Viṣṇupurāṇa (critical edition) · Chapter 2.12

rathas tricakraḥ somasya kundābhās tasya vājinaḥ
vāmadakṣiṇato yuktā daśa tena caraty asau //

vīthyāśrayāṇi ṛkṣāṇi dhruvādhāreṇa veginā
hrāsavṛddhikramas tasya raśmīnāṃ savitur yathā //

arkasyeva hi tasyāśvāḥ sakṛdyuktā vahanti te
kalpam ekaṃ muniśreṣṭha vārigarbhasamudbhavāḥ //

kṣīṇaṃ pītaṃ suraiḥ somam āpyāyayati dīptimān
maitreyaikakalaṃ santaṃ raśminaikena bhāskaraḥ //

krameṇa yena pīto 'sau devais tena niśākaram
āpyāyayaty anudinaṃ bhāskaro vāritaskaraḥ //

saṃbhṛtaṃ cārdhamāsena tat somasthaṃ sudhāmṛtam
pibanti devā maitreya sudhāhārā yato 'marāḥ //

trayas triṃśatsahasrāṇi trayas triṃśacchatāni ca
trayas triṃśat tathā devāḥ pibanti kṣaṇadākaram //

kalādvayāvaśiṣṭas tu praviṣṭaḥ sūryamaṇḍalam
amākhyaraśmau vasati amāvāsyā tataḥ smṛtā //

apsu tasminn ahorātre pūrvaṃ viśati candramāḥ
tato vīrutsu vasati prayāty arkaṃ tataḥ kramāt //

chinatti vīrudho yas tu vīrutsaṃsthe niśākare
patraṃ vā pātayaty ekaṃ brahmahatyāṃ sa vindati //

śeṣe pañcadaśe bhāge kiṃcicchiṣṭe kalātmake
aparāhṇe pitṛgaṇā jaghanyaṃ paryupāsate //

pibanti dvikalaṃ somaṃ śiṣṭā tasya kalā tu yā
sudhāmṛtamayī puṇyā tām indoḥ pitaro mune //

niḥsṛtaṃ tad amāvāsyāṃ gabhastibhyaḥ sudhāmṛtam
māsatṛptim avāpyāgryāṃ pitaraḥ santi nirvṛtāḥ
saumyā barhiṣadaś caiva agniṣvāttāś ca te tridhā //

evaṃ devān site pakṣe kṛṣṇapakṣe tathā pitṝn
vīrudhaś cāmṛtamayaiḥ śītair apparamāṇubhiḥ //

vīrudhauṣadhiniṣpattyā manuṣyapaśukīṭakān
āpyāyayati śītāṃśuḥ prākāśyāhlādanena tu //

vāyvagnidravyasaṃbhūto rathaś candrasutasya ca
piśaṅgais turagair yuktaḥ so 'ṣṭābhir vāyuvegibhiḥ //

savarūthaḥ sānukarṣo yukto bhūsaṃbhavair hayaiḥ
sopāsaṅgapatākas tu śukrasyāpi ratho mahān //

aṣṭāśvaḥ kāñcanaḥ śrīmān bhaumasyāpi ratho mahān
padmarāgāruṇair aśvaiḥ saṃyukto vahnisaṃbhavaiḥ //

aṣṭābhiḥ pāṇḍarair yuktair vājibhiḥ kāñcane rathe
tasmiṃs tiṣṭhati varṣaṃ vai rāśau rāśau bṛhaspatiḥ //

ākāśasaṃbhavair aśvaiḥ śabalaiḥ syandanaṃ yutam
samāruhya śanair yāti mandagāmī śanaiścaraḥ //

svarbhānos turagā hy aṣṭau bhṛṅgābhā dhūsaraṃ ratham
sakṛdyuktās tu maitreya vahanty avirataṃ sadā //

ādityān niḥsṛto rāhuḥ somaṃ gacchati parvasu
ādityam eti somāc ca punaḥ saureṣu parvasu //

tathā keturathasyāśvā aṣṭau te vātaraṃhasaḥ
palāladhūmavarṇābhā lākṣārasanibhāruṇāḥ //

ete mayā grahāṇāṃ vai tavākhyātā rathā nava
sarve dhruve mahābhāga prabaddhā vāyuraśmibhiḥ //

graharkṣatārādhiṣṇyāni dhruve baddhāny aśeṣataḥ
bhramanty ucitacāreṇa maitreyānilaraśmibhiḥ //

yāvantyaś caiva tārās tās tāvanto vātaraśmayaḥ
sarve dhruve nibaddhās te bhramanto bhrāmayanti tam //

tailapīḍā yathā cakraṃ bhramanto bhrāmayanti vai
tathā bhramanti jyotīṃṣi vātaviddhāni sarvaśaḥ //

alātacakravad yānti vātacakreritāni tu
yasmāj jyotīṃṣi vahati pravahas tena sa smṛtaḥ //

