Viṣṇupurāṇa (critical edition) · Chapter 5.10

tayor viharator evaṃ rāmakeśavayor vraje
prāvṛḍ _vyatītā vikasat sarojā cābhavac charat //

avāpus tāpam atyarthaṃ śapharyaḥ palvalodake
putrakṣetrādisaktena mamatvena yathā gṛhī //

mayūrā mauninas tasthuḥ parityaktamadā vane
asāratāṃ parijñāya saṃsārasyeva yoginaḥ //

utsṛjya jalasarvasvaṃ vimalāḥ sitamūrtayaḥ
tatyajuś cāmbaraṃ meghā gṛhaṃ vijñānino yathā //

śaratsūryāṃśutaptāni yayuḥ śoṣaṃ sarāṃsi ca
bahvālambimamatvena hṛdayānīva dehinām //

kumudaiḥ śaradambhāṃsi yogyatālakṣaṇaṃ yayuḥ
avabodhair manāṃsīva saṃbandham amalātmanām //

tārakāvimale vyomni rarājākhaṇḍamaṇḍalaḥ
candraś caramadehātmā yogī sādhukule yathā //

śanakaiḥ śanakais tīraṃ tatyajuś ca jalāśayāḥ
mamatvaṃ kṣetraputrādi rūḍham uccair yathā budhāḥ //

pūrvatyaktaiḥ saro'mbhobhir haṃsā yogaṃ punar yayuḥ
kleśaiḥ kuyogino 'śeṣair antarāyahatā iva //

nibhṛto 'bhavad atyarthaṃ samudraḥ stimitodakaḥ
kramāvāptamahāyogo niścalātmā yathā yatiḥ //

sarvatrātiprasannāni salilāni tadābhavan
jñāte sarvagate viṣṇau manāṃsīva sumedhasām //

babhūva vimalaṃ vyoma śaradādhvastatoyadam
yogāgnidagdhakleśaughaṃ yoginām iva mānasam //

sūryāṃśujanitaṃ tāpaṃ ninye tārāpatiḥ śamam
ahaṃkārodbhavaṃ duḥkhaṃ vivekaḥ sumahān iva //

nabhaso 'bdān bhuvaḥ paṅkaṃ kāluṣyaṃ cāmbhasaḥ śarat
indriyāṇīndriyārthebhyaḥ pratyāhāra ivāharat //

prāṇāyāma ivāmbhobhiḥ sarasāṃ kṛtapūrakaiḥ
abhyasyate 'nudivasaṃ recakākumbhakādibhiḥ //

vimalāmbaranakṣatre kāle cābhyāgate vrajam
dadarśendramahārambhāy(a) (u)dyatāṃs tān vrajaukasaḥ //

kṛṣṇas tān utsukān dṛṣṭvā gopān utsavalālasān
kautūhalād idaṃ vākyaṃ prāha vṛddhān mahāmatiḥ //

ko 'yaṃ śakramaho nāma yena vo harṣa āgataḥ
prāha taṃ nandagopaś ca pṛcchantam atisādaram //

meghānāṃ payasāṃ ceśo devarājaḥ śatakratuḥ
tena saṃcoditā meghā varṣanty ambumayaṃ rasam //

tad vṛṣṭijanitaṃ sasyaṃ vayam anye ca dehinaḥ
vartayāmopabhuñjānās tarpayāmaś ca devatāḥ //

kṣīravatya imā gāvo vatsavatyaś ca nirvṛtāḥ
tena saṃvardhitaiḥ sasyais tuṣṭāḥ puṣṭā bhavanti vai //

nāsasyā nātṛṇā bhūmir na bubhukṣārdito janaḥ
dṛśyate yatra dṛśyante vṛṣṭimanto balāhakāḥ //

bhaumam etat payo dugdhaṃ gobhiḥ sūryasya vāridaḥ
parjanyaḥ sarvalokasya bhavāya bhuvi varṣati //

tasmāt prāvṛṣi rājānaḥ sarve śakraṃ mudā yutāḥ
mahaiḥ sureśam arcanti vayam anye ca mānavāḥ //

nandagopasya vacanaṃ śrutvetthaṃ śakrapūjane
kopāya tridaśendrasya prāha dāmodaras tadā //

na vayaṃ kṛṣikartāro vāṇijyājīvino na ca
gāvo 'smaddaivataṃ tāta vayaṃ vanacarā yataḥ //

ānvīkṣikyātmavijñānaṃ dharmādharmaṃ trayīsthitam //

arthānarthaunuvārtāyāṃ daṇḍanītyāṃ jayājayau //

ānvīkṣikī trayī vārtā daṇḍanītis tathāparā
vidyācatuṣṭayaṃ caitad vārtām atra śṛṇuṣva me //

kṛṣir vaṇijyā tadvac ca tṛtīyaṃ paśupālanam
vidyā hy ekā mahābhāga vārtā vṛttitrayāśrayā //

karṣakāṇāṃ kṛṣir vṛttiḥ paṇyaṃ vipaṇijīvinām
asmākaṃ gauḥ parā vṛttir vārtābhedair iyaṃ tribhiḥ //

vidyayā yo yayā yuktas tasya sā daivataṃ mahat
saiva pūjyārcanīyā ca saiva tasyopakārikā //

yo 'nyasyāḥ phalam aśnan vai pūjayaty aparāṃ naraḥ
iha ca pretya caivāsau tāta nāpnoti śobhanam //

kṛṣyantāḥ prathitāḥ sīmāḥ sīmāntaṃ ca punar vanam
vanāntā girayaḥ sarve te cāsmākaṃ parā gatiḥ //

na dvārabandhāvaraṇā na gṛhakṣetriṇas tathā
sukhinas tv akhile loke yathā vai cakracāriṇaḥ //

śrūyante girayaś cāmī vane 'smin kāmarūpiṇaḥ
tat tad rūpaṃ samāsthāya ramante sveṣu sānuṣu //

yadā caite 'parādhyante teṣāṃ ye kānanaukasaḥ
tadā siṃhādirūpais tān ghātayanti mahīdharāḥ //

giriyajñas tv ayaṃ tasmād goyajñaś ca pravartyatām
kim asmākaṃ mahendreṇa gāvaḥ śailāś ca devatāḥ //

mantrayajñaparā viprāḥ sīrayajñāś ca karṣakāḥ
girigoyajñaśīlāś ca vayam adrivanāśrayāḥ //

tasmād govardhanaḥ śailo bhavadbhir vividhārhaṇaiḥ
arcyatāṃ pūjyatāṃ medhyaṃ paśuṃ hatvā vidhānataḥ //

sarvaghoṣasya saṃdoho gṛhyatāṃ mā vicāryatām
bhojyantāṃ tena vai viprās tathā ye cābhivāñchakāḥ //

samarcite kṛte home bhojiteṣu dvijātiṣu
śaratpuṣpakṛtāpīḍāḥ parigacchantu gogaṇāḥ //

etan mama mataṃ gopāḥ saṃprītyā kriyate yadi
tataḥ kṛtā bhavet prītir gavām adres tathā mama //

iti tasya vacaḥ śrutvā nandādyās te vrajaukasaḥ
prītyutphullamukhā vipra sādhu sādhv ity athābruvan //

śobhanaṃ te mataṃ vatsa yad etad bhavatoditam
tat kariṣyāmahe sarvaṃ giriyajñaḥ pravartyatām //

tathā ca kṛtavantas te giriyajñaṃ vrajaukasaḥ
dadhipāyasamāṃsādyair daduḥ śailabaliṃ tataḥ //

dvijāṃś ca bhojayām āsuḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ //

anyān apy āgatān itthaṃ kṛṣṇenoktaṃ yathā purā //

gāvaḥ śailaṃ tataś cakrur arcitās tāḥ pradakṣiṇam
ṛṣabhāś cāpi nardantaḥ satoyā jaladā iva //

girimūrdhani kṛṣṇo 'pi śailo 'ham iti mūrtimān
bubhuje 'nnaṃ bahu tadā gopavaryāhṛtaṃ dvija //

tenaiva kṛṣṇo rūpeṇa gopaiḥ saha gireḥ śiraḥ
adhiruhyārcayām āsa dvitīyām ātmanas tanum //

antardhānaṃ gate tasmin gopā labdhvā tato varān
kṛtvā girimahaṃ goṣṭhaṃ nijam abhyāyayuḥ punaḥ //