Viṣvaksenasaṃhitā · Chapter 22
iti śrīpāñcarātre viṣvaksenasaṃhitāyāṃ [matsyādyarcanaphalakathanaṃ nāma] ekaviṃśo 'dhyāyaḥ ||
dvāviṃśo 'dhyāyaḥ
viṣvaksenaḥ---
athātaḥ saṃpravakṣyāmi snapanasya vidhiṃ param /
prāsādāgre muniśreṣṭha maṇḍapaṃ kārayet kramāt
triṃśaddhastāyataṃ brahman tadardhaṃ vistṛtaṃ bhavet /
evaṃ jñātvā muniśreṣṭha maṇḍapaṃ tu śubhaṃ param
śilpaśāstrānusāreṇa śeṣamasmin samācaret /
yathāsaṃbhavato vāpi cāgre maṇḍapamācaret
maṇḍapaṃ tu tridhā kṛtvā tanmadhye kalaśān nyaset /
paścimasyāṃ tṛtīye tu bhāge tu snānavedikām
kārayecchāstradṛṣṭena (-dṛṣṭyā tu?) tatkramaṃ cādhunā śṛṇu /
dvihastamekahastaṃ vā saṃjñātvā mānamatra tu
kārayedvedikāṃ pūrvaṃ vistārāyāmatādṛśam /
hastoddhṛtaṃ tadardhaṃ vā vedikālakṣaṇaṃ mune
caturaṅgulamutsedhaṃ ghanaṃ tādṛśamucyate /
vedikāyāṃ tadūrdhve tu mekhalāṃ parito nyaset
karṇikāsahitaṃ madhye cāṣṭapatrakamuttamam /
kārayeduttare tasya snānakulyaṃ yathākramam
tālamānena kartavyaṃ snānakulyaṃ samekhalam /
pūrvavanmekhalāṃ kuryāt madhye dhārāṃ samācaret
uttare vedikāyāṃ tu snānaśvabhraṃ tu kāreyat /
śilābhiriṣṭakābhirvā mṛdā vā vedimācaret
evaṃ saṃkṣepataḥ proktaṃ viśeṣaṃ kathayāmi te /
nitye naimittike caiva sarvasaṃpatsukhāvaham
sauvarṇaṃ rājataṃ vāpi tāmraṃ vā rītikāṃ tathā /
miśralohamayaṃ vāpi saṃgṛhyāstreṇa nārada
kārayedvedikāṃ tatra caturgātrasamanvitām /
kārayecchilpibhiḥ samyak ācāryānujñayā mune
pevauktena vidhānena kāṣṭhairvā vedimācaret /
evaṃ saṃkṣepataḥ proktaṃ sūtrapātavidhiṃ śṛṇu
prākpratyagbrahmasūtraṃ tu kārayet prathamaṃ mune /
madhyabhāgaṃ samāśritya tatsūtraṃ brahmavṛddhidam
kṣatriyasya jayārtha tat vaiśyasya sukhavṛddhidam /
śūdraḥ sadgatimāpnoti tasmāttatsūtramācaret
prāgagrānudagagrān bhāskarasūtrān suśālipiṣṭāktān /
padmāto tamisrāṣaḥ (?) pārśvasthāḥsarvatastyaktvā
catasrolī (?) vīthyarthaṃ pramṛjya paṅktyāpi pārśvayoḥ /
sūtraṃ vyūhānāṃ tava navapadakāṅgulāyāmān
kṛtvā vibhajet paścāt praṇavenābhyukṣya padaśuddhyai /
pratyekaṃ prasthenāpūrya kalaśāni śālīnām
prasthāpya kūrcayuktānyatha sarvadravyāṇi sāpidhānam /
śuddhānyāḍhakapūrṇāpūrṇānyatha gandhādyarcyadivasāntam
pratiyūpaṃ navavastrairāveṣṭya punastu pādyādi yavodakam /
......rāmaṃ kuryāt snapanaṃ śāstrārthatattvajñaḥ
etallakṣaṇahīnān devān mānuṣādvāpi virodhāt /
tatsthānasyānupapatyā sūtrapāte 'pyakauśalyāt
nāradaḥ--- pratyāsanne snapane kiṃ kartavyaṃ tribhirharerbhaktaiḥ /
snapanaṃ praśnamimaṃ lokahitārtha bravītu bhagavān
viṣvaksenaḥ--- vakṣyāmyuttaramasya śṛṇu bhaktānāṃ hitāya tava sādho /
............tatsthāne vrīhirnāsti yatra tatrāpi
vrīhisthāne vilikhet viṣṇubījaṃ sabindunāmikayā /
praṇavaṃ japan prasannastadupari saṃsthāpya kalaśāni
aṣṭākṣareṇa kuryāt snapanaṃ sarvārthasādhako bhavati /
ityuktaṃ mama guruṇā snapanamidaṃ sāratastavoddiṣṭam
dravyāṇāṃ parimāṇaṃ dravyākhyānāmāḍhakaṃ (?) kathitam /
tadalābher'dhaṃ vāpi ni tridaśamune trīṇi raṇānām
... idhmānāṃ śuṣkānāmetattriguṇaṃ tathātrāṇām (?) /
susnigdhaṃ tanusūtrapañcaratnyāyataṃ navaṃ vastram (?)
snapanānte pūrvoktaṃ paṅkajamālikhya tatra haribījam /
kūrcasyopari kuryāt rajanīcūrṇamāḍhakapūrṇam
saṃprokṣya prāguktābhāver'dhāḍhakaṃ vāpi /
praṇavaṃ japan mathitvā kūrcenādhomukhaṃ tadevātra
prakṣipya sāpidhānaṃ pūjya yathāpūrvamabhiṣekam /
kṛtvārdhasnapanaṃ vālukavṛkṣāmrakaśuklodaiḥ
ācchādyāṃśukamukhyairarghyādyabhyarcya dīpāntam /
nivedya havirmahatā tridaśamune sādhakaḥ siddhaḥ (?)
dravyāṇāṃ devatānāṃ ca lakṣaṇaṃ kathayāmi te /
saṃkṣepeṇa muniśreṣṭha snapane 'smin yathākramam
āḍhakena tu saṃpūrṇaṃ kapilājyamanuttamam /
saṃgṛhya muniśārdūla deveśamabhiṣecayet
śuddhatoyaṃ tu saṃgṛhya kṣīravṛkṣodbhavendhanaiḥ /
siddhaṃ devagṛhe samyak uṣṇodakamanuttamam
vajraṃ ca mauktikaṃ caiva maṇivaiḍūryameva ca /
pravālaṃ sphaṭikaṃ caiva kadalīphalameva ca
bilvamāmalakaṃ caiva kadalīphalameva ca /
nārikelaṃ ca havyaṃ ca tathā vai bījapūrakam
panasāmraṃ tathāṣṭāṅgaṃ phalāmbhaḥ parikīrtitam /
suvarṇaṃ rajataṃ tāmraṃ rītimāyasameva ca
trapukaṃ lohatoyasya cāṅgāni paripaṭhyate /
rajanī sahadevī ca śirīṣaṃ sūryavartanī
kuśāgrāṇi sadadrābha (sadābhadraṃ?) mārjanadravyamucyate /
kuṅkumaṃ cāgaruṃ caiva candanośīrameva ca
hariberaṃ (hrīberaṃ ca?) muraṃ caiva koṣṭhaṃ māṃsīte paṭhyate /
gandhadravyamiti proktamakṣatodakamucyate
kṣālitaṃ śuddhatoyena pañcamantraiḥ kramānmune /
prasthasyārdhākṣataṃ caiva kalaśe nikṣipedbudhaḥ
pañcaviṃśatibhirvāpi tasyārdhaṃ vārdhameva vā /
yavaṃ gṛhya muniśreṣṭha toyamadhye vinikṣipet
śyāmākaṃ viṣṇuparṇī ca dūrvā cāmbujameva ca /
pādyadravyamiti proktaṃ samāsena mahāmate
ghṛtavaddadhi saṃgṛhya mantreṇādyena mantravit /
pūrayet kalaśe madhye cārghyadravyamihocyate
evaṃ gandhaṃ phalaṃ puṣpaṃ siddhārthākṣatameva ca /
kuśāgrāṇi tilaṃ caiva aṣṭāṅgaṃ cārghyamucyate
kṣīramājyena saṃyuktaṃ madhyame kalaśe nyaset /
akṣataṃ jātikakkolaṃ lavaṅgaṃ tilameva ca
dravyāṇyācamanīyārthapātratoye vinikṣipet /
vṛkṣodbhavaṃ navaṃ gṛhya madhu cāḍhakameva ca
tasyālābhe tu sarpiḥ syāt itthaṃ lakṣaṇamucyate /
prasthapādaṃ ghṛtaṃ caiva dadhi taddviguṇaṃ bhavet
triguṇaṃ kṣīrasaṃyuktaṃ gomayaṃ tu caturguṇam /
ṣaḍguṇaṃ caiva gomūtraṃ pañcagavyasya lakṣaṇam
palāśakhadirāśvatthabilvamaudumbaraṃ tathā /
vaikaṅkataśamījālāṃ (-jambū?)kaṣāyāṅgamiti smṛtam
kapilājyasyābhāve tu cānyad goghṛtamucyate /
uṣṇodakasyābhāve tu puṣpatoyaṃ praśasyate
ratnānāmapyalābhe tu muktamekaṃ (?) praśasyate /
phalānāmapyalābhe tu kadalīphalamuttamam
lohānāmapyalābhe tu suvarṇaṃ śasyate param /
mārjane sahadevī ca śeṣālābhe praśasyate
gandhadravye tathośīraṃ śeṣālābhe praśasyate /
abhāve cākṣatasyaiva yathāsaṃbhavamācaret
yavābhāve tu śālī (-li?) syāt veṇubījamathāpi vā /
dravyāṇāmapyalābhe tu pādye dūrvā praśasyate
eteṣāmapyalābhe tu arghye siddhārthakaṃ param /
śeṣālābhe tu kakkolaṃ śastamācamanīyake
abhāve pañcagavyasya gomayādyaṃ praśasyate /
dadhigomayadugdhājyaṃ yathālābhaṃ praśasyate
aśvatthaṃ ca praśastaṃ syāt śeṣālābhe kaṣāyake /
dravyāṇāmapyalābhe tu puṣpaireva prakalpayet
navavastrāṇi sarvāṇi sarvadravyasamaṃ bhavet /
tasmāt sarvaprayatnena vastrābhāve tu neṣyate
dravyāṇāṃ lakṣaṇaṃ proktaṃ ghṛtādi munisattama /
yāvadvastrāvasānaṃ hi tāvaddravyāṇi nikṣipit
śeṣāstu kalaśāḥsarve śuddhodakasamanvitāḥ /
atra saptadaśa proktāḥ pradhānakalaśāstu ye
tān sarvān viṣṇugāyatryā sthāpayecca pṛthakpṛthak /
śeṣānanyāṃścatuṣṣaṣṭi dvādakṣākṣaravidyayā
sthāpayet kalaśān sarvān prāṅmukho vāpyudaṅmukhaḥ /
navavastrāṇi sarvāṇi mūrtimantramanusmaran
kalaśānāṃ tadūrdhve tu prāgagreṇa tu sādhakaḥ /
toraṇān kalaśān sarvān gandhapuṣpādinārcayet
carmarogādirahitaṃ kṛmikīṭavivarjitam /
rajaḥsvena guhāḥśukyolūkhale kṣipya sādhakaḥ (?)
punaḥpunarmuniśreṣṭha dvādaśākṣaravidyayā /
gaṇikādīnalaṃkṛtya maṅgalālāpanairyutam
śaṅkhabheryādisaṃyuktaṃ ghātayedvaiṣṇavaiḥsaha /
musalaṃ saṃgrahettatra ghātayecca punaḥ punaḥ
tataḥ parāgaṃ saṃgṛhya pūrayet kalaśaṃ kramāt /
kalaśānte muniśreṣṭha deveśamabhiṣecayet
evaṃ dravyāṇi (dravyaṃ tu?) saṃproktamuddhāraṇamatho mune /
pādyaṃ tu prathamaṃ dadyāt dvitīyaṃ cārghyamucyate
tṛtīyamācamanīyaṃ pañcagavyaṃ caturthakam /
ghṛtaṃ tu pañcamaṃ vidyāt dadhi ṣaṣṭhaṃ tathaiva ca
saptamaṃ tu tataḥ kṣīraṃ madhu caiva tathāṣṭamam /
kaṣāyaṃ navamaṃ caiva uṣṇāmbho daśamaṃ smṛtam
ekādaśyāṃ(-śaṃ?) phalāmbhastu dvādaśyā(-śaṃ?)mārjanodakam /
trayodaśaṃ ca sāṃbhojaṃ ratnatoyaṃ caturdaśam
lohaṃ pañcadaśaṃ jñeyaṃ ṣoḍaśaṃ gandhavāri ca /
yavodakaṃ saptadaśaṃ evaṃ coddhāraṇakramaḥ
sve sve ca navake cāṣṭau saha tena samuddharet /
madhyamaṃ navakaṃ muktvā aindrādikramayogataḥ
madhyamān kalaśān sarvān viṣṇugāyatriyoddharet /
śeṣamaṣṭākṣareṇaiva vāsastenaiva mocayet
tataḥ puruṣasūktena dadyādvā munisattama /
devadevamanusmṛtya dadyāt pādyādikān kramāt
pādyādinavakān snāpya upasnānaṃ tu kārayet /
vastraṃ datvā tu pādyādīn gandhādīnapi dāpayet
navakānāṃ tathānte tu kuryādevaṃ vicakṣaṇaḥ /
madhyame navakepyevaṃ kalaśān[saṃṭapradāpayet
evaṃ coddhāraṇaṃ proktaṃ kathayāmyadhidaivatam /
ghṛtasya daivataṃ viṣṇuruṣṇāmbhasya(?)divākaraḥ
ratnānāṃ devataṃ brahmā kuberaśca phalāmbhasaḥ /
lohodakasya vasavo viśvedevāśca mārjanam(ne?)
gandharvā gandhatoyasya nirṛtiścākṣatasya tu /
āpyā yavodakasyāpi pādyasya pitarastathā
kṣīrarghyasya bhaveddevaḥ sarasvatyācamanīyake /
pañcagavyasya dakṣastu dadhnaḥ śakrastu daivatam
payaso daivataṃ somo mahendro madhunastathā /
kaṣāyasya yamo devo [varāhastu gulāmbhasaḥ
tathā cekṣurasasyāpi nārasiṃhastu daivatam /
śrīdharo nārikelasya hayāsyaḥ śāntivāriṇaḥ
mūrtayo vāsudevādyāścatasro maṅgalāmbhasaḥ] /
ṭa śuddhodakānāṃ sarveṣāṃ devyaḥ śāntyādayaḥ kramāt
kalaśānāṃ tu sarveṣāmaśvinau daivataṃ param /
cakrikāṇāṃ tu sarveṣāṃ daivataṃ saptamātaraḥ
vāsavo(-sāṃ?)devataṃ viṣṇuḥ sarveṣāṃ viṣṇureva vā /
mūlamantreṇa vā sarvaṃ kuryānmantravicakṣaṇaḥ
adhamottamametattu snapanaṃ parikīrtitam /
koṇe tu kalaśā ye tu dvātriṃśacchuddhavārayaḥ
tairvihīnaṃ tu yatsnānaṃ tatsyādadhamamadhyamam /
yacchuddhavārikalaśairhīnaṃ sarvairyathādiśam
kevalaṃ saptadaśabhiḥ kṛtaṃ tadadhamādhamam /
snapanādau tu kartavyaṃ kramāt kautukabandhanam
ūrṇāsūtrayutaṃ sūtraṃ sādhitaṃ taṇḍulopari /
sauvarṇaṃ rajanīcūrṇamāḍhakaṃ vādhikaṃ tu vā
āḍhakārdhaṃ tadardhaṃ vā cūrṇaṃ kṛtya (?) yathāvidhi /
snapanānāṃ kramādante devamūrdhni nidhāpayet
śuddhasnānaṃ tataḥ kṛtvā alaṃkṛtyārcayeddharim /
punarācamanaṃ datvā darpaṇaṃ darśayet kramāt
nṛttagītasamāyuktaṃ vedādhyayanasaṃyutam /
chatracāmarasaṃyuktaṃ dhūpadīpasamanvitam
devasya śirasi bhrāmya cāṣṭapiṇḍāni dīpayuk /
indrādīśānaparyantaṃ nikṣipet piṇḍamastrataḥ
mahāpīṭhe nayeddevaṃ yathāyogyaṃ pravṛddhikṛt /
mahāhavirnavedyātha pūrvavaddeśikottamaḥ
pūrve vā cottare vāpi nityāgnau vā tu homayet /
samidājyacarūṇāṃ tu yathākalaśasaṃkhyayā
ācāryaṃ pūjayet paścāt navavastrāṅgulīyakaiḥ /
atropayoga(-yukta?)dravyāṇi ācāryāya pradāpayet
yavaiśca veṇubījaiśca nīvārairgaurasarṣapaiḥ /
nīlaiśca tulasīpatraiḥ bhaveddhātryudakaṃ kramāt
eteṣāmapyalābhe tu tulasīpatramuttamam /
indravalyaṅkuraṃ caiva aśvatthāṅkurameva ca
ekapatraṃ(-dmaṃ?) ca padmaṃ ca bhavedvai maṅgalodakam /
eteṣāmapyalābhe tu cāśvatthāṅkuramuttamam
tadalābhe muniśreṣṭha indravalyaṅkuro bhavet /
ekapadmaṃ ca padmaṃ ca yathāsaṃbhavamācaret
evaṃ saṃkṣepataḥ proktaṃ snapanaṃ sarvasiddhidam /
[nāradaḥ]---
bhagavan viṣṇubhūteśa viṣṇupāriṣadeśvara
snapanaṃ śrotumicchāmi kumbhottarasahasrakam /
bahuśaḥ snapanaṃ pūrvaṃ śrutaṃ viṣṇumukhāt prabho
tvayā ca kathitaṃ yadvai imameva vidhiṃ prati /
tasmādyathā mahābāho prītiryadyasti cenmayi
viṣvaksenaḥ---
athātaḥ saṃpravakṣyāmi kuṃbhottarasahasrakam /
prāsādāgre tu kartavyaṃ maṇḍapaṃ ca yathāvidhi
dvātriṃśaddhastamāyāmaṃ viṃśaddhastaṃ tu vistaram /
catvāriṃśacca paṅktonā(?)maṣṭatālaṃ pṛthakpṛthak
tadbhāge kalaśasthāne pañcaviṃśatipaṅktike /
tasya madhyamabhāge tu dvādaśaṃ tālasaṃmitam
catustaṃbhasamāyuktamutsedhaṃ tāvadeva tu /
paritaḥ saptatālāni dvādaśastambhasaṃyutam
tadbahiḥ saptatālāni viṃśatistambhasaṃyutam /
paścime snānabhāge tu tatpañcādaśabhāgike
tasya madhyamabhāge tu dvādaśaṃ tālamiṣyate /
staṃbhāṣṭadaśasaṃyuktaṃ snānavediṃ yathāvidhi
śeṣāṇāmapi paṅktīnāṃ saptatālena mīyate /
sarveṣāmapi tālānāṃ catuṣṣaṣṭiryathākramam
catvāriṃśat suvistāraṃ tālānāṃ parimīyate /
caturuttarapañcāśat staṃbhānāṃ parikīrtitam
bhūmibhāga iti proktaḥ śeṣāṇāṃ kathayāmi te /
catustālena vistīrṇaṃ tadardhāyāmasaṃyutam
tadardhamupapīṭhaṃ tu upariṣṭādupānaham /
jagatīkumudaṃ caiva paṭṭikopari śobhitam
samaṃ snigdhaṃ prakurvīta pīṭhaṃ tatra vicakṣaṇaḥ /
uttare vedikāyāstu snānaśvabhramaṃ tu kārayet
dhārākulyā ca kartavyā śvabhraṃ vā vedikopari /
mūlamadhyāgraparyantaṃ nahanaṃ tu pramāṇataḥ
pīṭhikāvalayaṃ kuryāt pādapīṭhasya copari /
tat pātraṃ tu tataḥ kuryāt vṛttaṃ vā caturaśrakam
caturaṅgulamutsedhaṃ tāvadvistārasaṃyutam /
kulyā tadanuyuktā syādudakaśvabhragocaram
pīṭhikālakṣaṇaṃ proktaṃ śeṣān vakṣyāmyaśeṣataḥ /
caturdvārasamāyuktaṃ catustoraṇabhūṣitam
cāmaraistālavṛntaiśca ghaṇṭā nānāpatākayuk /
lambayenmukta(?)dāmāni dvāradeśeṣu mantravit
alaṃkṛtya tataḥ paścāt puṇyāhaṃ tatra kārayet /
mārjanaṃ vidhinā samyak maṇḍapālepanaṃ tataḥ
prokṣayet pañcagavyena sādhako mantravittamaḥ /
paścāttu pūjayet sarvadvāreṣu dvārapālakān
kumbhāṃstu pūjayeddvau dvau dvāradeśavidhānataḥ /
tatastu toraṇān pūjya ketūṃścāpi tathaiva ca
svanāmnā pūjayitvā tu gandhapuṣpādibhiḥ kramāt /
veṣṭayettoraṇastambhānṛ kṣaumaiḥ kauśeyakairapi
kalaśasthānamāsādya śālipiṣṭairvicitrayet /
brāhmaṃ tu madhyamaṃ bhāgaṃ daivikaṃ tadanantaram
tṛtīyaṃ mānuṣaṃ bhāgaṃ padamevaṃ nyaset kramāt /
brahmasthāne padaṃ kuryāt ekāśītividhānataḥ
ghṛtamuṣṇodakaṃ caiva ratnāmbhaḥ phalavāri ca /
lohāmbho mārjanaṃ caiva gandhāmbho 'kṣatameva ca
yavodakaṃ ca ityete madhyame navake nyaset /
tasyaiva paritaḥ kuryāt dikṣvaṣṭasu samantataḥ
pādyārghyācamanīyaṃ ca pañcagavyaṃ tato dadhi /
payomadhukaṣāyaṃ ca dikṣvindrādiṣu vinyaset
pādyādi pañcagavyāntaṃ mahādikṣu niveśayet /
dadhyādi ca kaṣāyāntaṃ koṇeṣu viniveśayet
evaṃ dravyāṇi coktāni vinyasennavakaṃ prati /
madhye madhye vinikṣipya dravyāṇāṃ tu yathākramam
śeṣān śuddhodakān sarvān catuṣṣaṣṭiṃ tu kārayet /
tatastu daivike bhāge padaṃ kurvīta sādhakaḥ
diśi cāpi tathā koṇe kuryāt saptadaśaṃ kramāt /
madhye madhye tathā kuryāt dravyakumbhaṃ vicakṣaṇaḥ
aindre tu madhyabhāge tu nyaseccandanakardamam /
yāmye tu madhyabhāge tu nyaset kuṅkumakardamam
vāruṇe madhmabhāge tu nyaset karpūrakardamam /
saumye tu madhyabhāge tu nyasedauśīrakardamam
āgneye madhyabhāge tu vinyasettilatailakam /
nairṛte madhyabhāge tu nyasedāmalatailakam
vāyavye madhyabhāge tu nyaset sarṣapatailakam /
īśāne madhyabhāge tu nyaset karpūratailakam
[candanaṃ kardamāṃbhayaca kuṅkumaṃ kardamaṃ tathā /
karpūrakardamāṃbhaśca auśīraṃ kardamaṃ tathā
aindrādi somaparyantaṃ vinyasettu vicakṣaṇaḥ /
tilaṃ cāmalakaṃ tailaṃ tathā sarṣapatailakam
tathā karpūratailaṃ ca āgneyādiṣu vinyaset] /
puruṣaścaiva satyaśca naro nārāyaṇo 'cyutaḥ
aniruddho hariḥ kṛṣṇaścandanādyaṣṭadaivatāḥ /
śeṣān śuddhodakaiḥ sarvān aṣṭāviṃśacca tatkramāt
pūrayet sarvataḥ paścādācāryaḥ susamāhitaḥ /
tṛtīye mānuṣe bhāge caindrādīn ṣoḍaśa kramāt
pratyekaṃ tu padaṃ kuryāccatvāriṃśannavottaram /
teṣāṃ madhye tu vinyasya dravyakumbhaṃ vicakṣaṇaḥ
gulaṃ tu vinyaset prācyādi(-mi?)kṣutoyaṃ tu dakṣiṇe /
pratīcyāṃ nālikerāmbhaḥ udīcyāṃ śāntivāri ca
vārāhaṃ nārasiṃhaṃ ca śrīdharaṃ hayaśīrṣakam /
gulādyāni ca catvāri tasya tasyādhidaivatam
āgneyādiṣu koṇoṣu maṅgalāṃścopavinyaset(?) /
mūrtayo vāsudevādyāścatasro maṅgalāmbhasaḥ
indrāgnyormadhyabhāge tu vinyaseddhimatoyakam /
dharmapāvakayormadhye vinyasecca tilodakam
yamanairṛtayormadhye vinyasettaṇḍulodakam /
nirṛtervaruṇasyāpi madhye nirjharavāri ca
madhye varuṇavāyvośca vinyasedvṛṣṭitoyakam /
vāyavyasomayormadhye vinyasecca kuśodakam
īśānasomayormadhye vinyasettulasījalam /
tatheśānendrayormadhye nyaset sāmudrakaṃ jalam
tataḥ saptadaśān kumbhān uttarānanaṣaṣṭikān /
pūrayet pūrvavat samyak gandhapuktena vāriṇā
arcayecca tataḥ paścāt mūlamantreṇa mantravit /
arcayitvā yathānyāyaṃ kumbhān sarvān yathāvidhi
veṣṭayitvā yathā vastraiḥ kumbhān sarvān yathākramam /
pādyādīnāṃ tu sarveṣāṃ mantraṃ puruṣasūktakam
mūlamantreṇa vā kuryādidaṃ viṣṇuriti tryṛcā /
arcayeddevadeveśaṃ dravyāṇāṃ (dravyaiḥ saṃ?) snāpayedbudhaḥ
tato dvitīyāvaraṇe snāpayecca vicakṣaṇaḥ /
viṣṇorarāṭa mantreṇa candanāmbvādi bhedataḥ
mūlamantreṇa vā kuryādidaṃ viṣṇuriti tryṛcā /
snāpayecca caturdikṣu catvāraḥ kramayogataḥ
tilatailādi catvāri āpohiṣṭhākramādinā /
evaṃ dvitīyāvaraṇe koṇeṣu snāpayedbudhaḥ
paścādgulodakādyaistu idaṃ viṣṇuriti mantrataḥ /
maṅgalāmbhāṃsi catvāri viṣṇornukamiti tryṛcā
snāpayeddikṣu cāṣṭāsu mantravacca yathākramam /
himādyaṃbhāṃsi catvāri āpo asmāditi tryṛcā
agnimīle tilāmbvādi catvāri snāpayet kramāt /
pādyādīnāṃ tu sarveṣāṃ dravyāṇāṃ tu suvistaram
śṛṇu guhyamanā bhūtvā saṃkṣepādvakṣyate 'dhunā /
tulasīpadmadūrvār(-ve?) ca śyāmākaṃ viṣṇuparṇikā
bilvapatraṃ ca ityete(-vaṃ?)paḍaṅgaṃ pādyamucyate /
vrīhistaṇḍulasiddhārtharṃ(-tho?)gandhapuṣpe phalaṃ payaḥ
tilā yavāḥ kuśāścaiva arghyasya daśa cocyate /
karpūrajātikakkolaṃ(?) puṣpamelālavaṅgakam
ṣaḍaṅgāni tu caitāni hyuktānyācamanīyake /
nyagrodhāśvatthaśamyaśca plakṣajambūkapitthakam (?)
khādirodumbaraścaiva madhūkaśca vikaṅkatam /
bilvaṃ palāśa ityete kaṣāya(-ye?) dvādaśa smṛtam
vajraṃ pravālaṃ muktā ca vaiḍūryaṃ marakataṃ maṇiḥ /
puṣyakaṃ brahmarāgaṃ ca indranīlaṃ ca gāruḍam
ratnodakasya dravyāṇi daśaratnāni saṃgrahaḥ /
panasāmrakapitthaṃ ca kadalyāmalakaṃ tathā
bilvaṃ havyaṃ mātuluṅgaṃ nālikeraṃ ca dāḍimam /
badarīkuṭajaṃ caiva phalaṃ dvādaśa ucyate
śirīṣaṃ ca kuśāścaiva rājasūryavivartanī /
bhūstṛṇaṃ ca sadābhadrā asanaṃ tulasīdvayam
sahadevī ca ityete(-vaṃ?) daśāṅgāni tu mārjane /
uśīraṃ ca tathā kuṣṭhaṃ kuṅkumaṃ candanaṃ tathā
agarurdevadāruśca māṃsīraṃ(?)murameva ca /
hariberaśca karpūraṃ nāṭaraṃ muktameva ca (?)
gandhodakasya ityete gandha dvādaśa ucyate (?) /
vaiṇavaṃ ca yavaṃ caiva pālāśaṃ padmameva ca
tulasīdalanīvāragaurasarṣapameva ca (?) /
śāntyudakasya caitāni kathitāni samāsataḥ
indravalyaṅkuraṃ caiva vaṃśakāṅkurameva ca /
aśvatthasyāṅkuraṃ caiva ekapadmaṃ tathaiva ca
palāśasyāṅkuraṃ caiva padmapuṣpaṃ tathaiva ca /
etāni cāṅkurāṇyaṣṭau maṅgalāmbhasi vinyaset
suvarṇaṃ rajataṃ tāmramāyasaṃ trapukaṃ tathā /
phalaṃ kanakacūrṇaṃ ca paittalohaṃ (-laṃ ca?) tatheva ca
aṣṭāṅgāni tu lohāmbhaḥ kathitāni samāsataḥ /
nīvāravaiṇavaṃ caiva yavasarṣapamāṣakāḥ
priyaṅgutaṇḍulaṃ brīhirakṣatāṣṭāṅgamucyate /
pātravastrādike dravye kriyādravyaṃ tu kārayet
svīkṛto yajamānena snapanāya samārabhet /
anyathā hi na kartavyaṃ kriyā bhavati niṣphalā
śeṣāṇāmapi vastūnāmevaṃ kuryāt prakīrtitam /
kalaśānāṃ tu sarveṣāṃ devo nārāyaṇaḥ smṛtaḥ
cakrikāṇāṃ tu sarveṣāṃ brahmāṇaṃ parameṣṭhinam (?) /
śeṣāṇāmapi vastūnāṃ devo viṣṇuḥ sanātanaḥ
snapanaṃ vidhivat kṛtvā hyācāryastantravittamaḥ /
yaccūrṇaṃ snāpeyat paścāt gandhayuktairvimiśritaiḥ(?)
cūrṇaṃ tu vimṛjet paścāt snāpayedgandhavāriṇā /
ārādhayettato devaṃ vastrābharaṇamāditaḥ
madhuparkaṃ tato dadyāddevadevāya bhaktitaḥ /
carubhiḥ pūjayedbhaktyā rājavat puruṣottamam
ante bahuvidhairbhakṣyaiḥ pāyasauśca gulaudanaiḥ /
vicitrānnaiśca vividhairupadaṃśairanekaśaḥ
sarvabhakṣyairapūpaiśca svādūni rasavanti ca /
saugandhikena cājyena dadyāddevāya mantravit
dadyādguladvayaṃ caiva kadalīphalameva ca /
panasāmraphalaṃ caiva krameṇaivaṃ nivedayet
dadhyodanaṃ tato dadyāt bahirantaśca deśikaḥ /
niveditaṃ ca yaddravyaṃ puṣpaṃ phalamathāpi vā
mamāgre sthāpya tantrajño maddakṣiṇakare dadet /
arghyapādyādinābhyarcya svanāmnā mantravittamaḥ
nivedya śeṣaṃ sarveṣāṃ vaiṣṇavānāṃ tu dāpayet /
hutaśeṣaṃ tathācāryaḥ prāśayet prāṅmukhaḥ śuciḥ
kuñjaraṃ vā turaṅgaṃ vā grāmaṃ dāsīgaṇaṃ tathā /
gāścaiva vividhaṃ vastraṃ hiraṇyaṃ vāpi śaktitaḥ
ācāryāṇāṃ tu deyaṃ syāt (dadyādvai?) yathāvittānusārataḥ(?) /
evamuktavidhānena sahasrakalaśaiḥśubhaiḥ
Original text: Viṣvaksenasaṃhitā · Edition: Lakshmi Narasimha Bhatta, Tirupati 1972 (Kendriya Sanskrit Vidyapeetha Series, 17) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0