śiśumāras tu yaḥ proktaḥ sa dhruvo yatra tiṣṭhati
saṃniveśaṃ ca tasyāpi śṛṇuṣva munisattama //

yad ahnā kurute pāpaṃ dṛṣṭvā taṃ niśi mucyate
yāvantyaś caiva tārās tāḥ śiśumārāśritā divi
tāvanty eva tu varṣāṇi jīvaty abhyadhikāni ca //

uttānapādas tasyātha vijñeyo hy uttaro hanuḥ
yajño 'dharaś ca vijñeyo dharmo mūrdhānam āśritaḥ //

hṛdi nārāyaṇaś cāste aśvinau pūrvapādayoḥ
varuṇaś cāryamā caiva paścime tasya sakthinī //

śiśnaṃ saṃvatsaras tasya mitro 'pānaṃ samāśritaḥ //

pucche 'gniś ca mahendraś ca kaśyapo 'tha tato dhruvaḥ
tārakā śiśumārasya nāstam eti catuṣṭayam //

ity eṣa saṃniveśo yaḥ pṛthivyā jyotiṣāṃ tathā
dvīpānām udadhīnāṃ ca parvatānāṃ ca kīrtitaḥ //

varṣāṇāṃ ca nadīnāṃ ca ye ca teṣu vasanti vai
teṣāṃ svarūpam ākhyātaṃ saṃkṣepāc chrūyatāṃ punaḥ //

yad ambu vaiṣṇavaḥ kāyas tato vipra vasuṃdharā
padmākārā samudbhūtā parvatābdhyādisaṃyutā //

jyotīṃṣi viṣṇur bhuvanāni viṣṇur vanāni viṣṇur girayo diśaś ca
nadyaḥ samudrāś ca sa eva sarvaṃ yad asti yan nāsti ca vipravarya //

jñānasvarūpo bhagavān yato 'sāv aśeṣamūrtir na tu vastubhūtaḥ
tato hi śailābdhidharādibhedāñ jānīhi vijñānavijṛmbhitāni //

yadā tu śuddhaṃ nijarūpi sarvaṃ karmakṣaye jñānam apāstadoṣam
tadā hi saṃkalpataroḥ phalāni bhavanti no vastuṣu vastubhedāḥ //

vastv asti kiṃ kutracid ādimadhya paryantahīnaṃ satataikarūpam
yac cānyathātvaṃ dvija yāti bhūyo na tat tathā tatra kuto hi tattvam //

mahī ghaṭatvaṃ ghaṭataḥ kapālikā kapālikā cūrṇarajas tato 'ṇuḥ
janaiḥ svakarmastimitātmaniścayair ālakṣyate brūhi kim atra vastu //

tasmān na vijñānam ṛte 'sti kiṃcit kvacit kadācid dvija vastujātam
vijñānam ekaṃ nijakarmabheda vibhinnacittair bahudhābhyupetam //

jñānaṃ viśuddhaṃ vimalaṃ viśokam aśeṣalobhādinirastasaṅgam
ekaṃ sadaikaṃ paramaḥ pareśaḥ sa vāsudevo na yato 'nyad asti //

sadbhāva eṣo bhavato mayokto jñānaṃ yathā satyam asatyam anyat
etat tu yat saṃvyavahārabhūtaṃ tatrāpi coktaṃ bhuvanāśritaṃ te //

yajñaḥ paśur vahnir aśeṣa-ṛtvik somaḥ surāḥ svargamayaś ca kāmaḥ
ityādikarmāśritamārgadṛṣṭaṃ bhūrādibhogāś ca phalāni teṣām //

yac caitad bhuvanagataṃ mayā tavoktaṃ sarvatra vrajati hi karmavaśya ekaḥ
jñātvaivaṃ dhruvam acalaṃ sadaikarūpaṃ tat kuryād viśati hi yena vāsudevam //