Viṣṇupurāṇa (critical edition) · Chapter 5.6

kadācic chakaṭasyādhaḥ śayāno madhusūdanaḥ
cikṣepa caraṇāv ūrdhvaṃ stanyārthī praruroda ca //

tasya pādaprahāreṇa śakaṭaṃ parivartitam
vidhvastakumbhabhāṇḍaṃ tad viparītaṃ papāta ca //

tato hāhākṛtaḥ sarvo gopagopījano dvija
ājagāmātha dadṛśe bālam uttānaśāyinam //

gopāḥ keneti kenedaṃ śakaṭaṃ parivartitam
tatraiva bālakāḥ procur bālenānena pātitam //

rudatā dṛṣṭam asmābhiḥ pādavikṣepatāḍitam
śakaṭaṃ parivṛttaṃ vai naitad anyasya ceṣṭitam //

tataḥ punar atīvāsan gopā vismitacetasaḥ
nandagopo 'pi jagrāha bālam atyantavismitaḥ //

yaśodā śakaṭārūḍha bhagnabhāṇḍakapālikāḥ
śakaṭaṃ cārcayām āsa dadhipuṣpaphalākṣataiḥ //

gargaś ca gokule tatra vasudevapracoditaḥ
pracchanna eva gopānāṃ saṃskārān akarot tayoḥ //

jyeṣṭhaṃ ca rāmam ity āha kṛṣṇaṃ caiva tathāparam
gargo matimatāṃ śreṣṭho nāma kurvan mahāmatiḥ //

svalpenaiva hi kālena riṅgiṇau tau tadā vraje
ghṛṣṭajānukarau vipra babhūvatur ubhāv api //

karīṣabhasmadigdhāṅgau bhramamāṇāv itas tataḥ
na nivārayituṃ sehe yaśodā na ca rohiṇī //

govāṭamadhye krīḍantau vatsavāṭagatau punaḥ
tadaharjātagovatsa pucchākarṣaṇatatparau //

yadā yaśodā tau bālāv ekasthānacarāv ubhau
śaśāka no vārayituṃ krīḍantāv aticañcalau //

yaśodā yaṣṭim ādāya kopenānugatā ca tam //

kṛṣṇaṃ kamalapatrākṣaṃ tarjayantī ruṣā tadā //

bahir āvaraṇaṃ nāsti yasya yenedam āvṛtam //

taṃ kṛṣṇaṃ puṇḍarīkākṣaṃ dāmnā baddhuṃ pracakrame //

dāmnā baddhvā tadā madhye nibabandha ulūkhale
kṛṣṇam akliṣṭakarmāṇam āha cedam amarṣitā //

yadi śaknoṣi gaccha tvam aticañcalaceṣṭita
ity uktvā ca nijaṃ karma sā cakāra kuṭumbinī //

vyagrāyām atha tasyāṃ sa karṣamāṇa ulūkhalam
yamalārjunamadhyena jagāma kamalekṣaṇaḥ //

karṣatā vṛkṣayor madhye tiryaggatam ulūkhalam
bhagnāv uttuṅgaśākhāgrau tena tau yamalārjunau //

tataḥ kaṭakaṭāśabda samākarṇanakātaraḥ
ājagāma vrajajano dadṛśe ca mahādrumau //

bhagnaskandhau nipatitau bhagnaśākhau mahītale
navodgatālpadantāṃśu sitahāsaṃ ca bālakam
tayor madhyagataṃ baddhaṃ dāmnā gāḍhaṃ tathodare //

tataś ca dāmodaratāṃ sa yayau dāmabandhanāt //

gopavṛddhās tataḥ sarve nandagopapurogamāḥ
mantrayām āsur udvignā mahotpātātibhīravaḥ //

sthāneneha na naḥ kāryaṃ vrajāmo 'nyan mahāvanam
utpātā bahavo hy atra dṛśyante nāśahetavaḥ //

pūtanāyā vināśaś ca śakaṭasya viparyayaḥ
vinā vātādidoṣeṇa drumayoḥ patanaṃ tathā //

vṛndāvanam itaḥ sthānāt tasmād gacchāma mā ciram
yāvad bhaumamahotpāta doṣo nābhibhaved vrajam //

iti kṛtvā matiṃ sarve gamane te vrajaukasaḥ
ūcuḥ svaṃ svaṃ kulaṃ śīghraṃ gamyatāṃ mā vilambyatām //

tataḥ kṣaṇena prayayuḥ śakaṭair godhanais tathā
yūthaśo vatsapālāṃś ca kālayanto vrajaukasaḥ //

dravyāvayavanirdhūtaṃ kṣaṇamātreṇa tat tadā
kākabhāsasamākīrṇaṃ vrajasthānam abhūd dvija //

vṛndāvanaṃ bhagavatā kṛṣṇenākliṣṭakarmaṇā
śubhena manasā dhyātaṃ gavāṃ vṛddhim abhīpsatā //

tatas tatrātirūkṣe 'pi gharmakāle dvijottama
prāvṛṭkāla ivodbhūtaṃ navaśaṣpaṃ samantataḥ //

sa samāvāsitaḥ sarvo vrajo vṛndāvane tataḥ
śakaṭīvāṭaparyantaś candrārdhākārasaṃsthitiḥ //

vatsapālau ca saṃvṛttau rāmadāmodarau tataḥ
ekasthānasthitau goṣṭhe ceratur bālalīlayā //

barhipatrakṛtāpīḍau vanyapuṣpāvataṃsakau
gopaveṇukṛtātodyau patravādyakṛtasvanau //

kākapakṣadharau bālau kumārāv iva pāvakī
hasantau ca ramantau ca ceratus tan mahāvanam //

kvacid dhasantāv anyonyaṃ krīḍamānau tathāparaiḥ
gopaputraiḥ samaṃ vatsāṃś cārayantau viceratuḥ //

kālena gacchatā tau tu saptavarṣau mahāvraje
sarvasya jagataḥ pālau vatsapālau babhūvatuḥ //

prāvṛṭkālas tato 'tīva meghaughasthagitāmbaraḥ
babhūva vāridhārābhir aikyaṃ kurvan diśām iva //

prarūḍhanavaśaṣpāḍhyā śakragopāstṛtā mahī
tadā mārakatevāsīt padmarāgavibhūṣitā //

ūhur unmārgavāhīni nimnagāmbhāṃsi sarvataḥ
manāṃsi durvinītānāṃ prāpya lakṣmīṃ navām iva //

na reje 'ntaritaś candro nirmalo malinair ghanaiḥ
sadvākyavādo mūrkhāṇāṃ pragalbhābhir ivoktibhiḥ //

nirguṇenāpi cāpena śakrasya gagane padam
avāpyatāvivekasya nṛpasyeva parigrahe //

meghapṛṣṭhe balākānāṃ rarāja vimalā tatiḥ
durvṛtte vṛttaceṣṭeva kulīnasyātiśobhanā //

na babandhāmbare sthairyaṃ vidyud atyantacañcalā
maitrīva pravare puṃsi durjanena prayojitā //

mārgā babhūvur aspaṣṭā navaśaṣpacayāvṛtāḥ
arthāntaram anuprāptāḥ prajaḍānām ivoktayaḥ //

unmattaśikhisāraṅge tasmin kāle mahāvane
kṛṣṇarāmau mudā yuktau gopālaiś ceratuḥ saha //

kvacid gobhiḥ samaṃ ramyaṃ geyatānaratāv ubhau
ceratuḥ kvacid atyarthaṃ śītavṛkṣatalāśrayau //

kvacit kadambasrakcitrau mayūrasragdharau kvacit
vicitrau kvacid āsātāṃ vividhair giridhātubhiḥ //

parṇaśayyāsu saṃsuptau kvacin nidrāntaraiṣiṇau
kvacid garjati jīmūte hāhākāraravādṛtau //

gāyatām anyagopānāṃ praśaṃsāparamau kvacit
mayūrakekānugatau gopaveṇupravādakau //

iti nānāvidhair bhāvair uttamaprītisaṃyutau
krīḍantau tau vane tasmiñ ceratus tuṣṭamānasau //

vikāle ca samaṃ gobhir gopavṛndasamanvitau //

ājagmatuḥ kṛṣṇabalau gopaveṣadharāv ubhau //

vikāle ca yathājoṣaṃ vrajam etya mahābalau //

gopaiḥ samānaiḥ sahitau krīḍantāv amarāv iva //

evaṃ tāv ūṣatus tatra rāmakṛṣṇau mahādyutī //