Viṣvaksenasaṃhitā · Chapter 3
iti śrīpāñcarātre viṣvaksenasaṃhitāyāṃ maṇḍapādilakṣaṇavidhirnāma dvitīyo 'dhyāyaḥ
tṛtīyo 'dhyāyaḥ
tṛtīyo 'dhyāyaḥ viṣvaksenaḥ---
athātaḥ saṃpravakṣyāmi dārusaṃgrahaṇaṃ param /
brāhmaṇān bhojayitvā tu ācāryaḥśuddhamānasaḥ
ācāryaḥsamalaṃkṛtya navavastrāṅgulīyakaiḥ /
yajamānaḥ śacīnātha śuddhāntaḥkaraṇaḥśuciḥ
śilpinaṃ pūjayitvā tu gandhapuṣpāmbarādibhiḥ /
vaiṣṇavān samalaṃkṛtya bhojanācchādanādibhiḥ
kuṭhārādīni saṃgṛhya vaiṣṇavaiḥsaha mantravit /
śucirnavāmbaradharaḥ sottaryo(?)ṣṇīṣavān kramāt
nirgacchedvṛkṣamāsādya śilpibhiḥsaha sādhakaḥ /
aṣṭākṣaraṃ mahāmantraṃ japtvā cāṣṭottaraṃ śatam
kuśahastaḥ praṇamyātha dāruṃ paśyet samāhitaḥ /
śucau tale vivikte tu keśāṅgāravivarjite
sthāpitaṃ vṛkṣamudvīkṣya taṃ praṇamya hariṃ smaran /
tadvṛkṣaṃ manasā gṛhya kaṇṭakaṃ parivarjayet
kārtikyādyaṣṭamāseṣu dārusaṃgrahamuttamam /
uktakāle mahāprājño nirīkṣya śubhavṛkṣakam
kaṇṭakāt khadiraṃ grāhyamasāraṃ parivarjayet /
vṛkṣānukramaṇaṃ vakṣye saṃkṣepāt sāramuttamam
khadiro devadāruśca badarī candanadvayam /
śiṃśupā rājavṛkṣaśca bilvayūpavanastathā
madhuko lohitaścaiva svandanasvandakastathā /
tumbakaṃ caiva śāmalyaṃ śālavṛkṣastathaiva ca
asano vakulaścaiva śirīṣāmalakastathā /
sarve ca yājñikā vṛkṣāḥ pratimārthamudāhṛtāḥ
sāravantaśca ye cānye kṛmikīṭavivarjitāḥ /
dagdho 'gninā svayaṃ śuṣkaḥ patitaśca svayaṃ tathā
tathā cāśaninār dadhaḥ sphuṭito bhinna eva ca /
dakṣiṇapravaṇaścaiva varjitā anyadeśajāḥ
saṃkalpya pratimāmekāṃ śilāyāṃ vṛkṣa eva vā /
krameṇa parigṛhṇīyāt kartavyaikaivamatra tu
nānyatra pratimāṃ kuryāt kriyā bhavati niṣphalā /
śilādārvostu vakṣyāmi adhivāsabalikramam
tasyādhastāddharāṃ paścādāśāyāṃ maṇḍalaṃ kuru /
saṃprokṣya gandhatoyena viṣṇugāyatriyā budhaḥ
tadvṛkṣamūle mantrajño parigṛhya navāmbaram /
ācāryaśca caturdikṣu patākāstatra lambayet
tatra viṣṇuṃ samāvāhya ravimadhyagataṃ harim /
sūktena puruṣeṇaiva pūjayet puruṣottamam
śilāgrahaṇadeśe 'pi gomayenānulepayet /
pūrvavat samalaṃkṛtya chādayennavavastrakaiḥ
atra pūrvoktamārgeṇa pūjayeddharimavyayam /
tatpūrvabhāge tantrajñaḥ sāyāhne cādhivāsayet
caturdikṣu mahādīpaṃ prajvālyākṣatadhūpakaiḥ /
alaṃkṛtya janān sarvānūrdhvapuṇḍradharonmukhān
ācāryaḥ kumbhamādāya nirdeṣaṃ sūtraveṣṭitam /
aśvatthapallavairyuktaṃ saratnaṃ toyasaṃyutam
vastrayugmena saṃveṣṭya dhānyarāśau vinikṣipet /
tasmin brahmāṇamabhyarcya parito 'ṣṭaghaṭān nyaset
sāpidhānān savastrāṃśca dhānyarāśau pṛthaṅnyaset /
indrādīśānaparyantaṃ dikpatīnarcayet kramāt
pūrvādisomaparyantaṃ homakarma samācaret /
vāsudevādimūrtīnāṃ svanāmnā ca pṛthakpṛtham
samidājyacarūṃścaiva aṣṭāttaraśataṃ kramāt /
juhuyādvahnijihvāyāṃ vāsudevādividyayā
pūrṇāhutiṃ tato hutvā śeṣamasminna vidyate /
uttare 'sminmahāmantre(tantre?)vaiṣṇavīkaraṇaṃ kramāt
saṃproktaṃ nāradasyaiva tadvadutpādayediha /
utpādya vaiṣṇavāgniṃ tu tadagnau homamācaret
athavā pūrvabhāge tu caturmūrtimanusmaran /
kārayeddhomakarmāṇi pūrvāgnau pūrvavat kramāt
parito balidānaṃ tu bhūtakrūrabaliṃ kṣipet /
pāyasānnaṃ guḍopetaṃ saghaṇṭāsvarasūkṣmayuk
puṇyāhaṃ vācayitvā tu ādāvante tu ca kramāt /
kuṭhāraṃ navavastrādyairalaṃkṛtyādhivāsayet
droṇataṇḍulamadhye tu padmaṣṭadalaṃ likhet /
tanmadhye śāyayedastramantreṇāṣṭākṣareṇa vā
navavastreṇa saṃchādya sādhako mantravittamaḥ /
gandhapuṣpādinābhyarcya mantreṇāstreṇa mantravit
ācāryaḥ susthito bhūtvā imaṃ mantramudīrayet /
oṃ namaḥ sarvalokāya viṣṇave prabhaviṣṇave
viśvāya viśvarūpāya svapnādhipataye namaḥ /
rakṣaḥ piśācā nāgāśca ye 'tra tiṣṭhanti nityaśaḥ
vyapagacchantu te sarve sannidhattāṃ sadā hariḥ /
hatyuktvā svapnamākāṅkṣan paścime śāyayenniśi
śubhāśubhaṃ nirīkṣyātra svapnādhyāye prakīrtitam /
adarśane 'pi gṛhṇīyāt viparīte nivartayet
ācāryaḥ prātarutthāya vidhivat snānamācaret /
vṛkṣamūle śilāyāṃ vā kumbhamādāya mantravit
abhiṣicyāstramantreṇa sudarśanamanuttamam /
sahasrāreti saṃkīrtya huṃkāraṃ tadanantaram
phaṭkārāntaṃ mahāhetiṃ sudarśanamakhaṇḍitam /
astrarājasya mantro 'yaṃ śrīkīrtijayadaṃ param
abhiṣicya trirācamya paridhāya(pya?) navāmbaraiḥ /
arcayedgandhapuṣpādyaiḥ sāntvanaṃ tu samācaret
vṛkṣa lokasya śāntyarthaṃ gaccha devālayaṃ śubham /
devatvaṃ yāsyate tatra dāhacchedavivarjitaḥ
jalapuṣpapradānena sudhūpairbalibhistathā /
lokāstvāṃ pūjayiṣyanti tato yāsyasi nirvṛtim
evaṃ tu sāntvanaṃ kṛtvā vṛkṣamūlasthito mukhaḥ(?) /
śilāyāmapi kartavyaṃ sāntvanaṃ tu śacīpate
śilānāma samuccārya sāntvanaṃ tu śilā bhavet (?) /
kuṭhāraṃ tu namaskṛtya mantreṇāstreṇa sādhakaḥ
taṃ samādāya hastābhyāṃ vṛkṣaṃ chidya(tvā?)punaḥ punaḥ /
evaṃ dārumayaṃ gṛhya vane vanacaraiḥ saha
śaṅkhatūryādinādaistu paṭahaistālanisvanaiḥ /
geyanṛttasamāyuktamālayaṃ tu vrajet kramāt
yadā dārumayaṃ gṛhya tadā prabhṛti nityaśaḥ /
pratimāṃ kārayettatra tatkarmāntaṃ haviṣyabhuk
karmāntaraṃ na kurvīta yajamānaḥsamāhitaḥ /
śilpācāryasya vaṃśyaśca śāstraprāmāṇyakovidaḥ
sārāsāraṃ parīkṣyātra śilpinā kuśalena tu /
tasyābhāve śacīnātha dārusaṃgrahaṇaṃ śṛṇu
brāhmaṇaḥ kṣatriyo vāpi vaiśyo vā śūdra eva vā /
tān samānīya mantrajño mūlavidyāḥ pradāpayet
taṃ gṛhītvā racīnātha vṛkṣārthaṃ tu vrajedvane /
vaiṣṇavān bhagavadbhaktān balinaḥ karmatatparān
nirgacchedvanamāsādya chitvā vṛkṣaṃ hariṃ smaran /
tadvṛkṣaṃ śirasi sthāpya smarannārāyaṇaṃ prabhum
tato yāgagṛhaṃ gacchecchaṅkhatūryādibhiḥ saha /
mūlālayasya pūrve tu pūrṇakumbhaṃ nidhāpayet
aśvatthapallavairyuktaṃ sāpidhānaṃ savastrakam /
satoyaṃ ratnasaṃyuktaṃ sthāpayeddhānyarāśiṣu
tatkumbhe cānayenmantrān mūlamantrādikān kramāt /
nārāyaṇopaniṣadaṃ sṛṣṭyādipratipādikām
tathā puraṣasūktaṃ tu japedvai vaiṣṇavaiḥ saha /
kumbhāntaragatāṃbhaḥsu viṣṇuṃ sakalamavyayam
dhyātvā gandhādinābhyarcya sūktena puruṣeṇa ca /
kumbhasya pūrvabhāge tu gomayenānulepayet
droṇadvayaṃ tadardhaṃ vā vikirettaṇḍulān kramāt /
tanmadhye 'ṣṭadalaṃ padmaṃ likhyānāmikayāpi ca
aṣṭākṣaraṃ mahāmantraṃ karṇikādiṣu yojayet /
tatra madhye tu kuṃbhasya saṃprokṣyāstreṇa mantrataḥ
prokṣayenmūlamantreṇa kambūdarajalaiḥ punaḥ /
punaḥ punastridhā prokṣya viṣṇurūpamanusmaran
pañcopaniṣadairmantraiḥ punaḥ prokṣya samāhitaḥ /
saṃprokṣya mūlamantrābhyāṃ kumbhātoyena sādhakaḥ
pūrvādhivāsitairmantraiḥ snāpayeddārumuttamam /
sudhūpagandhapuṣpādyairarcayet pūrvavat kramāt
navavastreṇa saṃchādya parito balimācaret /
sudarśanena mantreṇa pūrvādikramayogataḥ
haviṣā balidānaṃ tu sarvaśāntyarthameva ca /
tadbaliṃ śubhadaṃ ṛddhiṃ(viddhi?)sarvavighnanivāraṇam
tasmātsarvaprayatnena balimasmin samācaret /
prabhātāyāṃ tu śarvaryāmālayaṃ tu paribhramet
śaṅkhatūryādisaṃyuktaṃ gṛhītvā vṛkṣamuttamam /
vaiṣṇavaiḥsaha śiṣyaistu ācāryo mantravittamaḥ
garbhagehe tu saṃsthāpya kavāṭaṃ bandhayet punaḥ /
trirātraṃ pañcarātraṃ vā saptarātramathāpi vā
navarātraṃ tu vā cāsmin kavāṭaṃ na vimocayet /
aṅkurārpaṇamārabhya tadrātrau tu śacīpate
ālayeśānabhāge tu dakṣiṇe cottare 'tha vā /
maṇḍapaṃ vātha kūṭaṃ vā prapāṃ vākalpya sādhakaḥ
vitānavastrasaṃchannamalaṃkārairalaṃkṛtam /
muktādāmasamāyuktaṃ puṣpamālyairalaṃkṛtam
pālikā cāṅkuro(ṅkurako?)petamaṣṭadigdīpasaṃyutam /
nālikerulairyuktaṃ cāmarairupaśobhitam
evaṃ lakṣaṇasaṃyuktaṃ maṇḍapaṃ cānayettarum /
aparāhṇe śacīnātha vaiṣṇavaiḥsaha mantravit
śaṅkhatūryādisaṃyuktaṃ nṛttageyasamanvitam /
garbhagehaṃ samāsādya kavāṭaṃ pravimocayet
dārumabhyarcya gandhādyaiḥ mūlamantramanusmaran /
saṃprokṣya gandhatoyena puṇyāhaṃ kārayet sudhīḥ
maṇḍape madhyabhāge tu khānayevadavaṭaṃ kramāt /
dvihastaṃ vā tadardhaṃ vā tasyārdhaṃ vā śacīpate
pradhānatarumādāya mantreṇāstreṇa sādhakaḥ /
sthāpayenmūlamantreṇa dakṣiṇe tu śriyaṃ nyaset
uttare tu nyaset puṣṭiṃ tattanmūlaṃ yathākramam /
saṃvatsarasahasrāyurgataṃ smṛtya taruṃ param
tanmūle salilaṃ nyasya puṇḍarīkākṣavidyayā /
tattanmūlena vā paścājjaladānaṃ yathāruci
sitapuṣpaiḥ samārādhya tasmātsakalamavyayam /
mantrahīnaṃ kriyāhīnaṃ sarvaṃ vai kṣantumarhasi
evamuktvā namaskṛtya dārumūlaṃ tu mantravit /
evaṃ kṛtvā tato dārusaṃgrahaṃ punarārabhet
adhivāsādisarvāṇi cāsmin pūrvavadācaret /
śilpinaṃ pūjayitvā tu dāruṃ chidya (tvā?) panuḥ punaḥ
tenaiva (taireva?) vaiṣṇavairyukto mūlamūrtimanusmaran /
anyathā phalamāpnoti grāmanāśo dhanakṣayaḥ
sthānanāśo bhavettatra saṃbhavennātra saṃśayaḥ /
evaṃ dārumayaṃ gṛhya punaḥsaṃskāravat kramāt
śilpaśāstrānusāreṇa kārayenmūlamuttamam /
ācāryaṃ pūjayet paścāt hemavastrāṅgulīyakaiḥ
Original text: Viṣvaksenasaṃhitā · Edition: Lakshmi Narasimha Bhatta, Tirupati 1972 (Kendriya Sanskrit Vidyapeetha Series, 17) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0