Viṣvaksenasaṃhitā · Chapter 34

saṃjñātvā teṣu kāryeṣu kārayenmantravittamaḥ //
iti śrīpāñcarātre viṣvaksenasaṃhitāyāṃ (dravyaśuddhyādividhirnāma) trayastriṃśo 'dhyāyaḥ ||
catustriṃśo 'dhyāyaḥ
viṣvaksenaḥ---
prāsādalakṣaṇaṃ vakṣye saṃkṣepeṇa munīśvara /
nadītīre hrade vāpi parvatāgre same tale

samudrasaṅgame tīre taṭāke saṅgameṣu ca /
puṇyakṣetre mahāraṇye puṇyatīrthe mahāmune

grāme vā nagare vāpi pattane kheṭake 'pi vā /
kugrāme 'tha mahāgrāme madhyame paścime 'pi vā

yatsthānaṃ manaso ramyaṃ kārayedviṣṇumandiram /
uttamaṃ tu śilāveśma madhyamaṃ dāru cocyate

kaniṣṭhamivi(-ṣṭa?) kāveśma kuryādvittānusārataḥ /
mṛdā vā kārayeddhīmān viṣṇorāyatanaṃ kramāt

trividhaṃ trividhaṃ hastamuttamādhamamadhyataḥ /
yattriṃśaddhastasaṃkhyā ca uttamottamamucyate

ekaviṃśatihastaṃ tu trividhaṃ cottamaṃ viduḥ /
tatpañcadaśahastaṃ tu madhyamottamamucyate

ekādaśaṃ ca hastaṃ tu madhyamaṃ parikīrtitam /
madhyame tu kaniṣṭhaṃ ca navahastamihocyate

tatkaniṣṭhottamaṃ proktaṃ saptahastamihocyate /
madhyamaṃ pañcahastaṃ tu trihastaṃ tu kanīyasam

tattadvittanusāreṇa tattatkuryāt samāhitaḥ /
kaniṣṭhamūle catuṣkoṇe vāhanaṃ sthāpayet kramāt

siṃhaṃ vā garuḍaṃ vāpi mārutātmajameva vā /
vimānasyopari nyasya pūrvādicaturo diśi

vārāhaṃ nārasiṃhaṃ ca śrīdharaṃ hayaśīrṣakam /
kārayet svasvarūpeṇa hyuttare 'nantameva vā

naro nārāyaṇaścaiva hariḥ kṛṣṇastathaiva ca /
pūrvādi caturo dikṣu kārayettu yathākramam

kārayitvā tadūrdhve tu śikharaṃ maṇḍalaṃ tataḥ /
kārayecchāstradṛṣṭena śilpinā kuśalena tu

mūrdheṣṭakāvidhānena tadūrdhve kārayet kramāt /
stūpiṃ saṃsthāpya tantrajño tanmadhye munisattama

stūpimadhye 'bjamālikhya karṇikā kesarānvitam /
dvādaśāṣṭadalaṃ vāpi ṣoḍaśaṃ vā sukārayet

tadūrdhve kārayet kumbhaṃ hastaṃ vā dviguṇaṃ tu vā /
tatpādahīnakaṃ vāpi kārayettaṃ suśobhanam

sudhākarma tataḥ kuryāt citrakarma ca kārayet /
evaṃ kṛtvā vimānaṃ tu kārayenmaṇḍapaṃ kramāt

prākāraṃ dvitrirekaṃ vā gopureṇa samanvitam /
kārayenmuniśārdūla āgneye pacanālayam

puṣpasthānaṃ jalasthānaṃ prākāre tu prakārayet /
vāyavye nairṛte vāpi īśāne vā munīśvara

vinodamaṇḍapaṃ kṛtvā sarvālaṃkārasaṃyutam /
anuktaṃ cānyatantreṣu nirīkṣyātra prayojayet

evaṃ saṃkṣepataḥ proktaṃ prāsādasyeha lakṣaṇam /
vimānākhyamatho vakṣye śṛṇu tattvena nārada

mandaraṃ niṣadhaṃ caiva nāgaraṃ ca samanvitam /
drāviḍaṃ vesaraṃ caiva pañcabhedena kīrtitam

kūṭaśālāsamāyuktaṃ sarvadiṅnāsikāyutam /
kaṇṭhopari suvistīrṇaṃ parvato mandaraḥ smṛtaḥ

pādaprabhṛti siṃhāntaṃ caturaśraṃ suvistaram /
yatkūṭaśālārahitaṃ parvato niṣadhaḥ smṛtaḥ

kaṣṭhātprabhṛti stūpyantaṃ caturaśraṃ samantataḥ /
nāgaraṃ tat samākhyātaṃ drāviḍaṃ cādhunocyate

kaṇṭhātprabhṛti ra(cā?)ṣṭāśraṃ prāsādaṃ drāviḍaṃ bhavet /
śayane tu muniśreṣṭha gopurākṛtirucyate

tricatuḥ pañcaṣaṭkumbhasaṃyuktra vātra kārayet /
kumudādi(-t?)stūpimūlāntaṃ ṣoḍaśāṣṭāśrameva vā

dvātriṃśadaśrakaṃ vāpi kārayenmunisattama /
tatprāsādaṃ samācakṣva drāviḍāṃśa bhevaddhruvam

kaṇṭhāt prabhṛti vṛttaṃ syādvesaraṃ tatsamaṃ bhavet /
tripūrṇakumbhayukdhāma vesarākārarūpiṇam

rājarāṣṭravivṛddhyarthaṃ śrīmattrelokyabhūṣaṇam /
prāgāyataṃ vimāno 'ya(?)muttamaṃ paripaṭhyate

dagdheṣṭakābhistu śilāmayaistu yattattu kḷptaṃ puruṣākhyameva /
śilāmayairdārumayeṣṭakāmayaiḥ samāśritaṃ bhāvyamidaṃ napuṃsakam

kṛtaṃ dṛḍhaṃ dārumayena kevalaṃ tadaṅganākhyaṃ trividhaṃ vimānam /
athātaḥ saṃpravakṣyāmi mūrdheṣṭakāvidhiṃ param
prāsādasyottare kuryāt pūrve vā munisattama /
ṣoḍaśastambhasaṃyuktaṃ catustoraṇabhūṣitam

caturdvārasamāyuktaṃ catustoraṇabhūṣitam /
sarvālaṃkārasaṃyuktaṃ śālibhirvedisaṃyutam

aṣṭadroṇasamāyuktaṃ sarvaśobhanaśobhitam /
tadardhaṃ taṇḍulaṃ kuryāt tadardhaṃ tilameva ca

uparyupari kartavyaṃ vedikāṃ ca suśobhanām /
kuśaiḥ paristarettatra udakprāgagrataḥ kramāt

navavastraistu saṃveṣṭya tadūrdhve tu kramānnyaset /
iṣṭakāṃ(kāḥ?)pūrvavat kṛtvā catvāraḥ pūrvavatkramāt

mūrtimantreṇa saṃsthāpya mūlamantreṇa mantravit /
stūpiṃ saṃsthāpayettatra mūlamūrtimanusmaranu

tattanmadhye tu saṃsthāpya punaḥ pracchādya vāsasā /
homaṃ kuryāccaturdikṣu athavā paścime diśi (?)

ekāgniṃ vā pratiṣṭhāpya homayenniśi pūrvavat /
mūrtimantreṇa sakalaṃ samidājyacarūṃstathā

sthaṇḍile muniśārdūla ekaikaṃ śatamāhutīḥ /
turīyeṇa tu mantreṇa pūrṇāhutimathācerat

kumbhaṃ ca sudṛḍhaṃ sthāpya pūrvabhāge tu mantravit /
nānāratnasamopetamathavā hemasaṃyutam

sāpidhānaṃ savastraṃ ca sudṛḍhaṃ tantuveṣṭitam /
kalaśān sādhayedaṣṭavidyeśān paritaḥ kramāt

savastrān sāpidhānāṃśca sahiraṇyān cakūrcakān /
aśvatthapallavairyuktān droṇena paripūritān

puṇyāhaṃ vācayettatra vaiṣṇavairvedapāragaiḥ /
rātriśeṣaṃ nayettatra geyanṛttasamanvitam

prabhātāyāṃ tu śarvaryāmācāryaḥ sarvamantravit /
snātvā vastrādibhirbhūṣya daivajñaṃ pūjayettadā

takṣakaṃ karmayogyatvādācāryānujñayā mune /
navavastrāṅgulīyaistu pūjayettakṣakān kramāt

takṣakeṇa vinā kiñcit karmātra hi na vidyate /
sa eva viśvakaraṇāt sraṣṭeti parikīrtyate

takṣakeṇa tu yatkarma pūrvamārabdhamuttamam /
takṣakeṇa tu kartavyaṃ nānyena tu kadācana

tasyaiva karmayogyatvaṃ vidhātṛvihitaṃ yataḥ /
tasmāt sarvaprayatnena tenaiva saha coditam

mūlamagraṃ viditvā tu caturaśreṣṭakā nyaset /
madhye stūpiṃ pratiṣṭhāpya puṇyāhaṃ vācayettataḥ

mūrdheṣṭakāṃ nyasenmantrī pūrve puruṣamantrataḥ /
viśvena dakṣiṇe nyasya nivṛtyā paścime nyaset

aiśvaryaṃ(sarveṇa?)cottare nyasya stūpiṃ tu parameṣṭhinā /
kalaśaiḥ snāpayedvidvān sūktena puruṣeṇa ca

kumbhaṃ ca mūlamantreṇa sthāpayet stūpimūrdhani /
brāhmaṇān bhojayettatra vaiṣṇavān vedapāragān

ṛgvedaṃ pūrvabhāge tu yajurvedaṃ tu dakṣiṇe /
paścime sāmagānaṃ tu uttare 'tharvavedinaḥ

kramāt saṃbhojya vidhivat puṇyāhaṃ vācayettataḥ /
evameva prakuryāttu parivārālayasya ca

prākārasyaiva kuryāttu ratnanyāsaṃ vinā kramam /
gopure maṇḍape caiva mūrtihomaṃ vinā bhavet

etat saṃkṣepataḥ proktaṃ mūrdheṣṭakāvidhiṃ param /
evamuktaprakāreṇa kārayedgehamuttamam

brāhmaṇaḥ kṣatriyo vāpi vaiśyaḥ śūdro 'tha eva vā /
takṣako vā muniśreṣṭha yathāśāstrānusārataḥ (!)

kārayecchilpakarmāṇi pūrvapūrvā garīyasī /
ādyeṣṭakādikān sarvān kārayet kramayogataḥ

takṣṇastu sarvathālābhe mūrdheṣṭakāvidhiṃ param /
sudhākāryaṃ ca citrārdhaṃ citrābhāsaṃ tathaiva ca

mūlaberavidhānaṃ ca parivārālayādikam /
anyairapi kulālādyaiḥ kārayedvā yathākramam

upānastūpiparyantaṃ mūlālayavidhiṃ (dhiḥ ?) param (raḥ?) /
takṣakeṇaiva kartavyamanyathā rājyanāśakṛt

iti mūrdheṣṭakānyāsaṃ kārayīta kramādguruḥ /
rājño rāṣṭrasya kartuśca svasyāpi hitakāmyayā