Language

ENहिગુ
Scripture Library

Viṣṇupurāṇa (critical edition) · Chapter 1.11

1.11.1

priyavratottānapādau manoḥ svāyambhuvasya tu
dvau putrau sumahāvīryau dharmajñau kathitau tava //

1.11.2

tayor uttānapādasya surucyām uttamaḥ sutaḥ
abhīṣṭāyām abhūd brahman pitur atyantavallabhaḥ //

1.11.3

sunītir nāma yā rājñas tasyābhūn mahiṣī dvija
sa nātiprītimāṃs tasyāṃ tasyāś cābhūd dhruvaḥ sutaḥ //

1.11.4

rājāsanasthitasyāṅkaṃ pitur bhrātaram āśritam
dṛṣṭvottamaṃ dhruvaś cakre tam āroḍhuṃ manoratham //

1.11.5

pratyakṣaṃ bhūpatis tasyāḥ surucyā nābhyanandata
praṇayenāgataṃ putram utsaṅgārohaṇotsukam //

1.11.6

sapatnī tanayaṃ dṛṣṭvā tam aṅkārohaṇotsukam
svaputraṃ ca tathārūḍhaṃ surucir vākyam abravīt //

1.11.7

kriyate kiṃ vṛthā vatsa mahān eṣa manorathaḥ
anyastrīgarbhajātena asaṃbhūya mamodare
uttamottamam aprāpyam aviveko 'bhivāñchasi //

1.11.8

satyaṃ sutas tvam apy asya kintu na tvaṃ mayā dhṛtaḥ //

1.11.9

etad rājāsanaṃ sarva bhūbhṛtsaṃśrayaketanam
yogyaṃ mamaiva putrasya kim ātmā kliśyate tvayā //

1.11.10

uccair manorathas te 'yaṃ matputrasyeva kiṃ vṛthā
sunītyām ātmano janma kiṃ tvayā nāvagamyate //

1.11.11

utsṛjya pitaraṃ bālas tac chrutvā mātṛbhāṣitam
jagāma kupito mātur nijāyā dvija mandiram //

1.11.12

taṃ dṛṣṭvā kupitaṃ putram īṣatprasphuritādharam
sunītir aṅkam āropya maitreyaitad abhāṣata //

1.11.13

vatsa kaḥ kopahetus te kaś ca tvāṃ nābhinandati
ko 'vajānāti pitaraṃ tava yas te 'parādhyati //

1.11.14

ity uktaḥ sakalaṃ mātre kathayām āsa tad yathā
suruciḥ prāha bhūpāla pratyakṣam atigarvitā //

1.11.15

niḥśvasya seti kathite tasmin putreṇa durmanāḥ
śvāsakṣāmekṣaṇā dīnā sunītir vākyam abravīt //

1.11.16

suruciḥ satyam āhedaṃ svalpabhāgyo 'si putraka
na hi puṇyavatāṃ vatsa sapatnair evam ucyate //

1.11.17

nodvegas tāta kartavyaḥ kṛtaṃ yad bhavatā purā
tat ko 'pahartuṃ śaknoti dātuṃ kaś cākṛtaṃ tvayā //

1.11.17*31

tat tvayā nātra kartavyaṃ duḥkhaṃ tadvākyasaṃbhavam //

1.11.18

rājāsanaṃ tathā chatraṃ varāśvā varavāraṇāḥ
yasya puṇyāni tasyaiva matvaitac chāmya putraka //

1.11.19

anyajanmakṛtaiḥ puṇyaiḥ surucyāṃ surucir nṛpaḥ
bhāryeti procyate cānyā madvidhā puṇyavarjitā //

1.11.20

puṇyopacayasaṃpannas tasyāḥ putras tathottamaḥ
mama putras tathā jātaḥ svalpapuṇyo dhruvo bhavān //

1.11.21

tathāpi duḥkhaṃ na bhavān kartum arhati putraka
yasya yāvat sa tenaiva svena tuṣyati buddhimān //

1.11.22

yadi ced duḥkham atyarthaṃ surucyā vacanāt tava
tat puṇyopacaye yatnaṃ kuru sarvaphalaprade //

1.11.23

suśīlo bhava dharmātmā maitraḥ prāṇihite rataḥ
nimnaṃ yathāpaḥ pravaṇāḥ pātram āyānti saṃpadaḥ //

1.11.24

amba yat tvam idaṃ prāha praśamāya vaco mama
naitad durvacasā bhinne hṛdaye mama tiṣṭhati //

1.11.25

so 'haṃ tathā yatiṣyāmi yathā sarvottamottamam
sthānaṃ prāpsyāmy aśeṣāṇāṃ jagatām abhipūjitam //

1.11.26

surucir dayitā rājñas tasyā jāto 'smi nodarāt
prabhāvaṃ paśya me 'mba tvaṃ dhṛtasyāpi tavodare //

1.11.27

uttamaḥ sa mama bhrātā yo garbheṇa dhṛtas tayā
sa rājāsanam āpnotu pitrā dattaṃ tathāstu tat //

1.11.28

nānyadattam abhīpsyāmi sthānam amba svakarmaṇā
icchāmi tad ahaṃ sthānaṃ yan na prāpa pitā mama //

1.11.29

nirjagāma gṛhān mātur ity uktvā mātaraṃ dhruvaḥ
purāc ca nirgamya tatas tadbāhyopavanaṃ yayau //

1.11.30

sa dadarśa munīṃs tatra sapta pūrvāgatān dhruvaḥ
kṛṣṇājinottarīyeṣu viṣṭareṣu samāsthitān //

1.11.31

sa rājaputras tān sarvān praṇipatyābhyabhāṣata
praśrayāvanataḥ samyag abhivādanapūrvakam //

1.11.32

uttānapādatanayaṃ māṃ nibodhata sattamāḥ
jātaṃ sunītyāṃ nirvedād yuṣmākaṃ prāptam antikam //

1.11.33

catuḥpañcābdasaṃbhūto bālas tvaṃ nṛpanandana
nirvedakāraṇaṃ kiṃcit tava nādyāpi vidyate //

1.11.34

na cintyaṃ bhavataḥ kiṃcid dhriyate bhūpatiḥ pitā
na caiveṣṭaviyogādi tava paśyāma bālaka //

1.11.35

śarīre na ca te vyādhir asmābhir upalakṣyate
nirvedaḥ kiṃnimittas te kathyatāṃ yadi vidyate //

1.11.36

tataḥ sa kathayām āsa surucyā yad udāhṛtam
tan niśamya tataḥ procur munayas te parasparam //

1.11.37

aho kṣātraṃ paraṃ tejo bālasyāpi yad akṣamā
sapatnyā mātur uktasya hṛdayān nāpasarpati //

1.11.38

bho bhoḥ kṣatriyadāyāda nirvedād yat tvayādhunā
kartuṃ vyavasitaṃ tan naḥ kathyatāṃ yadi rocate //

1.11.39

yac ca kāryaṃ tavāsmābhiḥ sāhāyyam amitadyute
tad ucyatāṃ vivakṣus tvam asmābhir upalakṣyase //

1.11.40

nāham artham abhīpsāmi na rājyaṃ dvijasattamāḥ
tat sthānam ekam icchāmi bhuktaṃ nānyena yat purā //

1.11.41

etan me kriyatāṃ samyak kathyatāṃ prāpyate yathā
sthānam agryaṃ samastebhyaḥ sthānebhyo munisattamāḥ //

1.11.42

anārādhitagovindair naraiḥ sthānaṃ nṛpātmaja
na hi saṃprāpyate śreṣṭhaṃ tasmād ārādhayācyutam //

1.11.43

paraḥ parāṇāṃ puruṣo yasya tuṣṭo janārdanaḥ
sa prāpnoty akṣayaṃ sthānam etat satyaṃ mayoditam //

1.11.44

yasyāntaḥ sarvam evedam acyutasyāvyayātmanaḥ
tam ārādhaya govindaṃ sthānam agryaṃ yadīcchasi //

1.11.45

paraṃ brahma paraṃ dhāma yo 'sau brahma tathā param
tam ārādhya hariṃ yāti muktim apy atidurlabhām //

1.11.46

yo yajñapuruṣo yajñe yoge yaḥ paramaḥ pumān
tasmiṃs tuṣṭe yad aprāpyaṃ kiṃ tad asti janārdane //

1.11.47

aindram indraḥ paraṃ sthānaṃ yam ārādhya jagatpatim
prāpa yajñapatiṃ viṣṇuṃ tam ārādhaya suvrata //

1.11.48

prāpnoṣy ārādhite viṣṇau manasā yad yad icchasi
trailokyāntargataṃ sthānaṃ kim u vatsottamottamam //

1.11.48*32:1

kṛṣṇārādhanam evaikaṃ puṃsaḥ sarvaphalapradam //

1.11.48*32:2

sarvair apy evam evoktaṃ tad upāyam abṛhat sate //

1.11.49

ārādhyaḥ kathito devo bhavadbhiḥ praṇatasya me
mayā tatparitoṣāya yaj japtavyaṃ tad ucyatām //

1.11.50

yathā cārādhanaṃ tasya mayā kāryaṃ mahātmanaḥ
prasādasumukhās tan me kathayantu maharṣayaḥ //

1.11.51

rājaputra yathā viṣṇor ārādhanaparair naraiḥ
kāryam ārādhanaṃ tan no yathāvac chrotum arhasi //

1.11.52

bāhyārthād akhilāc cittaṃ tyājayet prathamaṃ naraḥ
tasminn eva jagaddhāmni tataḥ kurvīta niścalam //

1.11.53

evam ekāgracittena tanmayena dhṛtātmanā
japtavyaṃ yan nibodhaitat tan naḥ pārthivanandana //

1.11.54

hiraṇyagarbhapuruṣa pradhānavyaktarūpiṇe
oṃ namo vāsudevāya śuddhajñānasvabhāvine //

1.11.55

etaj jajāpa bhagavān japyaṃ svāyambhuvo manuḥ
pitāmahas tava purā tasya tuṣṭo janārdanaḥ //

1.11.56

dadau yathābhilaṣitām ṛddhiṃ trailokyadurlabhām
tathā tvam api govindaṃ toṣayaitat sadā japan //

Original text: Viṣṇupurāṇa · Edition: The Critical Edition of the Viṣṇupurāṇam, critically edited by M. M. Pathak. Vadodara : Oriental Institute 1997-1999 · Data entry Peter Schreiner · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc