Viṣṇupurāṇa (critical edition) · Chapter 5.30

garuḍo vāruṇaṃ chatraṃ tathaiva maṇiparvatam
sabhāryaṃ ca hṛṣīkeśaṃ līlayaiva vahan yayau //

tataḥ śaṅkham upādhmāsīt svargadvāragato hariḥ
upatasthus tato devāḥ sārghyapātrā janārdanam //

sa devair arcitaḥ kṛṣṇo devamātur niveśanam
sitābhraśikharākāraṃ praviśya dadṛśe 'ditim //

sa tāṃ praṇamya śakreṇa saha te kuṇḍalottame
dadau narakanāśaṃ ca śaśaṃsāsyai janārdanaḥ //

tataḥ prītā jaganmātā dhātāraṃ jagatāṃ harim
tuṣṭāvāditir avyagrā kṛtvā tatpravaṇaṃ manaḥ //

namas te puṇḍarīkākṣa bhaktānām abhayaṃkara
sanātanātman sarvātman bhūtātman bhūtabhāvana //

praṇetā manaso buddher indriyāṇāṃ guṇātmaka
triguṇātīta nirdvandva śuddha sarvahṛdisthita //

sitadīrghādiniḥśeṣa kalpanāparivarjita
janmādibhir asaṃspṛṣṭa svapnādiparivarjita //

saṃdhyā rātrir aho bhūmir gaganaṃ vāyur ambu ca
hutāśano mano buddhir bhūtādis tvaṃ tathācyuta //

sṛṣṭisthitivināśānāṃ kartā kartṛpatir bhavān
brahmaviṣṇuśivākhyābhir ātmamūrtibhir īśvara //

devā yakṣās tathā daityā rākṣasāḥ siddhapannagāḥ
kūṣmāṇḍāś ca piśācāś ca gandharvā manujās tathā //

paśavo mṛgāḥ pataṃgāś ca tathaiva ca sarīsṛpāḥ //

paśava uragā mīnā mṛgāś ca vanajātayaḥ //

kīṭāś caiva pataṅgāś ca tathaiva ca sarīsṛpāḥ //

vṛkṣagulmalatāvallī samastatṛṇajātayaḥ //

sthūlā madhyās tathā sūkṣmāḥ sūkṣmāt sūkṣmatarāś ca ye
dehabhedā bhavān sarve ye kecit pudgalāśrayāḥ //

māyā taveyam ajñāta paramārthātimohinī
anātmany ātmavijñānaṃ yayā mūḍho nirudhyate //

asve svam iti bhāvo 'tra yat puṃsām upajāyate //

ahaṃ mameti bhāvo 'tra yat puṃsām abhijāyate
saṃsāramātur māyāyās tavaitan nātha ceṣṭitam //

yaiḥ svadharmaparair nātha narair ārādhito bhavān
te taranty akhilām etāṃ māyām ātmavimuktaye //

brahmādyāḥ sakalā devā manuṣyāḥ paśavas tathā
viṣṇumāyāmahāvarta mohāndhatamasā vṛtāḥ //

ārādhya tvām abhīpsante kāmān ātmabhavakṣayam
yad ete puruṣā māyā saiveyaṃ bhagavaṃs tava //

mayā tvaṃ putrakāminyā vairipakṣakṣayāya ca
ārādhito na mokṣāya māyāvilasitaṃ hi tat //

kaupīnācchādanaprāyā vāñchā kalpadrumād api
jāyate yad apuṇyānāṃ so 'parādhaḥ svadoṣajaḥ //

tat prasīdākhilajagan māyāmohakarāvyaya
ajñānaṃ jñānasadbhāva bhūtaṃ bhūteśa nāśaya //

namas te cakrahastāya śārṅgahastāya te namaḥ
gadāhastāya te viṣṇo śaṅkhahastāya te namaḥ //

etat paśyāmi te rūpaṃ sthūlacihnopalakṣitam
na jānāmi paraṃ yat te prasīda parameśvara //

adityaivaṃ stuto viṣṇuḥ prahasyāha surāraṇim
mātā devi tvam asmākaṃ prasīda varadā bhava //

evam astu yathecchā te tvam aśeṣaiḥ surāsuraiḥ
ajeyaḥ puruṣavyāghra martyaloke bhaviṣyasi //

tato 'nantaram evāsya śakrāṇīsahitāditim
satyabhāmā praṇamyāha prasīdeti punaḥ punaḥ //

matprasādān na te subhru jarā vairūpyam eva ca
bhaviṣyaty anavadyāṅgī sarvakālaṃ bhaviṣyasi //

adityā tu kṛtānujño devarājo janārdanam
yathāvat pūjayām āsa bahumānapuraḥsaram //

śacī ca satyabhāmāyai pārijātasya puṣpakam //

na dadau mānuṣīṃ matvā svayaṃ puṣpair alaṃkṛtā //

tato dadarśa kṛṣṇo 'pi satyabhāmāsahāyavān
devodyānāni hṛdyāni nandanādīni sattama //

dadarśa ca sugandhāḍhyaṃ mañjarīpuṣpadhāriṇam
śaityāhlādakaraṃ tāmra bālapallavaśobhitam //

mathyamāne 'mṛte jātaṃ jātarūpopamatvacam
pārijātaṃ jagannāthaḥ keśavaḥ keśisūdanaḥ //

tutoṣa paramaprītyā tarurājam anuttamam //

taṃ dṛṣṭvā prāha govindaṃ satyabhāmā dvijottama
kasmān na dvārakām eṣa nīyate kṛṣṇa pādapaḥ //

yadi te tad vacaḥ satyaṃ satyātyarthaṃ priyeti me
madgehaniṣkuṭārthāya tad ayaṃ nīyatāṃ taruḥ //

na me jāmbavatī tādṛg abhīṣṭā na ca rukmiṇī
satye yathā tvam ity uktaṃ tvayā kṛṣṇāsakṛt priyam //

satyaṃ tad yadi govinda nopacārakṛtaṃ tava
tad astu pārijāto 'yaṃ mama gehavibhūṣaṇam //

bibhratī pārijātasya keśapakṣeṇa mañjarīm
sapatnīnām ahaṃ madhye śobheyam iti kāmaye //

tathā xxx kā bhūtvā ratim utpādayāmi te //

rugmiṇīprabhṛtibhyas te devībhyaś cātisundarī //

etena pārijātena bhavāmi tava karmaṇā //

yathāhaṃ mādhava vibho tathā mām adhikāṃ kuru //

ity uktaḥ sa prahasyaināṃ pārijātaṃ garutmati
āropayām āsa haris tam ūcur vanarakṣiṇaḥ //

bho śacī devarājasya mahiṣī tatparigraham
pārijātaṃ na govinda hartum arhasi pādapam //

utpanno devarājāya dattaḥ so 'pi dadau punaḥ //

mahiṣyai sumahābhāga devyai śacyai kutūhalāt //

śacīvibhūṣaṇārthāya devair amṛtamanthane
utpādito 'yaṃ na kṣemī gṛhītvainaṃ gamiṣyasi //

devarājo mukhaprekṣo yasyās tasyāḥ parigraham
mauḍhyāt prārthayase kṣemī gṛhītvainaṃ hi ko vrajet //

avaśyam asya devendro niṣkṛtiṃ kṛṣṇa yāsyati
vajrodyatakaraṃ śakram anuyāsyanti cāmarāḥ //

tad alaṃ sakalair devair vigraheṇa tavācyuta
vipākakaṭu yat karma tan na śaṃsanti paṇḍitāḥ //

ity ukte tair uvācaitān satyabhāmātikopinī
kā śacī pārijātasya ko vā śakraḥ surādhipaḥ //

sāmānyaḥ sarvalokānāṃ yady eṣo 'mṛtamanthane
samutpannaḥ surāḥ kasmād eko gṛhṇāti vāsavaḥ //

yathā sudhā yathaivendur yathā śrīr vanarakṣiṇaḥ
sāmānyaḥ sarvalokasya pārijātas tathā drumaḥ //

bhartṛbāhumahāgarvād ruṇaddhy enam atho śacī
tat kathyatām alaṃ kṣāntyā satyā hārayati drumam //

kathyatāṃ ca drutaṃ gatvā paulomyā vacanaṃ mama
satyabhāmā vadaty etad iti garvoddhatākṣaram //

yadi tvaṃ dayitā bhartur yadi vaśyaḥ patis tava
madbhartur harato vṛkṣaṃ tat kāraya nivāraṇam //

jānāmi te patiṃ śakraṃ jānāmi tridaśeśvaram
pārijātaṃ tathāpy enaṃ mānuṣī hārayāmi te //

ity uktā rakṣiṇo gatvā śacyā ūcur yathoditam
śacī cotsāhayām āsa tridaśādhipatiṃ patim //

tataḥ samastadevānāṃ sainyaiḥ parivṛto harim
prayayau pārijātārtham indro yodhayituṃ dvija //

tataḥ parighanistriṃśa gadāśūlavarāyudhāḥ
babhūvus tridaśāḥ sajjāḥ śakre vajrakare sthite //

tato nirīkṣya govindo nāgarājopari sthitam
śakraṃ devaparīvāraṃ yuddhāya samupasthitam //

cakāra śaṅkhanirghoṣaṃ diśaḥ śabdena pūrayan
mumoca ca śaravrātaṃ sahasrāyutasaṃmitam //

tato diśo nabhaś caiva dṛṣṭvā śaraśatācitam
mumucus tridaśāḥ sarve astraśastrāṇy anekaśaḥ //

ekaikaṃ śastram astraṃ ca devair muktaṃ sahasradhā
ciccheda līlayaiveśo jagatāṃ madhusūdanaḥ //

pāśaṃ salilarājasya samākṛṣyoragāśanaḥ
cakāra khaṇḍaśaś cañcvā bālapannagadehavat //

yamena prahitaṃ daṇḍaṃ gadāvikṣepakhaṇḍitam
pṛthivyāṃ pātayām āsa bhagavān devakīsutaḥ //

śibikāṃ ca dhaneśasya cakreṇa tilaśo vibhuḥ
cakāra śaurir arkaṃ ca dṛṣṭidṛṣṭaṃ hataujasam //

nīto 'gniḥ śataśo bāṇair drāvitā vasavo diśaḥ
cakravicchinnaśūlāgrā rudrā bhuvi nipātitāḥ //

sādhyā viśve ca maruto gandharvāś caiva sāyakaiḥ
śārṅgeṇa preritair astā vyomni śālmalitūlavat //

garutmān api vaktreṇa pakṣābhyāṃ nakharāṅkuraiḥ
bhakṣayaṃs tāḍayan devān dārayaṃś ca cacāra vai //

tataḥ śarasahasreṇa devendramadhusūdanau
parasparaṃ vavarṣāte dhārābhir iva toyadau //

airāvatena garuḍo yuyudhe tatra saṃkule
devaiḥ samastair yuyudhe śakreṇa ca janārdanaḥ //

chinneṣv aśeṣabāṇeṣu śastreṣv astreṣu ca tvaran
jagrāha vāsavo vajraṃ kṛṣṇaś cakraṃ sudarśanam //

tato hāhākṛtaṃ sarvaṃ trailokyaṃ dvijasattama
vajracakradharau dṛṣṭvā devarājajanārdanau //

kṣiptaṃ vajram athendreṇa jagrāha bhagavān hariḥ
na mumoca tathā cakraṃ śakraṃ tiṣṭheti cābravīt //

praṇaṣṭavajraṃ devendraṃ garuḍakṣatavāhanam
satyabhāmābravīd vīraṃ palāyanaparāyaṇam //

trailokyeśvara no yuktaṃ śacībhartuḥ palāyanam
pārijātasragābhogā tvām upasthāsyate śacī //

kīdṛśaṃ devarājyaṃ te pārijātasragujjvalām
apaśyato yathā pūrvaṃ praṇayābhyāgatāṃ śacīm //

alaṃ śakra prayātena na vrīḍāṃ gantum arhasi
nīyatāṃ pārijāto 'yaṃ devāḥ santu gatavyathāḥ //

patigarvāvalepena bahumānapuraḥsaram
na dadarśa gṛhāyātām upacāreṇa māṃ śacī //

strītvād agurucittāhaṃ svabhartṛślāghanāparā
tataḥ kṛtavatī śakra bhavatā saha vigraham //

tad alaṃ pārijātena parasvena hṛtena naḥ
rūpeṇa garvitā sā tu bhartrā strī kā na garvitā //

ity ukto vai nivavṛte devarājas tayā dvija
prāha cainām alaṃ caṇḍi sakhi khedātivistaraiḥ //

na cāpi sargasaṃhāra sthitikartākhilasya yaḥ
jitasya tena me vrīḍā jāyate viśvarūpiṇā //

yasmiñ jagat sakalam etad anādimadhye yasmād yataś ca na bhaviṣyati sarvabhūtāt
tenodbhavapralayapālanakāraṇena vrīḍā kathaṃ bhavati devi nirākṛtasya //

sakalabhuvanasūtir mūrtir asyāṇusūkṣmā viditasakalavedyair jñāyate yasya nānyaiḥ
tam ajam akṛtam īśaṃ śāśvataṃ svecchayainaṃ jagadupakṛtimartyaṃ ko vijetuṃ samarthaḥ //