Viṣvaksenasaṃhitā · Chapter 23
snāpya bhaktyā hariṃ samyak aśvamedhaphalaṃ labhet //
iti śrīpāñcarātre viṣvaksenasaṃhitāyāṃ [snapanavidhirnāma] dvāviṃśo 'dhyāyaḥ ||
trayoviṃśo 'dhyāyaḥ
viṣvaksenaḥ---
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi hareḥ pūjāṅgamuttamam /
puṣpārāmasya deśaṃ ca tasya saṃskārameva ca
evamādīni cānyāni sandhyārakṣāvasānakam /
śṛṇu guhyamanā bhūtvā sādhakānāṃ hitāya vai
devālayasya parito vāyavyāṃ diśi vā mune /
pūrve 'tha dakṣiṇe vāpi kuryādārāmamuttamam
pūrvavadvaiṣṇavairyuktaṃ yajamāno vidhānataḥ /
ācāryaṃ pūjayitvā tu brāhmaṇānāmanujñayā
aṅgulīyakavastrādyaistoṣayitvā hariṃ smaret /
ardhyādisnānaparyantaṃ tenaiva manasāvyayam
ravimaṇḍalamadhyasthaṃ devaṃ nārāyaṇaṃ prabhum /
saṃpūjayitvā tadbhūmau śaṅkhatūryādisaṃyutam
vaiṣṇavaiḥ saha tāṃ bhūmiṃ nirīkṣyāstreṇa mantravit /
karṣayellāṅgalaiḥ śūdraiḥ vaiṣṇavaistu yathākramam
tato mṛcchiṣyaśastraistu tāṃ bhūmiṃ śikṣayeddvija (?) /
yajamāno hariṃ smṛtvā ācāryaṃ pūjayet punaḥ
brāhmaṇān bhojayitvā tu puṇyāhaṃ tatra kārayet /
tasyāṃ bhūmyāṃ śubhāyāṃ tu puṣpavṛkṣādikān kramāt
sthāpayeddevadevasya pūjārthaṃ munisattama /
karavīraṃ tathā jatirmallikāvakulaṃ tathā
campakaṃ karṇikāraṃ tu nandyāvartaṃ tathaiva ca /
tulasīdvamevaṃ ca dalaikaṃ padmamucyate
māgadhīvṛkṣavakulaṃ(-lau?) kramukaṃ(-kaḥ?)panasaṃ(-saḥ?)tathā /
kadalyāmalakaṃ(-kau?)caiva madhukāmraṃ(-mrau?)tathaiva ca
nālikeraṃ ta(-rasta?)thośīraṃ candanaṃ hariberakam /
puṃnāgaṃ vaṃśapuṃnāgaṃ kṣudrapuṃnāgameva ca
dāḍimaṃ ca tathā havyaṃ pālāśaṃ pādapaṃ tathā /
evamādīni cānyāni devodyāne tu darśakān
puṣpārāme krameṇaiva kuryāttu brāhmaṇena vai /
brāhmaṇān jñānasaṃpannān vaiṣṇavān vedapāragān
saṃgṛhya tānalaṃkṛtya sarvadundubhisaṃyutam /
pūrvaṃ vighneśamabhyarcya upahā(-cā?)rasamanvitam
tāmbūlaṃ sūkṣmavastraistu brāhmaṇān pūjya mantravit /
evamādīni cānyāni vaiṣṇavān praṇavaṃ smaret
gandhādibhiḥ samabhyarcya tāmbūṃla dāpayet kramāt /
tasmāddvijavaraśreṣṭhairārāme munisattama
bījāni vāpayedbhūmau praṇavādyantasaṃyutam /
viṣṇugāyatrimantreṇa viṣṇumantramanusmaran
aṅkurādīṃstathā bhūmau cārāme kramayogataḥ /
sarvā(śakrā?)dīśānaparyantaṃ karavīrādikān kramāt
sthāpayet pūrvavanmantrī secayet praṇavairjalam /
yantreṇāhṛtya sacchi(-cchū?)dro vaiṣṇavaistu dine dine
toṣayet puṣpavṛkṣāṃśca patrāṇi vividha ni ca /
evamādīni ca nyāni phalavṛkṣāntameva ca
tālaṃ nimbaṃ tathā rājavṛkṣaṃ khadirameva ca /
viṣṇvālaye tathārāme svṛgṛhe ca vivarjayet
varjyasyāvarjanānyāni(-ne naiva?)vṛddhiḥ syāt kupyate hariḥ /
tasmāt sarvaprayatnena tālādīnāṃ tu varjayet
brāhmaṇārādhane loke parārthe viṣṇumavyayam (?) /
brāhmaṇaireva kartavyaḥ puṣpārāmo mahāmate
tathaiva nṛpaviḍbhyāṃ ca viṣṇorārādhena kramam (-maḥ?) /
śūdrārādhanadevasya śūdrairnandavanaṃ mune
kārayet kramayogena brāhmaṇānāṃ mahattapaḥ /
brāhmaṇārādhane bhūmau pūrvavannandanaṃ mune
sthāpitaṃ brāhmaṇeneva puṣpavṛkṣādikān kramāt (?) /
yathākāmaṃ tu mantreṇa jalaiḥ śūdraistu varjayet
āpuṣpakālamatraiva tāvat kuryāddine dine (?) /
puṣpakāle 'ṅkurādīni patrāṇi vividhāni ca
hastaṃ prakṣālya tān chedya(chitvā?)pātre śūdraistu pūrayet /
sapuṣpapātramādāya brahmaṇo vedapāragaḥ
praṇavena samuddhṛtya sāpidhānaṃ hariṃ smaran /
puṣpamaṇḍapamāsādya puṣpabhāṇḍe tu pūrayet
paścācchuddhajalairmantrīṃ saṃprokṣyāsmin mukheṣu tān /
pidhāya tu bahirdeśe niṣkramyāstreṇa mantrataḥ
tatastu phalakāṃ tasmin mantrī vāyumanusmaran /
saṃmṛjya kuśabṛndena prokṣayet praṇavena tu
saṃkṣālya viṣṇuṇāyatryā phalakāṃ gandhavariṇā /
hastaṃ prakṣālya tenaiva praṇavenābhimantrayet
puṣpapātrāt samādāya hastābhyāṃ praṇavena tu /
pūrayet phalakāntaṃ tu navavastraistu vā mune
tathaivāṅkurapatraṇi sarvāṇyetāni vai kramāt /
paścādgandhajalaistasmin prokṣayet praṇavaṃ smaret
manasā satataṃ devamanusmṛtya samāhitaḥ /
namaskāravihīne(-naṃ?)tu sūtreḥ puṣpāṇi sandhayet
utpalādīni cānyāni tulasīdvayameva ca /
nānāvarṇasamāyuktaṃ mālyānyevaṃ samācaret
tataḥ praṇavamuccārya ṣaḍakṣaramanusmaran /
puṣpapātre tu saṃpūrya praṇavenoddharedbudhaḥ
namaskāravihīnena(-naṃ tu?) hariṃ smṛtya śanaiḥ śanaiḥ /
devapārśvaṃ samāsādya sthāpayeddakṣiṇāgrataḥ
paścāttānyastramantreṇa prokṣayet sādhakaḥ kramāt /
tataḥ praṇamya manasā mūlamantramanusmaran
niṣkramya tu bahirdeśe japedvai vaiṣṇavo dvijaḥ /
devālayādbahirdeśe na kuryāt puṣpamaṇḍapam
yo bāhye kurute mohāt puṣpamālyādikān mune /
na pūjāphalamāpnoti tasmāttaṃ parivarjayet
sacchūdravaiṣṇavairmālāmāpadyapi mahāmune /
nitye naimittike caiva na kuryāttu kathaṃcana
brāhmaṇārādhena(?) cāsmin parārthe tu viśeṣataḥ /
ātmārthamavyayaṃ viṣṇu yathākāmaṃ samarcayet
sā pūjā bhuktimuktiḥ syāt tasmāt svārthaṃ viśiṣyate /
yo mohāt kurute mālāṃ śūdro brāhmaṇapūjane
ātmārthe ca parārthe ca sā pūjā niṣphalā bhavet /
tadgrāmaṃ(-mo?)nidhanaṃ yāti tasmādyatnena varjayet
prātarmadhyapradoṣeṣu sāndhyāṣaṭke viśeṣataḥ /
nitye naimittike caiva brāhmaṇārādhane mune
mantrapuṣpādikān sarvān brāhmaṇaireva coddharet /
saṃmārjanaśataṃ puṇyaṃ sahasramanulepanam
mālāḥ śatasahasrāṇi ananto dīpa ucyate /
tasmātteṣāṃ muniśreṣṭha dīpamālā viśiṣyate
gandhaiḥ puṣpaistathā dhūpadīpairmālyairmanoramaiḥ /
devadevaṃ samabhyarcya sandhyārakṣāṃ samācaret
jagatsaṃrakṣaṇārthāya tadgrāmasya viśeṣataḥ /
dine dine tu kartavyaṃ(?)pātre tāmrādike budhaiḥ
puṣpapātraistathā dūrvāmālādyaistilasarṣapaiḥ /
saṃpūryāsmin tadastreṇa dīpānaṣṭadale nyaset
kārpāsatūlagosarpiḥsatailena (tailena ca?)vimiśritam /
karpūrāgarusaṃyuktamaṣṭadigdīpasaṃyutam
saṃgṛhya praṇavenaiva puṣpairastreṇa pūjayet /
mahādīpasamāyuktaṃ chatracāmarasaṃyutam
ṣaḍakṣareṇa mantreṇa bhrāmayettacchiropari /
tatpaścāddāsadāsībhirvaiṣṇavaiḥ saha mantravit
nānāśaṅkharavairyuktaṃ nānāvādyasamanvitam /
pīṭāgre vātha bāhye vā rakṣādīpaṃ nayedbudhaḥ
ṣaḍakṣareṇa mantreṇa praṇavādyantasaṃyutam /
paścādgarbhagṛhāgre tu mahādīpaṃ visarjayet
nitye naimittikepyevaṃ sandhyārakṣāṃ samācaret /
sāyāne 'laṃkṛtānte vā sandhyārakṣāṃ viśeṣataḥ
Original text: Viṣvaksenasaṃhitā · Edition: Lakshmi Narasimha Bhatta, Tirupati 1972 (Kendriya Sanskrit Vidyapeetha Series, 17) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0