વિષ્ણુપુરાણ (સમીક્ષિત આવૃત્તિ) · અધ્યાય 5.6

કદાચિચ્ છકટસ્યાધઃ શયાનો મધુસૂદનઃ
ચિક્ષેપ ચરણાવ્ ઊર્ધ્વં સ્તન્યાર્થી પ્રરુરોદ ચ ॥

તસ્ય પાદપ્રહારેણ શકટં પરિવર્તિતમ્
વિધ્વસ્તકુમ્ભભાણ્ડં તદ્ વિપરીતં પપાત ચ ॥

તતો હાહાકૃતઃ સર્વો ગોપગોપીજનો દ્વિજ
આજગામાથ દદૃશે બાલમ્ ઉત્તાનશાયિનમ્ ॥

ગોપાઃ કેનેતિ કેનેદં શકટં પરિવર્તિતમ્
તત્રૈવ બાલકાઃ પ્રોચુર્ બાલેનાનેન પાતિતમ્ ॥

રુદતા દૃષ્ટમ્ અસ્માભિઃ પાદવિક્ષેપતાડિતમ્
શકટં પરિવૃત્તં વૈ નૈતદ્ અન્યસ્ય ચેષ્ટિતમ્ ॥

તતઃ પુનર્ અતીવાસન્ ગોપા વિસ્મિતચેતસઃ
નન્દગોપો ઽપિ જગ્રાહ બાલમ્ અત્યન્તવિસ્મિતઃ ॥

યશોદા શકટારૂઢ ભગ્નભાણ્ડકપાલિકાઃ
શકટં ચાર્ચયામ્ આસ દધિપુષ્પફલાક્ષતૈઃ ॥

ગર્ગશ્ ચ ગોકુલે તત્ર વસુદેવપ્રચોદિતઃ
પ્રચ્છન્ન એવ ગોપાનાં સંસ્કારાન્ અકરોત્ તયોઃ ॥

જ્યેષ્ઠં ચ રામમ્ ઇત્ય્ આહ કૃષ્ણં ચૈવ તથાપરમ્
ગર્ગો મતિમતાં શ્રેષ્ઠો નામ કુર્વન્ મહામતિઃ ॥

સ્વલ્પેનૈવ હિ કાલેન રિઙ્ગિણૌ તૌ તદા વ્રજે
ઘૃષ્ટજાનુકરૌ વિપ્ર બભૂવતુર્ ઉભાવ્ અપિ ॥

કરીષભસ્મદિગ્ધાઙ્ગૌ ભ્રમમાણાવ્ ઇતસ્ તતઃ
ન નિવારયિતું સેહે યશોદા ન ચ રોહિણી ॥

ગોવાટમધ્યે ક્રીડન્તૌ વત્સવાટગતૌ પુનઃ
તદહર્જાતગોવત્સ પુચ્છાકર્ષણતત્પરૌ ॥

યદા યશોદા તૌ બાલાવ્ એકસ્થાનચરાવ્ ઉભૌ
શશાક નો વારયિતું ક્રીડન્તાવ્ અતિચઞ્ચલૌ ॥

યશોદા યષ્ટિમ્ આદાય કોપેનાનુગતા ચ તમ્ ॥

કૃષ્ણં કમલપત્રાક્ષં તર્જયન્તી રુષા તદા ॥

બહિર્ આવરણં નાસ્તિ યસ્ય યેનેદમ્ આવૃતમ્ ॥

તં કૃષ્ણં પુણ્ડરીકાક્ષં દામ્ના બદ્ધું પ્રચક્રમે ॥

દામ્ના બદ્ધ્વા તદા મધ્યે નિબબન્ધ ઉલૂખલે
કૃષ્ણમ્ અક્લિષ્ટકર્માણમ્ આહ ચેદમ્ અમર્ષિતા ॥

યદિ શક્નોષિ ગચ્છ ત્વમ્ અતિચઞ્ચલચેષ્ટિત
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ચ નિજં કર્મ સા ચકાર કુટુમ્બિની ॥

વ્યગ્રાયામ્ અથ તસ્યાં સ કર્ષમાણ ઉલૂખલમ્
યમલાર્જુનમધ્યેન જગામ કમલેક્ષણઃ ॥

કર્ષતા વૃક્ષયોર્ મધ્યે તિર્યગ્ગતમ્ ઉલૂખલમ્
ભગ્નાવ્ ઉત્તુઙ્ગશાખાગ્રૌ તેન તૌ યમલાર્જુનૌ ॥

તતઃ કટકટાશબ્દ સમાકર્ણનકાતરઃ
આજગામ વ્રજજનો દદૃશે ચ મહાદ્રુમૌ ॥

ભગ્નસ્કન્ધૌ નિપતિતૌ ભગ્નશાખૌ મહીતલે
નવોદ્ગતાલ્પદન્તાંશુ સિતહાસં ચ બાલકમ્
તયોર્ મધ્યગતં બદ્ધં દામ્ના ગાઢં તથોદરે ॥

તતશ્ ચ દામોદરતાં સ યયૌ દામબન્ધનાત્ ॥

ગોપવૃદ્ધાસ્ તતઃ સર્વે નન્દગોપપુરોગમાઃ
મન્ત્રયામ્ આસુર્ ઉદ્વિગ્ના મહોત્પાતાતિભીરવઃ ॥

સ્થાનેનેહ ન નઃ કાર્યં વ્રજામો ઽન્યન્ મહાવનમ્
ઉત્પાતા બહવો હ્ય્ અત્ર દૃશ્યન્તે નાશહેતવઃ ॥

પૂતનાયા વિનાશશ્ ચ શકટસ્ય વિપર્યયઃ
વિના વાતાદિદોષેણ દ્રુમયોઃ પતનં તથા ॥

વૃન્દાવનમ્ ઇતઃ સ્થાનાત્ તસ્માદ્ ગચ્છામ મા ચિરમ્
યાવદ્ ભૌમમહોત્પાત દોષો નાભિભવેદ્ વ્રજમ્ ॥

ઇતિ કૃત્વા મતિં સર્વે ગમને તે વ્રજૌકસઃ
ઊચુઃ સ્વં સ્વં કુલં શીઘ્રં ગમ્યતાં મા વિલમ્બ્યતામ્ ॥

તતઃ ક્ષણેન પ્રયયુઃ શકટૈર્ ગોધનૈસ્ તથા
યૂથશો વત્સપાલાંશ્ ચ કાલયન્તો વ્રજૌકસઃ ॥

દ્રવ્યાવયવનિર્ધૂતં ક્ષણમાત્રેણ તત્ તદા
કાકભાસસમાકીર્ણં વ્રજસ્થાનમ્ અભૂદ્ દ્વિજ ॥

વૃન્દાવનં ભગવતા કૃષ્ણેનાક્લિષ્ટકર્મણા
શુભેન મનસા ધ્યાતં ગવાં વૃદ્ધિમ્ અભીપ્સતા ॥

તતસ્ તત્રાતિરૂક્ષે ઽપિ ઘર્મકાલે દ્વિજોત્તમ
પ્રાવૃટ્કાલ ઇવોદ્ભૂતં નવશષ્પં સમન્તતઃ ॥

સ સમાવાસિતઃ સર્વો વ્રજો વૃન્દાવને તતઃ
શકટીવાટપર્યન્તશ્ ચન્દ્રાર્ધાકારસંસ્થિતિઃ ॥

વત્સપાલૌ ચ સંવૃત્તૌ રામદામોદરૌ તતઃ
એકસ્થાનસ્થિતૌ ગોષ્ઠે ચેરતુર્ બાલલીલયા ॥

બર્હિપત્રકૃતાપીડૌ વન્યપુષ્પાવતંસકૌ
ગોપવેણુકૃતાતોદ્યૌ પત્રવાદ્યકૃતસ્વનૌ ॥

કાકપક્ષધરૌ બાલૌ કુમારાવ્ ઇવ પાવકી
હસન્તૌ ચ રમન્તૌ ચ ચેરતુસ્ તન્ મહાવનમ્ ॥

ક્વચિદ્ ધસન્તાવ્ અન્યોન્યં ક્રીડમાનૌ તથાપરૈઃ
ગોપપુત્રૈઃ સમં વત્સાંશ્ ચારયન્તૌ વિચેરતુઃ ॥

કાલેન ગચ્છતા તૌ તુ સપ્તવર્ષૌ મહાવ્રજે
સર્વસ્ય જગતઃ પાલૌ વત્સપાલૌ બભૂવતુઃ ॥

પ્રાવૃટ્કાલસ્ તતો ઽતીવ મેઘૌઘસ્થગિતામ્બરઃ
બભૂવ વારિધારાભિર્ ઐક્યં કુર્વન્ દિશામ્ ઇવ ॥

પ્રરૂઢનવશષ્પાઢ્યા શક્રગોપાસ્તૃતા મહી
તદા મારકતેવાસીત્ પદ્મરાગવિભૂષિતા ॥

ઊહુર્ ઉન્માર્ગવાહીનિ નિમ્નગામ્ભાંસિ સર્વતઃ
મનાંસિ દુર્વિનીતાનાં પ્રાપ્ય લક્ષ્મીં નવામ્ ઇવ ॥

ન રેજે ઽન્તરિતશ્ ચન્દ્રો નિર્મલો મલિનૈર્ ઘનૈઃ
સદ્વાક્યવાદો મૂર્ખાણાં પ્રગલ્ભાભિર્ ઇવોક્તિભિઃ ॥

નિર્ગુણેનાપિ ચાપેન શક્રસ્ય ગગને પદમ્
અવાપ્યતાવિવેકસ્ય નૃપસ્યેવ પરિગ્રહે ॥

મેઘપૃષ્ઠે બલાકાનાં રરાજ વિમલા તતિઃ
દુર્વૃત્તે વૃત્તચેષ્ટેવ કુલીનસ્યાતિશોભના ॥

ન બબન્ધામ્બરે સ્થૈર્યં વિદ્યુદ્ અત્યન્તચઞ્ચલા
મૈત્રીવ પ્રવરે પુંસિ દુર્જનેન પ્રયોજિતા ॥

માર્ગા બભૂવુર્ અસ્પષ્ટા નવશષ્પચયાવૃતાઃ
અર્થાન્તરમ્ અનુપ્રાપ્તાઃ પ્રજડાનામ્ ઇવોક્તયઃ ॥

ઉન્મત્તશિખિસારઙ્ગે તસ્મિન્ કાલે મહાવને
કૃષ્ણરામૌ મુદા યુક્તૌ ગોપાલૈશ્ ચેરતુઃ સહ ॥

ક્વચિદ્ ગોભિઃ સમં રમ્યં ગેયતાનરતાવ્ ઉભૌ
ચેરતુઃ ક્વચિદ્ અત્યર્થં શીતવૃક્ષતલાશ્રયૌ ॥

ક્વચિત્ કદમ્બસ્રક્ચિત્રૌ મયૂરસ્રગ્ધરૌ ક્વચિત્
વિચિત્રૌ ક્વચિદ્ આસાતાં વિવિધૈર્ ગિરિધાતુભિઃ ॥

પર્ણશય્યાસુ સંસુપ્તૌ ક્વચિન્ નિદ્રાન્તરૈષિણૌ
ક્વચિદ્ ગર્જતિ જીમૂતે હાહાકારરવાદૃતૌ ॥

ગાયતામ્ અન્યગોપાનાં પ્રશંસાપરમૌ ક્વચિત્
મયૂરકેકાનુગતૌ ગોપવેણુપ્રવાદકૌ ॥

ઇતિ નાનાવિધૈર્ ભાવૈર્ ઉત્તમપ્રીતિસંયુતૌ
ક્રીડન્તૌ તૌ વને તસ્મિઞ્ ચેરતુસ્ તુષ્ટમાનસૌ ॥

વિકાલે ચ સમં ગોભિર્ ગોપવૃન્દસમન્વિતૌ ॥

આજગ્મતુઃ કૃષ્ણબલૌ ગોપવેષધરાવ્ ઉભૌ ॥

વિકાલે ચ યથાજોષં વ્રજમ્ એત્ય મહાબલૌ ॥

ગોપૈઃ સમાનૈઃ સહિતૌ ક્રીડન્તાવ્ અમરાવ્ ઇવ ॥

એવં તાવ્ ઊષતુસ્ તત્ર રામકૃષ્ણૌ મહાદ્યુતી ॥