Language

ENहिગુ
Scripture Library

Vṛttaratnākara · Chapter 1

1.1

[śrīḥ]
[vṛttaratnākaraḥ]
prathamo 'dhyāyaḥ
sukhasantānasiddhyarthaṃ natvā brahmā 'cyutā 'rcitam /
gaurīvināyakopetaṃ śaṅkaraṃ lokaśaṅkaram

1.2

vedārthaśaivaśāstrajñaḥ pavyeko 'bhūd lokaśaṅkaram /
tasya putro 'sti kedāraḥ śivapādārcane rataḥ

1.3

tenedaṃ kriyate chando lakṣyalakṣaṇasaṃyutam /
vṛttaratnākaraṃ nāma bālānāṃ sukhasiddhye

1.4

piṅgalādibhrācāryairyaduktaṃ laukikaṃ dvidhā /
mātrāvarṇavibhedena cchandastadiha kathyate

1.5

ṣaḍadhyāyanibaddhasya cchandaso 'sya parisphuṭam /
pramāṇamapi vijñeyaṃ ṣaḍtriṃśadadhikaṃ śatam

1.6

myarastajabhnagairlāntairebhirdaśabhirakṣaraiḥ /
samastaṃ vāṅmayaṃ vyāptaṃ trailokyamiva viṣṇunā

1.7

sarvagurmo mukhāntarlau yarāvantagalau satau /
gmadhyādyau jmau trilo no 'ṣṭau bhavantyatra gaṇāstrikāḥ

1.8

jñeyāḥ sarvāntamadhyādiguravo 'tra catuṣkalāḥ /
gaṇāścaturlaghūpetāḥ pañcāryādiṣu saṃsthitāḥ

1.9

sānusvāro visargānto dīrgho yuktaparaśca yaḥ /
vā pādānte tvasau gvakro jñeyo 'nyo mātriko lṛjuḥ

1.10

pādādāviha varṇasya saṃyogaḥ kramasaṃjñakaḥ /
puraḥsthitena tena syāllaghutā 'pi kvacid guroḥ

1.11

taruṇaṃ sarṣapaśākaṃ navaudanaṃ picchilāni ca dadhīni /
alpavyayena sundari (!) grāmyajano miṣṭamiśnāti

1.12

abdhibhūtarasādīnāṃ jñeyāḥ saṃjñāstu lokataḥ /
jñeyaḥ pādaścaturthāśo yatirvicchedasaṃjñitaḥ

1.13

yuksamaṃ viṣamaṃ cālūksthānaṃ sadbhirnigadyate /
samamardhasamaṃ vṛttaṃ viṣamaṃ ca tathāparam

1.14

aṅghrayo yasya catvārastulyalakṣaṇalakṣitāḥ /
tacchandaḥśāstratattvajñāḥ samaṃ vṛttaṃ pracakṣate

1.15

prathamāṅghrisamo yasya tṛtīyaścaraṇo bhavet /
dvitīyasturyavadvṛttaṃ tadardhasamamucyate

1.16

yasya pādacatuṣke 'pi lakṣma bhinnaṃ parasparam /
tadāhurviṣamaṃ vṛttaṃ chandaḥśāstraviśāradāḥ

1.17

ārabhyaikākṣārātpādādekaikakṣaravaddhitaiḥ /
pṛthakchando bhavetpādairyāvatṣaḍviṃśatiṃ gatam

1.18

tadūrdhvaṃ caṇḍavṛṣṭyādidaṇḍakāḥ parikīrtitāḥ /
śeṣaṃ gāthāstribhiḥ ṣaḍbhiścaraṇaiścopalakṣitāḥ

1.19

uktā 'tyuktā tathā madhyā pratiṣṭhā 'nyā supūrvikā /
gāyatryuṣṇiganuṣṭup ca bṛhatī paṅktireva ca

1.20

triṣṭup ca jagatī caiva tathā 'tijagatī matā /
śakvarī sā 'tipūrvā syādaṣṭyatyaṣṭī tataḥ smṛte

1.21

dhṛtiścā 'tidhṛtiścaiva krṭiḥ prakṛtirākṛtiḥ /
vikṛtiḥ saṅkṛtiścaiva tathā 'tikṛtirutkṛtiḥ

1.22

ityuktāśchandasāṃ saṃjñāḥ kramato vacmi sāmpratam /
lakṣaṇaṃ sarvavṛttānāṃ mātrāvṛttā 'nupūrvakam

Original text: Vṛttaratnākara · Edition: Śrī Kedāra Nātha Śarmā: Vṛttaratnākara : with a commentary of Bhaṭṭa Nārāyaṇa Bhaṭṭ and notes etc. by Vaidya Nātha Śāstrī Varakale, edited with the Maṇimayī Hindī Commentary. -- 6th ed. Varanasi : Chaukhambha Sanskrit Sansthan , 1980. (The Kashi Sanskrit Series ; 55) · Data entry Masahiro Takano · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc