Viṣṇupurāṇa (critical edition) · Chapter 1.11
priyavratottānapādau manoḥ svāyambhuvasya tu
dvau putrau sumahāvīryau dharmajñau kathitau tava //
tayor uttānapādasya surucyām uttamaḥ sutaḥ
abhīṣṭāyām abhūd brahman pitur atyantavallabhaḥ //
sunītir nāma yā rājñas tasyābhūn mahiṣī dvija
sa nātiprītimāṃs tasyāṃ tasyāś cābhūd dhruvaḥ sutaḥ //
rājāsanasthitasyāṅkaṃ pitur bhrātaram āśritam
dṛṣṭvottamaṃ dhruvaś cakre tam āroḍhuṃ manoratham //
pratyakṣaṃ bhūpatis tasyāḥ surucyā nābhyanandata
praṇayenāgataṃ putram utsaṅgārohaṇotsukam //
sapatnī tanayaṃ dṛṣṭvā tam aṅkārohaṇotsukam
svaputraṃ ca tathārūḍhaṃ surucir vākyam abravīt //
kriyate kiṃ vṛthā vatsa mahān eṣa manorathaḥ
anyastrīgarbhajātena asaṃbhūya mamodare
uttamottamam aprāpyam aviveko 'bhivāñchasi //
satyaṃ sutas tvam apy asya kintu na tvaṃ mayā dhṛtaḥ //
etad rājāsanaṃ sarva bhūbhṛtsaṃśrayaketanam
yogyaṃ mamaiva putrasya kim ātmā kliśyate tvayā //
uccair manorathas te 'yaṃ matputrasyeva kiṃ vṛthā
sunītyām ātmano janma kiṃ tvayā nāvagamyate //
utsṛjya pitaraṃ bālas tac chrutvā mātṛbhāṣitam
jagāma kupito mātur nijāyā dvija mandiram //
taṃ dṛṣṭvā kupitaṃ putram īṣatprasphuritādharam
sunītir aṅkam āropya maitreyaitad abhāṣata //
vatsa kaḥ kopahetus te kaś ca tvāṃ nābhinandati
ko 'vajānāti pitaraṃ tava yas te 'parādhyati //
ity uktaḥ sakalaṃ mātre kathayām āsa tad yathā
suruciḥ prāha bhūpāla pratyakṣam atigarvitā //
niḥśvasya seti kathite tasmin putreṇa durmanāḥ
śvāsakṣāmekṣaṇā dīnā sunītir vākyam abravīt //
suruciḥ satyam āhedaṃ svalpabhāgyo 'si putraka
na hi puṇyavatāṃ vatsa sapatnair evam ucyate //
nodvegas tāta kartavyaḥ kṛtaṃ yad bhavatā purā
tat ko 'pahartuṃ śaknoti dātuṃ kaś cākṛtaṃ tvayā //
tat tvayā nātra kartavyaṃ duḥkhaṃ tadvākyasaṃbhavam //
rājāsanaṃ tathā chatraṃ varāśvā varavāraṇāḥ
yasya puṇyāni tasyaiva matvaitac chāmya putraka //
anyajanmakṛtaiḥ puṇyaiḥ surucyāṃ surucir nṛpaḥ
bhāryeti procyate cānyā madvidhā puṇyavarjitā //
puṇyopacayasaṃpannas tasyāḥ putras tathottamaḥ
mama putras tathā jātaḥ svalpapuṇyo dhruvo bhavān //
tathāpi duḥkhaṃ na bhavān kartum arhati putraka
yasya yāvat sa tenaiva svena tuṣyati buddhimān //
yadi ced duḥkham atyarthaṃ surucyā vacanāt tava
tat puṇyopacaye yatnaṃ kuru sarvaphalaprade //
suśīlo bhava dharmātmā maitraḥ prāṇihite rataḥ
nimnaṃ yathāpaḥ pravaṇāḥ pātram āyānti saṃpadaḥ //
amba yat tvam idaṃ prāha praśamāya vaco mama
naitad durvacasā bhinne hṛdaye mama tiṣṭhati //
so 'haṃ tathā yatiṣyāmi yathā sarvottamottamam
sthānaṃ prāpsyāmy aśeṣāṇāṃ jagatām abhipūjitam //
surucir dayitā rājñas tasyā jāto 'smi nodarāt
prabhāvaṃ paśya me 'mba tvaṃ dhṛtasyāpi tavodare //
uttamaḥ sa mama bhrātā yo garbheṇa dhṛtas tayā
sa rājāsanam āpnotu pitrā dattaṃ tathāstu tat //
nānyadattam abhīpsyāmi sthānam amba svakarmaṇā
icchāmi tad ahaṃ sthānaṃ yan na prāpa pitā mama //
nirjagāma gṛhān mātur ity uktvā mātaraṃ dhruvaḥ
purāc ca nirgamya tatas tadbāhyopavanaṃ yayau //
sa dadarśa munīṃs tatra sapta pūrvāgatān dhruvaḥ
kṛṣṇājinottarīyeṣu viṣṭareṣu samāsthitān //
sa rājaputras tān sarvān praṇipatyābhyabhāṣata
praśrayāvanataḥ samyag abhivādanapūrvakam //
uttānapādatanayaṃ māṃ nibodhata sattamāḥ
jātaṃ sunītyāṃ nirvedād yuṣmākaṃ prāptam antikam //
catuḥpañcābdasaṃbhūto bālas tvaṃ nṛpanandana
nirvedakāraṇaṃ kiṃcit tava nādyāpi vidyate //
na cintyaṃ bhavataḥ kiṃcid dhriyate bhūpatiḥ pitā
na caiveṣṭaviyogādi tava paśyāma bālaka //
śarīre na ca te vyādhir asmābhir upalakṣyate
nirvedaḥ kiṃnimittas te kathyatāṃ yadi vidyate //
tataḥ sa kathayām āsa surucyā yad udāhṛtam
tan niśamya tataḥ procur munayas te parasparam //
aho kṣātraṃ paraṃ tejo bālasyāpi yad akṣamā
sapatnyā mātur uktasya hṛdayān nāpasarpati //
bho bhoḥ kṣatriyadāyāda nirvedād yat tvayādhunā
kartuṃ vyavasitaṃ tan naḥ kathyatāṃ yadi rocate //
yac ca kāryaṃ tavāsmābhiḥ sāhāyyam amitadyute
tad ucyatāṃ vivakṣus tvam asmābhir upalakṣyase //
nāham artham abhīpsāmi na rājyaṃ dvijasattamāḥ
tat sthānam ekam icchāmi bhuktaṃ nānyena yat purā //
etan me kriyatāṃ samyak kathyatāṃ prāpyate yathā
sthānam agryaṃ samastebhyaḥ sthānebhyo munisattamāḥ //
anārādhitagovindair naraiḥ sthānaṃ nṛpātmaja
na hi saṃprāpyate śreṣṭhaṃ tasmād ārādhayācyutam //
paraḥ parāṇāṃ puruṣo yasya tuṣṭo janārdanaḥ
sa prāpnoty akṣayaṃ sthānam etat satyaṃ mayoditam //
yasyāntaḥ sarvam evedam acyutasyāvyayātmanaḥ
tam ārādhaya govindaṃ sthānam agryaṃ yadīcchasi //
paraṃ brahma paraṃ dhāma yo 'sau brahma tathā param
tam ārādhya hariṃ yāti muktim apy atidurlabhām //
yo yajñapuruṣo yajñe yoge yaḥ paramaḥ pumān
tasmiṃs tuṣṭe yad aprāpyaṃ kiṃ tad asti janārdane //
aindram indraḥ paraṃ sthānaṃ yam ārādhya jagatpatim
prāpa yajñapatiṃ viṣṇuṃ tam ārādhaya suvrata //
prāpnoṣy ārādhite viṣṇau manasā yad yad icchasi
trailokyāntargataṃ sthānaṃ kim u vatsottamottamam //
kṛṣṇārādhanam evaikaṃ puṃsaḥ sarvaphalapradam //
sarvair apy evam evoktaṃ tad upāyam abṛhat sate //
ārādhyaḥ kathito devo bhavadbhiḥ praṇatasya me
mayā tatparitoṣāya yaj japtavyaṃ tad ucyatām //
yathā cārādhanaṃ tasya mayā kāryaṃ mahātmanaḥ
prasādasumukhās tan me kathayantu maharṣayaḥ //
rājaputra yathā viṣṇor ārādhanaparair naraiḥ
kāryam ārādhanaṃ tan no yathāvac chrotum arhasi //
bāhyārthād akhilāc cittaṃ tyājayet prathamaṃ naraḥ
tasminn eva jagaddhāmni tataḥ kurvīta niścalam //
evam ekāgracittena tanmayena dhṛtātmanā
japtavyaṃ yan nibodhaitat tan naḥ pārthivanandana //
hiraṇyagarbhapuruṣa pradhānavyaktarūpiṇe
oṃ namo vāsudevāya śuddhajñānasvabhāvine //
etaj jajāpa bhagavān japyaṃ svāyambhuvo manuḥ
pitāmahas tava purā tasya tuṣṭo janārdanaḥ //
dadau yathābhilaṣitām ṛddhiṃ trailokyadurlabhām
tathā tvam api govindaṃ toṣayaitat sadā japan //
Original text: Viṣṇupurāṇa · Edition: The Critical Edition of the Viṣṇupurāṇam, critically edited by M. M. Pathak. Vadodara : Oriental Institute 1997-1999 · Data entry Peter Schreiner · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0