc