વિષ્વક્સેનસંહિતા · અધ્યાય 22

ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રે વિષ્વક્સેનસંહિતાયાં [મત્સ્યાદ્યર્ચનફલકથનં નામ] એકવિંશો ઽધ્યાયઃ ॥
દ્વાવિંશો ઽધ્યાયઃ
વિષ્વક્સેનઃ---
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ સ્નપનસ્ય વિધિં પરમ્ ।
પ્રાસાદાગ્રે મુનિશ્રેષ્ઠ મણ્ડપં કારયેત્ ક્રમાત્

ત્રિંશદ્ધસ્તાયતં બ્રહ્મન્ તદર્ધં વિસ્તૃતં ભવેત્ ।
એવં જ્ઞાત્વા મુનિશ્રેષ્ઠ મણ્ડપં તુ શુભં પરમ્

શિલ્પશાસ્ત્રાનુસારેણ શેષમસ્મિન્ સમાચરેત્ ।
યથાસંભવતો વાપિ ચાગ્રે મણ્ડપમાચરેત્

મણ્ડપં તુ ત્રિધા કૃત્વા તન્મધ્યે કલશાન્ ન્યસેત્ ।
પશ્ચિમસ્યાં તૃતીયે તુ ભાગે તુ સ્નાનવેદિકામ્

કારયેચ્છાસ્ત્રદૃષ્ટેન (-દૃષ્ટ્યા તુ?) તત્ક્રમં ચાધુના શૃણુ ।
દ્વિહસ્તમેકહસ્તં વા સંજ્ઞાત્વા માનમત્ર તુ

કારયેદ્વેદિકાં પૂર્વં વિસ્તારાયામતાદૃશમ્ ।
હસ્તોદ્ધૃતં તદર્ધં વા વેદિકાલક્ષણં મુને

ચતુરઙ્ગુલમુત્સેધં ઘનં તાદૃશમુચ્યતે ।
વેદિકાયાં તદૂર્ધ્વે તુ મેખલાં પરિતો ન્યસેત્

કર્ણિકાસહિતં મધ્યે ચાષ્ટપત્રકમુત્તમમ્ ।
કારયેદુત્તરે તસ્ય સ્નાનકુલ્યં યથાક્રમમ્

તાલમાનેન કર્તવ્યં સ્નાનકુલ્યં સમેખલમ્ ।
પૂર્વવન્મેખલાં કુર્યાત્ મધ્યે ધારાં સમાચરેત્

ઉત્તરે વેદિકાયાં તુ સ્નાનશ્વભ્રં તુ કારેયત્ ।
શિલાભિરિષ્ટકાભિર્વા મૃદા વા વેદિમાચરેત્

એવં સંક્ષેપતઃ પ્રોક્તં વિશેષં કથયામિ તે ।
નિત્યે નૈમિત્તિકે ચૈવ સર્વસંપત્સુખાવહમ્

સૌવર્ણં રાજતં વાપિ તામ્રં વા રીતિકાં તથા ।
મિશ્રલોહમયં વાપિ સંગૃહ્યાસ્ત્રેણ નારદ

કારયેદ્વેદિકાં તત્ર ચતુર્ગાત્રસમન્વિતામ્ ।
કારયેચ્છિલ્પિભિઃ સમ્યક્ આચાર્યાનુજ્ઞયા મુને

પેવૌક્તેન વિધાનેન કાષ્ઠૈર્વા વેદિમાચરેત્ ।
એવં સંક્ષેપતઃ પ્રોક્તં સૂત્રપાતવિધિં શૃણુ

પ્રાક્પ્રત્યગ્બ્રહ્મસૂત્રં તુ કારયેત્ પ્રથમં મુને ।
મધ્યભાગં સમાશ્રિત્ય તત્સૂત્રં બ્રહ્મવૃદ્ધિદમ્

ક્ષત્રિયસ્ય જયાર્થ તત્ વૈશ્યસ્ય સુખવૃદ્ધિદમ્ ।
શૂદ્રઃ સદ્ગતિમાપ્નોતિ તસ્માત્તત્સૂત્રમાચરેત્

પ્રાગગ્રાનુદગગ્રાન્ ભાસ્કરસૂત્રાન્ સુશાલિપિષ્ટાક્તાન્ ।
પદ્માતો તમિસ્રાષઃ (?) પાર્શ્વસ્થાઃસર્વતસ્ત્યક્ત્વા

ચતસ્રોલી (?) વીથ્યર્થં પ્રમૃજ્ય પઙ્ક્ત્યાપિ પાર્શ્વયોઃ ।
સૂત્રં વ્યૂહાનાં તવ નવપદકાઙ્ગુલાયામાન્

કૃત્વા વિભજેત્ પશ્ચાત્ પ્રણવેનાભ્યુક્ષ્ય પદશુદ્ધ્યૈ ।
પ્રત્યેકં પ્રસ્થેનાપૂર્ય કલશાનિ શાલીનામ્

પ્રસ્થાપ્ય કૂર્ચયુક્તાન્યથ સર્વદ્રવ્યાણિ સાપિધાનમ્ ।
શુદ્ધાન્યાઢકપૂર્ણાપૂર્ણાન્યથ ગન્ધાદ્યર્ચ્યદિવસાન્તમ્

પ્રતિયૂપં નવવસ્ત્રૈરાવેષ્ટ્ય પુનસ્તુ પાદ્યાદિ યવોદકમ્ ।
......રામં કુર્યાત્ સ્નપનં શાસ્ત્રાર્થતત્ત્વજ્ઞઃ

એતલ્લક્ષણહીનાન્ દેવાન્ માનુષાદ્વાપિ વિરોધાત્ ।
તત્સ્થાનસ્યાનુપપત્યા સૂત્રપાતે ઽપ્યકૌશલ્યાત્

નારદઃ--- પ્રત્યાસન્ને સ્નપને કિં કર્તવ્યં ત્રિભિર્હરેર્ભક્તૈઃ ।
સ્નપનં પ્રશ્નમિમં લોકહિતાર્થ બ્રવીતુ ભગવાન્

વિષ્વક્સેનઃ--- વક્ષ્યામ્યુત્તરમસ્ય શૃણુ ભક્તાનાં હિતાય તવ સાધો ।
............તત્સ્થાને વ્રીહિર્નાસ્તિ યત્ર તત્રાપિ

વ્રીહિસ્થાને વિલિખેત્ વિષ્ણુબીજં સબિન્દુનામિકયા ।
પ્રણવં જપન્ પ્રસન્નસ્તદુપરિ સંસ્થાપ્ય કલશાનિ

અષ્ટાક્ષરેણ કુર્યાત્ સ્નપનં સર્વાર્થસાધકો ભવતિ ।
ઇત્યુક્તં મમ ગુરુણા સ્નપનમિદં સારતસ્તવોદ્દિષ્ટમ્

દ્રવ્યાણાં પરિમાણં દ્રવ્યાખ્યાનામાઢકં (?) કથિતમ્ ।
તદલાભેર્ઽધં વાપિ નિ ત્રિદશમુને ત્રીણિ રણાનામ્

... ઇધ્માનાં શુષ્કાનામેતત્ત્રિગુણં તથાત્રાણામ્ (?) ।
સુસ્નિગ્ધં તનુસૂત્રપઞ્ચરત્ન્યાયતં નવં વસ્ત્રમ્ (?)

સ્નપનાન્તે પૂર્વોક્તં પઙ્કજમાલિખ્ય તત્ર હરિબીજમ્ ।
કૂર્ચસ્યોપરિ કુર્યાત્ રજનીચૂર્ણમાઢકપૂર્ણમ્

સંપ્રોક્ષ્ય પ્રાગુક્તાભાવેર્ઽધાઢકં વાપિ ।
પ્રણવં જપન્ મથિત્વા કૂર્ચેનાધોમુખં તદેવાત્ર

પ્રક્ષિપ્ય સાપિધાનં પૂજ્ય યથાપૂર્વમભિષેકમ્ ।
કૃત્વાર્ધસ્નપનં વાલુકવૃક્ષામ્રકશુક્લોદૈઃ

આચ્છાદ્યાંશુકમુખ્યૈરર્ઘ્યાદ્યભ્યર્ચ્ય દીપાન્તમ્ ।
નિવેદ્ય હવિર્મહતા ત્રિદશમુને સાધકઃ સિદ્ધઃ (?)

દ્રવ્યાણાં દેવતાનાં ચ લક્ષણં કથયામિ તે ।
સંક્ષેપેણ મુનિશ્રેષ્ઠ સ્નપને ઽસ્મિન્ યથાક્રમમ્

આઢકેન તુ સંપૂર્ણં કપિલાજ્યમનુત્તમમ્ ।
સંગૃહ્ય મુનિશાર્દૂલ દેવેશમભિષેચયેત્

શુદ્ધતોયં તુ સંગૃહ્ય ક્ષીરવૃક્ષોદ્ભવેન્ધનૈઃ ।
સિદ્ધં દેવગૃહે સમ્યક્ ઉષ્ણોદકમનુત્તમમ્

વજ્રં ચ મૌક્તિકં ચૈવ મણિવૈડૂર્યમેવ ચ ।
પ્રવાલં સ્ફટિકં ચૈવ કદલીફલમેવ ચ

બિલ્વમામલકં ચૈવ કદલીફલમેવ ચ ।
નારિકેલં ચ હવ્યં ચ તથા વૈ બીજપૂરકમ્

પનસામ્રં તથાષ્ટાઙ્ગં ફલામ્ભઃ પરિકીર્તિતમ્ ।
સુવર્ણં રજતં તામ્રં રીતિમાયસમેવ ચ

ત્રપુકં લોહતોયસ્ય ચાઙ્ગાનિ પરિપઠ્યતે ।
રજની સહદેવી ચ શિરીષં સૂર્યવર્તની

કુશાગ્રાણિ સદદ્રાભ (સદાભદ્રં?) માર્જનદ્રવ્યમુચ્યતે ।
કુઙ્કુમં ચાગરું ચૈવ ચન્દનોશીરમેવ ચ

હરિબેરં (હ્રીબેરં ચ?) મુરં ચૈવ કોષ્ઠં માંસીતે પઠ્યતે ।
ગન્ધદ્રવ્યમિતિ પ્રોક્તમક્ષતોદકમુચ્યતે

ક્ષાલિતં શુદ્ધતોયેન પઞ્ચમન્ત્રૈઃ ક્રમાન્મુને ।
પ્રસ્થસ્યાર્ધાક્ષતં ચૈવ કલશે નિક્ષિપેદ્બુધઃ

પઞ્ચવિંશતિભિર્વાપિ તસ્યાર્ધં વાર્ધમેવ વા ।
યવં ગૃહ્ય મુનિશ્રેષ્ઠ તોયમધ્યે વિનિક્ષિપેત્

શ્યામાકં વિષ્ણુપર્ણી ચ દૂર્વા ચામ્બુજમેવ ચ ।
પાદ્યદ્રવ્યમિતિ પ્રોક્તં સમાસેન મહામતે

ઘૃતવદ્દધિ સંગૃહ્ય મન્ત્રેણાદ્યેન મન્ત્રવિત્ ।
પૂરયેત્ કલશે મધ્યે ચાર્ઘ્યદ્રવ્યમિહોચ્યતે

એવં ગન્ધં ફલં પુષ્પં સિદ્ધાર્થાક્ષતમેવ ચ ।
કુશાગ્રાણિ તિલં ચૈવ અષ્ટાઙ્ગં ચાર્ઘ્યમુચ્યતે

ક્ષીરમાજ્યેન સંયુક્તં મધ્યમે કલશે ન્યસેત્ ।
અક્ષતં જાતિકક્કોલં લવઙ્ગં તિલમેવ ચ

દ્રવ્યાણ્યાચમનીયાર્થપાત્રતોયે વિનિક્ષિપેત્ ।
વૃક્ષોદ્ભવં નવં ગૃહ્ય મધુ ચાઢકમેવ ચ

તસ્યાલાભે તુ સર્પિઃ સ્યાત્ ઇત્થં લક્ષણમુચ્યતે ।
પ્રસ્થપાદં ઘૃતં ચૈવ દધિ તદ્દ્વિગુણં ભવેત્

ત્રિગુણં ક્ષીરસંયુક્તં ગોમયં તુ ચતુર્ગુણમ્ ।
ષડ્ગુણં ચૈવ ગોમૂત્રં પઞ્ચગવ્યસ્ય લક્ષણમ્

પલાશખદિરાશ્વત્થબિલ્વમૌદુમ્બરં તથા ।
વૈકઙ્કતશમીજાલાં (-જમ્બૂ?)કષાયાઙ્ગમિતિ સ્મૃતમ્

કપિલાજ્યસ્યાભાવે તુ ચાન્યદ્ ગોઘૃતમુચ્યતે ।
ઉષ્ણોદકસ્યાભાવે તુ પુષ્પતોયં પ્રશસ્યતે

રત્નાનામપ્યલાભે તુ મુક્તમેકં (?) પ્રશસ્યતે ।
ફલાનામપ્યલાભે તુ કદલીફલમુત્તમમ્

લોહાનામપ્યલાભે તુ સુવર્ણં શસ્યતે પરમ્ ।
માર્જને સહદેવી ચ શેષાલાભે પ્રશસ્યતે

ગન્ધદ્રવ્યે તથોશીરં શેષાલાભે પ્રશસ્યતે ।
અભાવે ચાક્ષતસ્યૈવ યથાસંભવમાચરેત્

યવાભાવે તુ શાલી (-લિ?) સ્યાત્ વેણુબીજમથાપિ વા ।
દ્રવ્યાણામપ્યલાભે તુ પાદ્યે દૂર્વા પ્રશસ્યતે

એતેષામપ્યલાભે તુ અર્ઘ્યે સિદ્ધાર્થકં પરમ્ ।
શેષાલાભે તુ કક્કોલં શસ્તમાચમનીયકે

અભાવે પઞ્ચગવ્યસ્ય ગોમયાદ્યં પ્રશસ્યતે ।
દધિગોમયદુગ્ધાજ્યં યથાલાભં પ્રશસ્યતે

અશ્વત્થં ચ પ્રશસ્તં સ્યાત્ શેષાલાભે કષાયકે ।
દ્રવ્યાણામપ્યલાભે તુ પુષ્પૈરેવ પ્રકલ્પયેત્

નવવસ્ત્રાણિ સર્વાણિ સર્વદ્રવ્યસમં ભવેત્ ।
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન વસ્ત્રાભાવે તુ નેષ્યતે

દ્રવ્યાણાં લક્ષણં પ્રોક્તં ઘૃતાદિ મુનિસત્તમ ।
યાવદ્વસ્ત્રાવસાનં હિ તાવદ્દ્રવ્યાણિ નિક્ષિપિત્

શેષાસ્તુ કલશાઃસર્વે શુદ્ધોદકસમન્વિતાઃ ।
અત્ર સપ્તદશ પ્રોક્તાઃ પ્રધાનકલશાસ્તુ યે

તાન્ સર્વાન્ વિષ્ણુગાયત્ર્યા સ્થાપયેચ્ચ પૃથક્પૃથક્ ।
શેષાનન્યાંશ્ચતુષ્ષષ્ટિ દ્વાદક્ષાક્ષરવિદ્યયા

સ્થાપયેત્ કલશાન્ સર્વાન્ પ્રાઙ્મુખો વાપ્યુદઙ્મુખઃ ।
નવવસ્ત્રાણિ સર્વાણિ મૂર્તિમન્ત્રમનુસ્મરન્

કલશાનાં તદૂર્ધ્વે તુ પ્રાગગ્રેણ તુ સાધકઃ ।
તોરણાન્ કલશાન્ સર્વાન્ ગન્ધપુષ્પાદિનાર્ચયેત્

ચર્મરોગાદિરહિતં કૃમિકીટવિવર્જિતમ્ ।
રજઃસ્વેન ગુહાઃશુક્યોલૂખલે ક્ષિપ્ય સાધકઃ (?)

પુનઃપુનર્મુનિશ્રેષ્ઠ દ્વાદશાક્ષરવિદ્યયા ।
ગણિકાદીનલંકૃત્ય મઙ્ગલાલાપનૈર્યુતમ્

શઙ્ખભેર્યાદિસંયુક્તં ઘાતયેદ્વૈષ્ણવૈઃસહ ।
મુસલં સંગ્રહેત્તત્ર ઘાતયેચ્ચ પુનઃ પુનઃ

તતઃ પરાગં સંગૃહ્ય પૂરયેત્ કલશં ક્રમાત્ ।
કલશાન્તે મુનિશ્રેષ્ઠ દેવેશમભિષેચયેત્

એવં દ્રવ્યાણિ (દ્રવ્યં તુ?) સંપ્રોક્તમુદ્ધારણમથો મુને ।
પાદ્યં તુ પ્રથમં દદ્યાત્ દ્વિતીયં ચાર્ઘ્યમુચ્યતે

તૃતીયમાચમનીયં પઞ્ચગવ્યં ચતુર્થકમ્ ।
ઘૃતં તુ પઞ્ચમં વિદ્યાત્ દધિ ષષ્ઠં તથૈવ ચ

સપ્તમં તુ તતઃ ક્ષીરં મધુ ચૈવ તથાષ્ટમમ્ ।
કષાયં નવમં ચૈવ ઉષ્ણામ્ભો દશમં સ્મૃતમ્

એકાદશ્યાં(-શં?) ફલામ્ભસ્તુ દ્વાદશ્યા(-શં?)માર્જનોદકમ્ ।
ત્રયોદશં ચ સાંભોજં રત્નતોયં ચતુર્દશમ્

લોહં પઞ્ચદશં જ્ઞેયં ષોડશં ગન્ધવારિ ચ ।
યવોદકં સપ્તદશં એવં ચોદ્ધારણક્રમઃ

સ્વે સ્વે ચ નવકે ચાષ્ટૌ સહ તેન સમુદ્ધરેત્ ।
મધ્યમં નવકં મુક્ત્વા ઐન્દ્રાદિક્રમયોગતઃ

મધ્યમાન્ કલશાન્ સર્વાન્ વિષ્ણુગાયત્રિયોદ્ધરેત્ ।
શેષમષ્ટાક્ષરેણૈવ વાસસ્તેનૈવ મોચયેત્

તતઃ પુરુષસૂક્તેન દદ્યાદ્વા મુનિસત્તમ ।
દેવદેવમનુસ્મૃત્ય દદ્યાત્ પાદ્યાદિકાન્ ક્રમાત્

પાદ્યાદિનવકાન્ સ્નાપ્ય ઉપસ્નાનં તુ કારયેત્ ।
વસ્ત્રં દત્વા તુ પાદ્યાદીન્ ગન્ધાદીનપિ દાપયેત્

નવકાનાં તથાન્તે તુ કુર્યાદેવં વિચક્ષણઃ ।
મધ્યમે નવકેપ્યેવં કલશાન્[સંટપ્રદાપયેત્

એવં ચોદ્ધારણં પ્રોક્તં કથયામ્યધિદૈવતમ્ ।
ઘૃતસ્ય દૈવતં વિષ્ણુરુષ્ણામ્ભસ્ય(?)દિવાકરઃ

રત્નાનાં દેવતં બ્રહ્મા કુબેરશ્ચ ફલામ્ભસઃ ।
લોહોદકસ્ય વસવો વિશ્વેદેવાશ્ચ માર્જનમ્(ને?)

ગન્ધર્વા ગન્ધતોયસ્ય નિરૃતિશ્ચાક્ષતસ્ય તુ ।
આપ્યા યવોદકસ્યાપિ પાદ્યસ્ય પિતરસ્તથા

ક્ષીરર્ઘ્યસ્ય ભવેદ્દેવઃ સરસ્વત્યાચમનીયકે ।
પઞ્ચગવ્યસ્ય દક્ષસ્તુ દધ્નઃ શક્રસ્તુ દૈવતમ્

પયસો દૈવતં સોમો મહેન્દ્રો મધુનસ્તથા ।
કષાયસ્ય યમો દેવો [વરાહસ્તુ ગુલામ્ભસઃ

તથા ચેક્ષુરસસ્યાપિ નારસિંહસ્તુ દૈવતમ્ ।
શ્રીધરો નારિકેલસ્ય હયાસ્યઃ શાન્તિવારિણઃ

મૂર્તયો વાસુદેવાદ્યાશ્ચતસ્રો મઙ્ગલામ્ભસઃ] ।
ટ શુદ્ધોદકાનાં સર્વેષાં દેવ્યઃ શાન્ત્યાદયઃ ક્રમાત્

કલશાનાં તુ સર્વેષામશ્વિનૌ દૈવતં પરમ્ ।
ચક્રિકાણાં તુ સર્વેષાં દૈવતં સપ્તમાતરઃ

વાસવો(-સાં?)દેવતં વિષ્ણુઃ સર્વેષાં વિષ્ણુરેવ વા ।
મૂલમન્ત્રેણ વા સર્વં કુર્યાન્મન્ત્રવિચક્ષણઃ

અધમોત્તમમેતત્તુ સ્નપનં પરિકીર્તિતમ્ ।
કોણે તુ કલશા યે તુ દ્વાત્રિંશચ્છુદ્ધવારયઃ

તૈર્વિહીનં તુ યત્સ્નાનં તત્સ્યાદધમમધ્યમમ્ ।
યચ્છુદ્ધવારિકલશૈર્હીનં સર્વૈર્યથાદિશમ્

કેવલં સપ્તદશભિઃ કૃતં તદધમાધમમ્ ।
સ્નપનાદૌ તુ કર્તવ્યં ક્રમાત્ કૌતુકબન્ધનમ્

ઊર્ણાસૂત્રયુતં સૂત્રં સાધિતં તણ્ડુલોપરિ ।
સૌવર્ણં રજનીચૂર્ણમાઢકં વાધિકં તુ વા

આઢકાર્ધં તદર્ધં વા ચૂર્ણં કૃત્ય (?) યથાવિધિ ।
સ્નપનાનાં ક્રમાદન્તે દેવમૂર્ધ્નિ નિધાપયેત્

શુદ્ધસ્નાનં તતઃ કૃત્વા અલંકૃત્યાર્ચયેદ્ધરિમ્ ।
પુનરાચમનં દત્વા દર્પણં દર્શયેત્ ક્રમાત્

નૃત્તગીતસમાયુક્તં વેદાધ્યયનસંયુતમ્ ।
છત્રચામરસંયુક્તં ધૂપદીપસમન્વિતમ્

દેવસ્ય શિરસિ ભ્રામ્ય ચાષ્ટપિણ્ડાનિ દીપયુક્ ।
ઇન્દ્રાદીશાનપર્યન્તં નિક્ષિપેત્ પિણ્ડમસ્ત્રતઃ

મહાપીઠે નયેદ્દેવં યથાયોગ્યં પ્રવૃદ્ધિકૃત્ ।
મહાહવિર્નવેદ્યાથ પૂર્વવદ્દેશિકોત્તમઃ

પૂર્વે વા ચોત્તરે વાપિ નિત્યાગ્નૌ વા તુ હોમયેત્ ।
સમિદાજ્યચરૂણાં તુ યથાકલશસંખ્યયા

આચાર્યં પૂજયેત્ પશ્ચાત્ નવવસ્ત્રાઙ્ગુલીયકૈઃ ।
અત્રોપયોગ(-યુક્ત?)દ્રવ્યાણિ આચાર્યાય પ્રદાપયેત્

યવૈશ્ચ વેણુબીજૈશ્ચ નીવારૈર્ગૌરસર્ષપૈઃ ।
નીલૈશ્ચ તુલસીપત્રૈઃ ભવેદ્ધાત્ર્યુદકં ક્રમાત્

એતેષામપ્યલાભે તુ તુલસીપત્રમુત્તમમ્ ।
ઇન્દ્રવલ્યઙ્કુરં ચૈવ અશ્વત્થાઙ્કુરમેવ ચ

એકપત્રં(-દ્મં?) ચ પદ્મં ચ ભવેદ્વૈ મઙ્ગલોદકમ્ ।
એતેષામપ્યલાભે તુ ચાશ્વત્થાઙ્કુરમુત્તમમ્

તદલાભે મુનિશ્રેષ્ઠ ઇન્દ્રવલ્યઙ્કુરો ભવેત્ ।
એકપદ્મં ચ પદ્મં ચ યથાસંભવમાચરેત્

એવં સંક્ષેપતઃ પ્રોક્તં સ્નપનં સર્વસિદ્ધિદમ્ ।
[નારદઃ]---
ભગવન્ વિષ્ણુભૂતેશ વિષ્ણુપારિષદેશ્વર

સ્નપનં શ્રોતુમિચ્છામિ કુમ્ભોત્તરસહસ્રકમ્ ।
બહુશઃ સ્નપનં પૂર્વં શ્રુતં વિષ્ણુમુખાત્ પ્રભો

ત્વયા ચ કથિતં યદ્વૈ ઇમમેવ વિધિં પ્રતિ ।
તસ્માદ્યથા મહાબાહો પ્રીતિર્યદ્યસ્તિ ચેન્મયિ

વિષ્વક્સેનઃ---
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ કુંભોત્તરસહસ્રકમ્ ।
પ્રાસાદાગ્રે તુ કર્તવ્યં મણ્ડપં ચ યથાવિધિ

દ્વાત્રિંશદ્ધસ્તમાયામં વિંશદ્ધસ્તં તુ વિસ્તરમ્ ।
ચત્વારિંશચ્ચ પઙ્ક્તોના(?)મષ્ટતાલં પૃથક્પૃથક્

તદ્ભાગે કલશસ્થાને પઞ્ચવિંશતિપઙ્ક્તિકે ।
તસ્ય મધ્યમભાગે તુ દ્વાદશં તાલસંમિતમ્

ચતુસ્તંભસમાયુક્તમુત્સેધં તાવદેવ તુ ।
પરિતઃ સપ્તતાલાનિ દ્વાદશસ્તમ્ભસંયુતમ્

તદ્બહિઃ સપ્તતાલાનિ વિંશતિસ્તમ્ભસંયુતમ્ ।
પશ્ચિમે સ્નાનભાગે તુ તત્પઞ્ચાદશભાગિકે

તસ્ય મધ્યમભાગે તુ દ્વાદશં તાલમિષ્યતે ।
સ્તંભાષ્ટદશસંયુક્તં સ્નાનવેદિં યથાવિધિ

શેષાણામપિ પઙ્ક્તીનાં સપ્તતાલેન મીયતે ।
સર્વેષામપિ તાલાનાં ચતુષ્ષષ્ટિર્યથાક્રમમ્

ચત્વારિંશત્ સુવિસ્તારં તાલાનાં પરિમીયતે ।
ચતુરુત્તરપઞ્ચાશત્ સ્તંભાનાં પરિકીર્તિતમ્

ભૂમિભાગ ઇતિ પ્રોક્તઃ શેષાણાં કથયામિ તે ।
ચતુસ્તાલેન વિસ્તીર્ણં તદર્ધાયામસંયુતમ્

તદર્ધમુપપીઠં તુ ઉપરિષ્ટાદુપાનહમ્ ।
જગતીકુમુદં ચૈવ પટ્ટિકોપરિ શોભિતમ્

સમં સ્નિગ્ધં પ્રકુર્વીત પીઠં તત્ર વિચક્ષણઃ ।
ઉત્તરે વેદિકાયાસ્તુ સ્નાનશ્વભ્રમં તુ કારયેત્

ધારાકુલ્યા ચ કર્તવ્યા શ્વભ્રં વા વેદિકોપરિ ।
મૂલમધ્યાગ્રપર્યન્તં નહનં તુ પ્રમાણતઃ

પીઠિકાવલયં કુર્યાત્ પાદપીઠસ્ય ચોપરિ ।
તત્ પાત્રં તુ તતઃ કુર્યાત્ વૃત્તં વા ચતુરશ્રકમ્

ચતુરઙ્ગુલમુત્સેધં તાવદ્વિસ્તારસંયુતમ્ ।
કુલ્યા તદનુયુક્તા સ્યાદુદકશ્વભ્રગોચરમ્

પીઠિકાલક્ષણં પ્રોક્તં શેષાન્ વક્ષ્યામ્યશેષતઃ ।
ચતુર્દ્વારસમાયુક્તં ચતુસ્તોરણભૂષિતમ્

ચામરૈસ્તાલવૃન્તૈશ્ચ ઘણ્ટા નાનાપતાકયુક્ ।
લમ્બયેન્મુક્ત(?)દામાનિ દ્વારદેશેષુ મન્ત્રવિત્

અલંકૃત્ય તતઃ પશ્ચાત્ પુણ્યાહં તત્ર કારયેત્ ।
માર્જનં વિધિના સમ્યક્ મણ્ડપાલેપનં તતઃ

પ્રોક્ષયેત્ પઞ્ચગવ્યેન સાધકો મન્ત્રવિત્તમઃ ।
પશ્ચાત્તુ પૂજયેત્ સર્વદ્વારેષુ દ્વારપાલકાન્

કુમ્ભાંસ્તુ પૂજયેદ્દ્વૌ દ્વૌ દ્વારદેશવિધાનતઃ ।
તતસ્તુ તોરણાન્ પૂજ્ય કેતૂંશ્ચાપિ તથૈવ ચ

સ્વનામ્ના પૂજયિત્વા તુ ગન્ધપુષ્પાદિભિઃ ક્રમાત્ ।
વેષ્ટયેત્તોરણસ્તમ્ભાનૃ ક્ષૌમૈઃ કૌશેયકૈરપિ

કલશસ્થાનમાસાદ્ય શાલિપિષ્ટૈર્વિચિત્રયેત્ ।
બ્રાહ્મં તુ મધ્યમં ભાગં દૈવિકં તદનન્તરમ્

તૃતીયં માનુષં ભાગં પદમેવં ન્યસેત્ ક્રમાત્ ।
બ્રહ્મસ્થાને પદં કુર્યાત્ એકાશીતિવિધાનતઃ

ઘૃતમુષ્ણોદકં ચૈવ રત્નામ્ભઃ ફલવારિ ચ ।
લોહામ્ભો માર્જનં ચૈવ ગન્ધામ્ભો ઽક્ષતમેવ ચ

યવોદકં ચ ઇત્યેતે મધ્યમે નવકે ન્યસેત્ ।
તસ્યૈવ પરિતઃ કુર્યાત્ દિક્ષ્વષ્ટસુ સમન્તતઃ

પાદ્યાર્ઘ્યાચમનીયં ચ પઞ્ચગવ્યં તતો દધિ ।
પયોમધુકષાયં ચ દિક્ષ્વિન્દ્રાદિષુ વિન્યસેત્

પાદ્યાદિ પઞ્ચગવ્યાન્તં મહાદિક્ષુ નિવેશયેત્ ।
દધ્યાદિ ચ કષાયાન્તં કોણેષુ વિનિવેશયેત્

એવં દ્રવ્યાણિ ચોક્તાનિ વિન્યસેન્નવકં પ્રતિ ।
મધ્યે મધ્યે વિનિક્ષિપ્ય દ્રવ્યાણાં તુ યથાક્રમમ્

શેષાન્ શુદ્ધોદકાન્ સર્વાન્ ચતુષ્ષષ્ટિં તુ કારયેત્ ।
તતસ્તુ દૈવિકે ભાગે પદં કુર્વીત સાધકઃ

દિશિ ચાપિ તથા કોણે કુર્યાત્ સપ્તદશં ક્રમાત્ ।
મધ્યે મધ્યે તથા કુર્યાત્ દ્રવ્યકુમ્ભં વિચક્ષણઃ

ઐન્દ્રે તુ મધ્યભાગે તુ ન્યસેચ્ચન્દનકર્દમમ્ ।
યામ્યે તુ મધ્યભાગે તુ ન્યસેત્ કુઙ્કુમકર્દમમ્

વારુણે મધ્મભાગે તુ ન્યસેત્ કર્પૂરકર્દમમ્ ।
સૌમ્યે તુ મધ્યભાગે તુ ન્યસેદૌશીરકર્દમમ્

આગ્નેયે મધ્યભાગે તુ વિન્યસેત્તિલતૈલકમ્ ।
નૈરૃતે મધ્યભાગે તુ ન્યસેદામલતૈલકમ્

વાયવ્યે મધ્યભાગે તુ ન્યસેત્ સર્ષપતૈલકમ્ ।
ઈશાને મધ્યભાગે તુ ન્યસેત્ કર્પૂરતૈલકમ્

[ચન્દનં કર્દમાંભયચ કુઙ્કુમં કર્દમં તથા ।
કર્પૂરકર્દમાંભશ્ચ ઔશીરં કર્દમં તથા

ઐન્દ્રાદિ સોમપર્યન્તં વિન્યસેત્તુ વિચક્ષણઃ ।
તિલં ચામલકં તૈલં તથા સર્ષપતૈલકમ્

તથા કર્પૂરતૈલં ચ આગ્નેયાદિષુ વિન્યસેત્] ।
પુરુષશ્ચૈવ સત્યશ્ચ નરો નારાયણો ઽચ્યુતઃ

અનિરુદ્ધો હરિઃ કૃષ્ણશ્ચન્દનાદ્યષ્ટદૈવતાઃ ।
શેષાન્ શુદ્ધોદકૈઃ સર્વાન્ અષ્ટાવિંશચ્ચ તત્ક્રમાત્

પૂરયેત્ સર્વતઃ પશ્ચાદાચાર્યઃ સુસમાહિતઃ ।
તૃતીયે માનુષે ભાગે ચૈન્દ્રાદીન્ ષોડશ ક્રમાત્

પ્રત્યેકં તુ પદં કુર્યાચ્ચત્વારિંશન્નવોત્તરમ્ ।
તેષાં મધ્યે તુ વિન્યસ્ય દ્રવ્યકુમ્ભં વિચક્ષણઃ

ગુલં તુ વિન્યસેત્ પ્રાચ્યાદિ(-મિ?)ક્ષુતોયં તુ દક્ષિણે ।
પ્રતીચ્યાં નાલિકેરામ્ભઃ ઉદીચ્યાં શાન્તિવારિ ચ

વારાહં નારસિંહં ચ શ્રીધરં હયશીર્ષકમ્ ।
ગુલાદ્યાનિ ચ ચત્વારિ તસ્ય તસ્યાધિદૈવતમ્

આગ્નેયાદિષુ કોણોષુ મઙ્ગલાંશ્ચોપવિન્યસેત્(?) ।
મૂર્તયો વાસુદેવાદ્યાશ્ચતસ્રો મઙ્ગલામ્ભસઃ

ઇન્દ્રાગ્ન્યોર્મધ્યભાગે તુ વિન્યસેદ્ધિમતોયકમ્ ।
ધર્મપાવકયોર્મધ્યે વિન્યસેચ્ચ તિલોદકમ્

યમનૈરૃતયોર્મધ્યે વિન્યસેત્તણ્ડુલોદકમ્ ।
નિરૃતેર્વરુણસ્યાપિ મધ્યે નિર્ઝરવારિ ચ

મધ્યે વરુણવાય્વોશ્ચ વિન્યસેદ્વૃષ્ટિતોયકમ્ ।
વાયવ્યસોમયોર્મધ્યે વિન્યસેચ્ચ કુશોદકમ્

ઈશાનસોમયોર્મધ્યે વિન્યસેત્તુલસીજલમ્ ।
તથેશાનેન્દ્રયોર્મધ્યે ન્યસેત્ સામુદ્રકં જલમ્

તતઃ સપ્તદશાન્ કુમ્ભાન્ ઉત્તરાનનષષ્ટિકાન્ ।
પૂરયેત્ પૂર્વવત્ સમ્યક્ ગન્ધપુક્તેન વારિણા

અર્ચયેચ્ચ તતઃ પશ્ચાત્ મૂલમન્ત્રેણ મન્ત્રવિત્ ।
અર્ચયિત્વા યથાન્યાયં કુમ્ભાન્ સર્વાન્ યથાવિધિ

વેષ્ટયિત્વા યથા વસ્ત્રૈઃ કુમ્ભાન્ સર્વાન્ યથાક્રમમ્ ।
પાદ્યાદીનાં તુ સર્વેષાં મન્ત્રં પુરુષસૂક્તકમ્

મૂલમન્ત્રેણ વા કુર્યાદિદં વિષ્ણુરિતિ ત્ર્યૃચા ।
અર્ચયેદ્દેવદેવેશં દ્રવ્યાણાં (દ્રવ્યૈઃ સં?) સ્નાપયેદ્બુધઃ

તતો દ્વિતીયાવરણે સ્નાપયેચ્ચ વિચક્ષણઃ ।
વિષ્ણોરરાટ મન્ત્રેણ ચન્દનામ્બ્વાદિ ભેદતઃ

મૂલમન્ત્રેણ વા કુર્યાદિદં વિષ્ણુરિતિ ત્ર્યૃચા ।
સ્નાપયેચ્ચ ચતુર્દિક્ષુ ચત્વારઃ ક્રમયોગતઃ

તિલતૈલાદિ ચત્વારિ આપોહિષ્ઠાક્રમાદિના ।
એવં દ્વિતીયાવરણે કોણેષુ સ્નાપયેદ્બુધઃ

પશ્ચાદ્ગુલોદકાદ્યૈસ્તુ ઇદં વિષ્ણુરિતિ મન્ત્રતઃ ।
મઙ્ગલામ્ભાંસિ ચત્વારિ વિષ્ણોર્નુકમિતિ ત્ર્યૃચા

સ્નાપયેદ્દિક્ષુ ચાષ્ટાસુ મન્ત્રવચ્ચ યથાક્રમમ્ ।
હિમાદ્યંભાંસિ ચત્વારિ આપો અસ્માદિતિ ત્ર્યૃચા

અગ્નિમીલે તિલામ્બ્વાદિ ચત્વારિ સ્નાપયેત્ ક્રમાત્ ।
પાદ્યાદીનાં તુ સર્વેષાં દ્રવ્યાણાં તુ સુવિસ્તરમ્

શૃણુ ગુહ્યમના ભૂત્વા સંક્ષેપાદ્વક્ષ્યતે ઽધુના ।
તુલસીપદ્મદૂર્વાર્(-વે?) ચ શ્યામાકં વિષ્ણુપર્ણિકા

બિલ્વપત્રં ચ ઇત્યેતે(-વં?)પડઙ્ગં પાદ્યમુચ્યતે ।
વ્રીહિસ્તણ્ડુલસિદ્ધાર્થર્ં(-થો?)ગન્ધપુષ્પે ફલં પયઃ

તિલા યવાઃ કુશાશ્ચૈવ અર્ઘ્યસ્ય દશ ચોચ્યતે ।
કર્પૂરજાતિકક્કોલં(?) પુષ્પમેલાલવઙ્ગકમ્

ષડઙ્ગાનિ તુ ચૈતાનિ હ્યુક્તાન્યાચમનીયકે ।
ન્યગ્રોધાશ્વત્થશમ્યશ્ચ પ્લક્ષજમ્બૂકપિત્થકમ્ (?)

ખાદિરોદુમ્બરશ્ચૈવ મધૂકશ્ચ વિકઙ્કતમ્ ।
બિલ્વં પલાશ ઇત્યેતે કષાય(-યે?) દ્વાદશ સ્મૃતમ્

વજ્રં પ્રવાલં મુક્તા ચ વૈડૂર્યં મરકતં મણિઃ ।
પુષ્યકં બ્રહ્મરાગં ચ ઇન્દ્રનીલં ચ ગારુડમ્

રત્નોદકસ્ય દ્રવ્યાણિ દશરત્નાનિ સંગ્રહઃ ।
પનસામ્રકપિત્થં ચ કદલ્યામલકં તથા

બિલ્વં હવ્યં માતુલુઙ્ગં નાલિકેરં ચ દાડિમમ્ ।
બદરીકુટજં ચૈવ ફલં દ્વાદશ ઉચ્યતે

શિરીષં ચ કુશાશ્ચૈવ રાજસૂર્યવિવર્તની ।
ભૂસ્તૃણં ચ સદાભદ્રા અસનં તુલસીદ્વયમ્

સહદેવી ચ ઇત્યેતે(-વં?) દશાઙ્ગાનિ તુ માર્જને ।
ઉશીરં ચ તથા કુષ્ઠં કુઙ્કુમં ચન્દનં તથા

અગરુર્દેવદારુશ્ચ માંસીરં(?)મુરમેવ ચ ।
હરિબેરશ્ચ કર્પૂરં નાટરં મુક્તમેવ ચ (?)

ગન્ધોદકસ્ય ઇત્યેતે ગન્ધ દ્વાદશ ઉચ્યતે (?) ।
વૈણવં ચ યવં ચૈવ પાલાશં પદ્મમેવ ચ

તુલસીદલનીવારગૌરસર્ષપમેવ ચ (?) ।
શાન્ત્યુદકસ્ય ચૈતાનિ કથિતાનિ સમાસતઃ

ઇન્દ્રવલ્યઙ્કુરં ચૈવ વંશકાઙ્કુરમેવ ચ ।
અશ્વત્થસ્યાઙ્કુરં ચૈવ એકપદ્મં તથૈવ ચ

પલાશસ્યાઙ્કુરં ચૈવ પદ્મપુષ્પં તથૈવ ચ ।
એતાનિ ચાઙ્કુરાણ્યષ્ટૌ મઙ્ગલામ્ભસિ વિન્યસેત્

સુવર્ણં રજતં તામ્રમાયસં ત્રપુકં તથા ।
ફલં કનકચૂર્ણં ચ પૈત્તલોહં (-લં ચ?) તથેવ ચ

અષ્ટાઙ્ગાનિ તુ લોહામ્ભઃ કથિતાનિ સમાસતઃ ।
નીવારવૈણવં ચૈવ યવસર્ષપમાષકાઃ

પ્રિયઙ્ગુતણ્ડુલં બ્રીહિરક્ષતાષ્ટાઙ્ગમુચ્યતે ।
પાત્રવસ્ત્રાદિકે દ્રવ્યે ક્રિયાદ્રવ્યં તુ કારયેત્

સ્વીકૃતો યજમાનેન સ્નપનાય સમારભેત્ ।
અન્યથા હિ ન કર્તવ્યં ક્રિયા ભવતિ નિષ્ફલા

શેષાણામપિ વસ્તૂનામેવં કુર્યાત્ પ્રકીર્તિતમ્ ।
કલશાનાં તુ સર્વેષાં દેવો નારાયણઃ સ્મૃતઃ

ચક્રિકાણાં તુ સર્વેષાં બ્રહ્માણં પરમેષ્ઠિનમ્ (?) ।
શેષાણામપિ વસ્તૂનાં દેવો વિષ્ણુઃ સનાતનઃ

સ્નપનં વિધિવત્ કૃત્વા હ્યાચાર્યસ્તન્ત્રવિત્તમઃ ।
યચ્ચૂર્ણં સ્નાપેયત્ પશ્ચાત્ ગન્ધયુક્તૈર્વિમિશ્રિતૈઃ(?)

ચૂર્ણં તુ વિમૃજેત્ પશ્ચાત્ સ્નાપયેદ્ગન્ધવારિણા ।
આરાધયેત્તતો દેવં વસ્ત્રાભરણમાદિતઃ

મધુપર્કં તતો દદ્યાદ્દેવદેવાય ભક્તિતઃ ।
ચરુભિઃ પૂજયેદ્ભક્ત્યા રાજવત્ પુરુષોત્તમમ્

અન્તે બહુવિધૈર્ભક્ષ્યૈઃ પાયસૌશ્ચ ગુલૌદનૈઃ ।
વિચિત્રાન્નૈશ્ચ વિવિધૈરુપદંશૈરનેકશઃ

સર્વભક્ષ્યૈરપૂપૈશ્ચ સ્વાદૂનિ રસવન્તિ ચ ।
સૌગન્ધિકેન ચાજ્યેન દદ્યાદ્દેવાય મન્ત્રવિત્

દદ્યાદ્ગુલદ્વયં ચૈવ કદલીફલમેવ ચ ।
પનસામ્રફલં ચૈવ ક્રમેણૈવં નિવેદયેત્

દધ્યોદનં તતો દદ્યાત્ બહિરન્તશ્ચ દેશિકઃ ।
નિવેદિતં ચ યદ્દ્રવ્યં પુષ્પં ફલમથાપિ વા

મમાગ્રે સ્થાપ્ય તન્ત્રજ્ઞો મદ્દક્ષિણકરે દદેત્ ।
અર્ઘ્યપાદ્યાદિનાભ્યર્ચ્ય સ્વનામ્ના મન્ત્રવિત્તમઃ

નિવેદ્ય શેષં સર્વેષાં વૈષ્ણવાનાં તુ દાપયેત્ ।
હુતશેષં તથાચાર્યઃ પ્રાશયેત્ પ્રાઙ્મુખઃ શુચિઃ

કુઞ્જરં વા તુરઙ્ગં વા ગ્રામં દાસીગણં તથા ।
ગાશ્ચૈવ વિવિધં વસ્ત્રં હિરણ્યં વાપિ શક્તિતઃ

આચાર્યાણાં તુ દેયં સ્યાત્ (દદ્યાદ્વૈ?) યથાવિત્તાનુસારતઃ(?) ।
એવમુક્તવિધાનેન સહસ્રકલશૈઃશુભૈઃ