Language

ENहिગુ
Scripture Library

Viṣvaksenasaṃhitā · Chapter 2

2.1

iti śrīpāñcarātre viṣvaksenasaṃhitāyāṃ bhūparīkṣāvidhirnāma prathamo 'dhyāyaḥ ||
dvitīyo 'dhyāyaḥ
dvitīyo 'dhyāyaḥ viṣvaksenaḥ---
athātaḥsaṃpravakṣyāmi maṇḍapādikriyāṃ kramāta /
maṇḍapaścaiva kuṇḍāni sruksruvaṃ(vau?)cāṣṭamaṅgalam

2.2

toraṇaṃ caiva tannāma teṣāṃ pūjāvidhiṃ kramāt /
dvārapālapatākāśca teṣāṃ nyāsavidhiṃ kramāt

2.3

śacīpate viviktena guhyādguhyavidhiṃ kramāt /
maṇḍapaṃ pūrvadigbhāge puṣṭiśrīvardhanaṃ bhavet

2.4

sarvavighnopaśamanaṃ yāmye caiva yaśaskaram /
jayadaṃ vāruṇe bhāge dhanadaṃ cottare diśi

2.5

āgneye naiṛte vāpi vāyavyaiśā(śe?)śacīpate /
kalpayenmaṇḍapaṃ caivaṃ pūrvapūrvā garīyasī

2.6

yajamānecchayā kuryāt anyadeśe na kārayet /
maṇḍapaṃ trividhaṃ proktaṃ hīnaṃ madhyamamuttamam

2.7

hīne hīnaṃ tu kartavyaṃ madhyame madhyamaṃ punaḥ /
uttame cottamaṃ caiva maṇḍapaṃ vidhinā punaḥ

2.8

pañcottaradaśaṃ(?)vāpi daśahastamathāpi vā /
ṣoḍaśastaṃbhasaṃyuktaṃ maṇḍapaṃ kārayet kramāt

2.9

adhamaṃ tadvijānīyāt madhyamaṃ śṛṇu suvrata /
ṣoḍaśaṃ dvādaśaṃ(?)vāpi madhyamaṃ maṇḍapaṃ viduḥ

2.10

caturviṃśatihastācca viṃśaddhastāntameva vā /
uttamaṃ tadvijñānīyāt sūtrapātavidhiṃ śṛṇu

2.11

prāsādamaṇḍapādvāpi prākārāt pīṭhato 'pi vā /
ekahastaṃ dvihastaṃ vā trihastaṃ vā śacīpate

2.12

visṛjya deśikaḥ kuryāt pratiṣṭhāmaṇḍapaṃ śubham /
sarvalakṣaṇasaṃyuktaṃ ācāryecchānurūpataḥ

2.13

pātayedbrahmasūtraṃ tu yāvanmaṇḍapagocaram /
tribhāgīkṛtya sūtreṇa rekhāścatvāri(?)kārayet

2.14

pūrvapaścimataścaiva tathā vai dakṣiṇottaram /
trikūṭaṃ kārayitvā tu bhāgaṃ tatra tu kārayet

2.15

koṇeṣu caiva sarveṣu koṇastaṃbhān prakalpayet /
sūtrasandhiṣu sarveṣu stambhānanyān prakalpayet

2.16

maṇḍapāṅgāni sarvāṇi cānyāni tu śacīpate /
yuktyā yuktiviśeṣeṇa kārayettu yathāvidhi

2.17

caturdvārasamāyuktaṃ vitānādyairvibhūṣitam /
evaṃ tu maṇḍapaṃ kṛtvā saptāhātpūrvameva tu

2.18

maṇḍapasyānurūpeṇa madhye vediṃ tu kārayet /
āmeṣṭakābhiḥ pakvābhiḥ vedikāṃ kārayet kramāt

2.19

uttame 'pyuttamāṃ kuryānmadhyame madhyamāṃ kuru /
adhame 'pyadhamāṃ kṛtvā tanmāne puṭamānataḥ(?)

2.20

dvitākocchrāyasaṃyuktāṃ darpaṇodarasaṃnibhām /
vedikāṃ kramaśaḥ kṛtvā kuṇḍāni parikalpayet

2.21

tritālaṃ vedikāyāṃ tu dūrībhūtāni sarvaśaḥ /
catustālaṃ dvitālaṃ vā visṛjya paritaḥ kramāt

2.22

(tritālaṃ vedikāyāstu visṛjya paritaḥ kramāt /
catustālaṃ dvitālaṃ vā dūrībhūtāni savarśaḥ?) // Vis_2.21* //
kārayedvahnikuṇḍāni turyāśrādīni sādhakaḥ /
prākpūrvaṃ..................pratyaksaṃsthitamantataḥ

2.23

tasyāmāsphālayet paścādāyataṃ dakṣiṇottaram /
ekahastaṃ dvihastaṃ vā jñātvā mānaṃ tu lāñchayet

2.24

dvābhyāṃ dvābhyāmathaikaikaṃ lāñchayet koṇamatsyakam /
diksūtrāṇi kramātteṣu prasāryāsphālya yatnataḥ

2.25

caturaśrīkṛtaṃ kṣetraṃ catuṣkoṇasamaṃ śubham /
caturabhyadhikaṃ viṃśadaṅgulaṃ caturaśrakam

2.26

sūtreṇa sūtrayitvā tu kṣetraṃ tāvat khanet kṣitim /
tasyārdhaṃ vā khanitvā tu śilpinā kuśalena tu

2.27

kārayeccaturaśrādikuṇḍāni vidhivat kramāt /
tālamānena sarvatra kuṇḍāni paritaḥ kramāt

2.28

kārayeccaturaśrādi vistārāyāmatādṛśam (taḥ samam?) /
sūtreṇa sūtrayitvā tu kṣetraṃ tāvat khanet kṣitima

2.29

khātasya mekhalāḥ kāryāḥtyaktvā caivāṅgulidvayam /
prathamā sātvikī proktā dvitīyā rājasī matā

2.30

tṛtīyā tāmasī pūrvā dvādaśāṅgulamucchritā /
aṣṭāṅgulā dvitīyā tu tṛtīyā caturaṅgulā

2.31

caturaṅgulavistārāḥ sarvāḥ kāryāstu santatam /
yonirdaśāṅgulā ramyā ṣaṭcatudvaryaṅgulāgrakā

2.32

yoniryonirivā(samā?)kārā gajoṣṭhasadṛśāpi(śī tu?)vā /
kramānnimnā tu kartavyā caturaṅgulamāyatā

2.33

mūlaṃ tu tryaṅgulaṃ jñeyamagraṃ tasya ṣaḍaṅgulam /
ekahastādi(stasya?)kuṇḍasya lakṣaṇaṃ kathitaṃ tvidam

2.34

dvihaste dviguṇaṃ proktaṃ nābhiścaiva tu mekhalā /
ekamekhalakaṃ vāpi kuṇḍaṃ saṃkṣepakarmaṇi

2.35

kuṇḍārdhaṃ koṇabhāgārdhaṃ diśi cottarato bahiḥ /
pūrvapaścimato yatnāt lāñchayitvā tu madhyataḥ

2.36

sarvato bhrāmitaṃ kuṇḍamardhacandraṃ bhavet sphuṭam /
tatkuṇḍaṃ sarvasiddhyarthaṃ sarvasaṃpadvivardhanam

2.37

sarvavighnopaśamanaṃ dakṣiṇe kārayeda budhaḥ /
kuṇḍādyevaṃ(dyava?)sthitaṃ sūtraṃ koṇe yadatiricyate

2.38

tadarthaṃ diśi saṃsthāpya bhrāmitaṃ vartulaṃ bhavet /
vṛttaṃ tu paramaṃ jñeyaṃ sarvaduḥkhanivāraṇam

2.39

anāvṛṣṭibhayaṃ nāsti ativṛṣṭibhayaṃ tathā /
padmākāraṃ tu sarvatra mekhalāyāṃ tu vartulam

2.40

pratyekaikaṃ śacīnātha mekhalopari sādhakaḥ /
dvādaśaṃ vā dalaṃ likhya cāṣṭapatraṃ sakarṇikam

2.41

tatkuṇḍaṃ padmamityuktaṃ sarvaśāstraviśāradaiḥ /
brahmavṛddhikaraṃ jñeyaṃ yajñasvādhyāyavṛddhidam

2.42

tathaiva caturaśraṃ tu iti śāstrasya niścayaḥ /
trikoṇaṃ vābjakuṇḍaṃ vā sādhakecchānurūpataḥ

2.43

some tu kārayeddhīmān sarvavighnopanāśanam /
pañcatriṃśāṅgulaṃ vāpi dvādaśāṅgulameva vā

2.44

saṃgṛhyācāryataḥsūtraṃ prasāryāsphālya yatnataḥ /
naiṛte hyanile caiva lāñchayet koṇamatsyakam

2.45

tathaiva lāñchayedaindre tattrikoṇaṃ bhavecchubham /
kārayedavaṭaṃ dhīmān śilpinā kuśalena tu

2.46

tattudrūpeṇa kuṇḍeṣu mekhalāṃ paritaḥ kramāt /
kārayettu śacīnātha sādhakaḥ paramārthavit

2.47

etattrikoṇamuddiṣṭaṃ śeṣaṃ sādhāraṇaṃ bhavet /
kuṇḍapaṅktiḥ samākhyātā prakṛtistriguṇātmikā

2.48

sā yoniḥ sarvabhūtānāṃ siddhyarthaṃ tu śacīpate /
vidyāmantragaṇānāṃ tu vimukteścaiva kāraṇam

2.49

prācyāṃ śiraḥsamākhyātaṃ bāhū koṇe vyavasthitau /
aiśānyāgneyasaṃjñe tu yaṅghā vāyavyanaiṛte

2.50

udaraṃ kuṇḍamityuktaṃ yoniryonirvidhīyate /
mekhalātritayaṃ caiva guṇatrayamudāhṛtam

2.51

evaṃ saṃkṣepataḥ proktaṃ kuṇḍānāṃ lakṣaṇaṃ kramāt /
sruksruvau maṅgalāṃścaiva (lānyaṣṭau?)toraṇāni tathaiva ca

2.52

pravakṣyāmyadhunā caiva teṣāṃ lakṣaṇamucyate /
aśvatthakhadirādyairvā caturviṃśadbhi (?)raṅgulaiḥ

2.53

pratiṣṭhādyutsave caiva homārthaṃ kārayet sruvam (cam?) /
saptapañcāṅgulaṃ vāpi vistāraṃ caturaśrakam

2.54

tribhāgena bhavedgartaṃ madhye vṛttaṃ suśobhanam /
tiryagūrdhvaṃ samaṃ vāpi tadardhaṃ vā khanet sruvam (cam?)

2.55

aṅgulasya caturthāṃśaṃ vyapohyānte 'vaṭasya tu /
tasyānte mekhalāṃ samyak gartaṃ vai paritaḥ kramāt

2.56

kārayenmekhalāmekāmutsedhaṃ tu tathaiva ca /
mekhalāyāstu paritaḥ likhedabjadalākṛtim

2.57

dvādaśāṣṭadalaṃ vāpi kārayenmekhalādhare /
karṇikāṃ gartamadhye tu likhecchilpapramāṇataḥ

2.58

dalānte valayaṃ kuryāt caturaśraṃ samantataḥ /
tadaṅgulārdhavistāraṃ kalābinduvibhūṣitam

2.59

sarvālaṃkārasaṃyuktaṃ dvirekhāyuksamācaret /
dvādaśāṣṭakamevaṃ vā yathāruci lekhit kramāt

2.60

kaṇṭhaṃ tribhāgavistāraṃ sārdhāṅgulasamāyatam /
dviraṅgulāyataṃ vāpi tadagre tu mukhaṃ bhavet

2.61

caturaṅgulavistāraṃ pañcāṅgulamathāpi vā /
trikaṃ dvyaṅgulamātraṃ syānmadhye dhārāṃ suśobhanām

2.62

suṣiraṃ kaṇṭhadeśe syāt praviśecchibika(?) yathā /
dhārāyā dakṣiṇe vāme mukhe vṛttaṃ samālikhet

2.63

kaṇṭhordhve tu likhedāsyaṃ suśobhanamataḥ param /
nāsikāmukhamekaṃ vā varāhānanameva ca

2.64

vyāghragomukhameva syāt yathāruci samācaret /
srukpṛṣṭhaṃ śodhayitvā tu parito 'ṣṭadalaṃ likhet

2.65

vṛttāpādaṃ tato bāhye nyaseddvyaṅgulameva tu /
tathaiva daṇḍamūle tu padanyāsaṃ yathāvidhi

2.66

aṅguṣṭhāṅgulamānena tadvṛttāṅghriṃ samācaret /
daṇḍadvitīyamadhyānte tṛtīyasyādhare 'mbujam

2.67

aṣṭapatrasamāyuktamālikhet phalakāyutam /
ghṛtādimadhyame bhāge kārayet paritaḥ kramāt

2.68

daṇḍamūle 'bjamukulaṃ trilekhāyuksamācaret /
caturabhyadhikaṃ viṃśadaṅgulaṃ tacchacīpate

2.69

sruvaṃ tu kārayetpaścāt ānanena samanvitam /
cara(ṣa?)kaṃ dvyaṅgulaṃ vṛttaṃ kartavyaṃ tu suśobhanam

2.70

goṣpadaṃ tu yathāmagnamalpapaṅke tathā bhavet /
sruva(sruco?) mūle mukhādye ca trirekhā yavamānataḥ

2.71

kārayettu śacīnātha sā ca sruk sarvasiddhidā /
mukhāditryaṅgulaṃ hitvā tadante 'ṅghriṃ samācaret

2.72

vṛttaṃ suśobhanaṃ pṛṣṭhe taddehāṅgulamānataḥ /
tathaiva sruvamūle 'ṅghriṃ vistārāyāmatādṛśam

2.73

padmasya mukulākāraṃ sruvamūle 'tha kārayet /
parasyākṣyaṅghrihīnena(?) kārayedvātha sruksruvau

2.74

etat sruksruvamākhyātaṃ maṅgalāṣṭakamucyate /
lohajānyeva kurvīta alābhe kāṣṭhajāni ca

2.75

aśvatthaṃ vā palāśaṃ vā khadiraṃ vaṭameva vā /
pañcaviṃśāṅgulāyāmaṃ dvādaśāṅgulavistṛtam

2.76

dvyaṅgulaṃ tu ghanaṃ jñeyaṃ pīṭhaṃ tu caturaṅgulam /
tasyopari likhetpadmamaṣṭapatraṃ sakarṇikam

2.77

śaṅkhaṃ cakraṃ patākaṃ ca śrīvatsaṃ darpaṇaṃ vṛṣam /
matsyayugmaṃ ca kumbhaṃ ca maṅgalāṣṭakamiṣyate

2.78

dvādaśāṅgulamāyāmaṃ śaṅkhādīnāṃ pracakṣate /
tattadrūpānusāreṇa vistāraṃ kārayedbudhaḥ

2.79

cāmare ca mahādīpe teṣāṃ pārśveṣu kalpayet /
śaṅkhādimaṅgalānāṃ tu chatraṃ copari vinyaset

2.80

adhunā toraṇānāṃ tu vakṣyate lakṣaṇa kramāt /
aśvatthatoraṇaṃ prācyāṃ ṛgvedaścaindradaivataḥ

2.81

audumbaraṃ tathā yāmye yajuśca yamadaivatam /
nyagrodhaṃ tu pratīcyāṃ vai sāmaṃ(?)varuṇadaivatam

2.82

uttare somadaivatyaḥ plakṣaścātharvaṇo bhavet /
aśvatthaṃ vāpyabhāve tu pūrvādi caturodiśi

2.83

kalpayet svasvanāmnā tu tattadvṛkṣasvarūpakam /
saptahastasamāyuktaṃ pañcahastamathāpi vā

2.84

caturhastāyataṃ vāpi yathāruci samācaret /
tadardhaṃ paṭṭikā tiryak tritriśūlasamanvitam

2.85

śūlāyāmaṃ dvitālaṃ vā pādonaṃ vā śacīpate /
pādaśūlaṃ mayā proktaṃ nāhamekādaśāṅgulam

2.86

navāṅgulaṃ vā devendra yathāruci samācaret /
pādau tau paṭṭikā tiryak dvābhyāṃ dvāviṃśadaṅgulam

2.87

vattaṃ vā caturaśraṃ vā yuktyā kuryādyathāvidhi /
toraṇān sthāpayeddvāre svasthāne ca svavṛkṣajān

2.88

khātvā bhūmau dvitālaṃ tu maṇḍape mūlavidyayā /
athaikatālamānaṃ vā khātayedavaṭaṃ dharām

2.89

tattadgarteṣu saṃsthāpya toraṇāni yathākramam /
suśobhanaṃ tu pūrvaṃ syāt subhadraṃ nāma dakṣiṇe

2.90

subandhuṃ vāruṇe caiva suhotraṃ nāma cottare /
etatsvanāmamantreṇa pūjayeddeśikottamaḥ

2.91

kumudaḥ kumudākṣaśca prācyāṃ dauvārikau smṛtau /
dakṣiṇadvārapālākhyau puṇḍarīko 'tha vāmanaḥ

2.92

śaṅkukarṇaḥ sarpanetraḥ pratīcyāṃ dvārapālakau /
uttaradvārapālau tu sumukhaḥ supratiṣṭhitaḥ

2.93

toraṇābhyantare sthāpya yathāṣṭau ca yathādiśi /
rakte patāke pūrvasyāṃ dakṣiṇasyāṃ tu pītake

2.94

paścime 'ñjanasaṃkāśe śuklavarṇe tathottare /
kumudādyāṃśca bhūteśān dhvajeṣu parikīrtitān

2.95

evaṃ saṃkṣepataḥ proktaṃ maṇḍapādi ca sruksruvam /
patākāntaṃ śacīnātha dārusaṃgrahaṇaṃ śṛṇu

Original text: Viṣvaksenasaṃhitā · Edition: Lakshmi Narasimha Bhatta, Tirupati 1972 (Kendriya Sanskrit Vidyapeetha Series, 17) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc