Vishnudharmottara Purana · Chapter 3.96.100

3.96
vajra uvāca //
kasminkāle tu kartavyā pratiṣṭhā bhṛgunandana //
kasminkasminkṛtā kāle tadā bhavati kīdṛśī

mārkaṇḍeya uvāca //
śṛṇu kālaṃ pravakṣyāmi pratiṣṭhākaraṇe tava // '
yasminyasminkṛtā kāle yathā bhavati yādava

nityaṃ sannihitā loke vaiṣṇave ta yuge kṛtā //
dhanadhānyavatī sphītā varadā ca tathā bhavet

dṛṣṭā bhavati vikhyātā tridaśeśaguroryuge //
aindre tejovatī sphītā bhūtanigrahakāriṇī

tathāvidhā tathāgneye bhūtadāhamavāpnuyāta //
nityāścaryayutā tvāṣṭre gamyā lokaistathaiva ca

āhirbudhnye dṛḍhā nityaṃ lokānugrahakāriṇī ///
pitrye vināśamāpnoti kartuśca maraṇāvahā

vaiśve lokahitā karturlokagamyā kṛtā bhaveta //
saumyā saumye tathā kāntā varadā ca tathā bhavet

aindrāgne nāśamāpnoti kartuḥ kṛtvā vināśanam //
aśvinī śrīmatī bhūtvā śīghraṃ nāśamavāpnuyāta

lokābhigamyā bhāgye syātkarturdoṃṣavatī bhaveta //
aśubho'pi yuge kāryā pratiṣṭhā manujottama

yasminyasminyuge nātho yoyo devaḥ prakīrtitaḥ //
dhanadhānyavatī sphītā kartuḥ śreyovahā tathā

saṃvatsarākhye kartavyā nityamājñāyutā bhaveta //
paripūrve tu bhūtaghnī lokakhyātā tathaiva ca// १ १//
iḍāpūrve tathā saumyā varadā lokasundarī //
anupūrve tu varadā dhanadhānyavatī bhavet/ १२//
tatpūrve nāśamāpnoti karturnāśāvahā bhavet//
tatrāpi śaṃbhormṛtyośca yamasya ca hitā bhavet

uttare hyayane saumyā dhanavṛddhikarī bhavet//
dhanadhānyayutā sphītā lokānandakarī bhavet

dakṣiṇe tvayane kartuḥ pāpavṛddhikarī bhavet //
tatrāpi supte deveśe sarvānarthavivarddhinī

śiśire lokakāntā syād dṛḍhā ca vasudhādhipa //
sphītā vasante saumyā ca varadā ca tathā bhavet

grīṣme tejasvinī kāntā bhūtanigrahakāriṇī//
prāvṛṭkāle kṛtā nāśaṃ kartrā saha samāpnuyāta

śaratkāle kṛtā nāśaṃ śīghrameva prapadyate//
hemante varadā saumyā dharmavṛddhikarī bhaveta //

māghe karturvināśāya phālgune subhagā bhaveta //
lokānandakarī caitre vaiśākhe dhanasaṃyutā

ājñāyutā tathā jyeṣṭhe āṣāḍhe kartṛvṛddhidā //
śrāvaṇe dhanahīnā syātproṣṭhapāde vinaśyati

āśvine nāśamāpnoti vahninā kārtike tathā //
saumye saubhāgyamattulyaṃ pauṣe puṣṭiranuttamā

doṣāvahādhimāse syātkartturātmana eva ca //
kṛpṇapakṣatribhāge tu prathame syācchubhāvahā

madhyā dvitīye bhavati tṛtīye kartṛnāśinī//
śukle tribhāge prathame deśanāśāya kīrtitā

dvitīye madhyaphaladā tṛtīye ca śubhāvahā //
dhanadhānyavatī sphītā varadā ca tathā bhaveta

yasya pakṣasya vṛddhiḥ syāttasmiñchubhavahā bhavet //
tejasvinī sūryadeve candre kṣamāvahā bhavet

bhaume'gninā pradahyeta budhena dhanadā bhavet //
guruṇā ca dṛḍhā nityaṃ lokānandakarī site

ācandrārkasthirā saure pratiṣṭhā samudāhṛtā //
tejasvinī kṛttikāsu bhūtanigrahakāriṇī//

kiñcidbhūtā tataḥ kāle punardahyati vahninā //
vahneḥ sūryasya bhaumasya kumārasya ca mānada

gaṅgāyāṃ ca kṛtā tatra na dahyati ca vahninā //
prājāpatye dṛḍhā nityaṃ lokānugrahakāriṇī

saumye tu varadā proktā mūṣakaistu vināśyate //
ārdrāyāṃ kartrṛmaraṇaṃ kṣiprameva prayacchati

punarvasau vināśaśca saṃskāraṃ cāpnuyātpunaḥ //
puṣṭiṃ puṣye samāpnoti dhanena yaśasā tathā

sārppe kartṛvināśaḥ syānnāgānāṃ ca hitā bhaveta //
pitrye maraṇadā kartustathā nāśaṃ ca gacchati

lokagamyā bhavedbhāgye karturnāśāvahā tathā//
tatrāpi kāmadevasya kartuḥ saukhyāvahā bhavet

aryamṇe sadṛḍhā sphītā lokānugrahakāriṇī //
ājñāyutā kṛtā haste cirānnāśamavāpnuyāta

nityāścaryayutā loke citrāyāṃ ca hitapradā //
svātau tu varadā saumyā lokānugrahakāriṇī

aindrāgne kartṛnāśāya maitre maitrābhivṛddhaye//
jyeṣṭhāyāṃ tejasā yuktā dhanadhānyavatī bhavet

tathāvidhā tathā mūle kintu bhūtasamāśrayā //
āpye kleśamavāpnoti vaiśvadeve sukhapradā

śravaṇe dhanadhānyāḍhyā vāsave vasusaṃyutā //
vāruṇe śīghranāśāya tathāje manujottama

āhirbudhnye dṛḍhā sphītā karttussaukhyapradā tathā //
dhanadhānyayutā pauṣṇe āśvine roganāśinī

yāmye maraṇadā karturyamasya tu hitapradā //
nakṣatre savyatīpāte tathaiva ca savaidhṛte

jñeyā maraṇadā karturātmanāśakarī tathā //
sārke syācchokajananī sasaure mṛtyudāyinī

sabhaume vahnibhayadā satamaske sthirā na tu //
ketunā bhūṣite ṛkṣe vahnidāhamavāpnuyāt

ketūdayaṃ bhavedyena tena durbhikṣamāpnuyāt //
bhaumodayo bhavedyena tena dahyati vahninā

saurodayo bhavedyena tena kalpaṃ vinaśyati //
nakṣatre saparīveśe paracakrabhayaṃ vadet

ulkāhate vināśāya sabhūkampe bhayapradā //
ulkāpāto bhavedyatra tatra vyādhikarī bhavet

trividhotpātayukte bhe na śubhā tu prakīrtitā //
divye kartṛvināśāya bhaume cātmavināśinī

antarikṣe ca vijñeyā lokanāśakarī tathā //
savaidhṛtavyatīpātamṛkṣamekaṃ vivarjayeta

śeṣairdoṣaistathā yuktaṃ yāvadāgamanādraveḥ //
janmanakṣatravihitā kartuḥ śreyaskarī bhavet

sampatkarī dvitīye syāttṛtīye'ribhayapradā //
kṣemyā caturthe bhavati pañcame vyādhivardhinī

kāryavṛddhikarī ṣaṣṭhe saptame nidhanapradā//
aṣṭame varadā saumyā navame śrīvivardhinī

karmaṇāṃ sādhakī proktā janmabhāddaśame tu bhe //
ekādaśe bhūtikarī dvādaśe'ribhayapradā

jñeyā trayodaśe kṣemyā rogadā tu caturdaśe //
vṛddhidā pañcadaśake ṣoḍaśe nidhanapradā

saptadaśe bhūtikarī śrīdā cāṣṭadaśe bhavet //
ekonaviṃśatitame kartturmaraṇadāyinī

tato dvitīye dhanadā tṛtīye'ribhayapradā //
caturthe kṣemajananī pañcame rogavardhinī

ṣaṣṭhe lakṣmīkarī jñeyā dhanadhānyavivardhinī //
dvitīye ca caturthe ca pañcame ca tathāṣṭame

dvādaśe navame candre karturdoṣakarī bhaveta //
janmasthaśca tṛtīyaśca ṣaṣṭhaścaikādaśastathā

daśamaḥ saptamaścaiva yadā viddho bhavedgrahaḥ //
pañcamairnavamaiścaiva dvādaśaiśca tathāṣṭamaiḥ

caturthe vā dvitīye vā kramātpādaphalo bhavet //
viparyayeṇa vedhastho pāpo'pi śubhakṛtsmṛtaḥ

candrāddvādaśamaḥ sūryo dvitīye vā bhayapradaḥ //
dvādaśe'tha dvitīye ca bhaume dāhamavāpnuyāt

dvādaśe ṣaḍdvitīye vā saure maraṇadā bhavet //
pāpamadhyagate candre dhruvaṃ maraṇadā bhavet

ekasmiṃstu yadā kendre candraḥ samyagvyavasthitaḥ //
kendratrayamathānyaṃ syādyuktaṃ sūryārasūryajaiḥ

tadā kartturvināśāya pratiṣṭhā syānnarādhipa //
candre sārke vināśāya bhaume dāhamavāpnuyāt // ६ २//
sasaure mṛtyudā jñeyā sarāhau nidhanapradā //
nakṣatre soparāge tu karturmaraṇadāyinī

pariveṣṭe tathā candre maraṇaṃ tu prayacchati //
sārpāntyapādage candre tathā jyeṣṭhāntapādage

pauṣṇāntapādage caiva karturnidhanakāriṇī //
yasminnṛkṣe yadevoktaṃ phalaṃ bhūpati sattama

tadeveha phalaṃ proktaṃ tanmuhūrte'pi yādava //
dinamadhyagate sūrye muhūrte'bhijite'ṣṭame

sarvakāmasamṛddhā syātsarvopadravavarjitā //
gurāvastamayaṃ prāpte nīcasthe kartṛghātinī

tasmādbalasthe jīve tu dhanadhānyakarī bhaveta //
brāhme rāśye dṛḍhā jñeyā prājāpatye sukhāvahā

svargalokapradā svargye cakre cakrapravartinī //
vānaspatye tu varadā hyānne cānnavivardhinī

vāse bhavati vastrāḍhyā kāle mṛtyupradāyinī //
āgneye dāhamāpnoti kledamabdaivate tathā

saure bhavati susphītā cāndre ca varadā tathā //
naśyate śambhudaivatye godeve vṛddhimāpnuyāt

vaiṣṇave puṣṭidā proktā tathā bhavati pūjitā //
kāmāre vṛddhimāpnoti pitrye nāśaṃ tathaiva ca

vāruṇe rogadā proktā śubhā cānantadaivate //
calā pavanadaivatye yāmye mṛtyupradā bhavet

vāgdaivate sadā kāntā śrīrodhe śrīyutā bhavet //
dhanade dhanasaṃyuktā sudṛḍhā śailadaivate

pṛthvī devī dṛḍhā saumyā śubhā syādvedadaivate //
pauruṣe tu tathā rauce bahudharmavivardhinī

kartuḥ sukhāvahā caiva tathā cājñāyutā bhavet//
dṛḍhā dhanayutā sphītā tathā pratipadi smṛtā

dvitīyāyāṃ dhanopetā tṛtīyāyāṃ varapradā//
caturthyāṃ nāśamāpnoti yamasya syātsukhāvahā

vināyakasya devasya tathā tatra hitapradā //
pañcamyāṃ śrīyutā kāntā varadā ca tathā bhavet

ṣaṣṭhyāṃ lakṣmīyutā nityaṃ saptamyāṃ roganāśinī //
aṣṭamyāṃ dhānyabahulā navamyāṃ tu vinaśyati

bhadrā kālyā kṛtā tatra karturbhavati puṣṭidā //
dharmavṛddhikarī jñeyā daśamyāṃ tu tathā kṛtā

ekādaśyāṃ tathā yuktā dvādaśyāṃ sarvakāmadā //
trayodaśyāṃ tathā jñeyā caturdaśyāṃ vinaśyati

kṛṣṇa pakṣe pañcadaśyāṃ kartuḥ kṣayakarī bhavet //
pañcadaśyāṃ tathā śukle sarvakāmakarī bhavet

ūnarātre mahārāja karturmaraṇadā bhaveta //
bṛhatspṛśā ca vijñeyā tathā doṣavatī nṛpa

divyāntarikṣabhaumena cotpātena tu yā yutā //
kartavyā viprayogāntā pratiṣṭhā tu kṛtā bhavet

tithihānau kṣayaṃ proktaṃ vṛddhau vṛddhiḥ prakīrtitā //
śakunau doṣajananī catuṣpadi tathāvahā

nāge bhavati śūnyā ca kiṃstughne tu śubhapradā //
bave dṛḍhā tayā jñeyā bālave tu śubhapradā

kaulave varadā proktā taitale roganāśinī //
garādau rogajananī tathā vaṇiji puṣṭidā

viṣṭau maraṇadā karturātmadoṣavatī tathā //
janmarāśyudaye ketuḥ kṣipraṃ nāśavatī bhaveta

dvitīye dhananāśāya tṛtīye kartṛvṛddhidā //
caturthe gṛhanāśāya pañcame vyādhidā bhaveta

ṣaṣṭhe śatruvināśāya saptame dhananāśanī //
aṣṭame mṛtyudā jñeyā navame dharmanāśanī

daśame karmaṇāṃ vṛddhyai lābhe lābhakarī bhavet //
dvādaśe tu vyayāya syātpratiṣṭhā tu tathā kṛtā

janmalagrodaye śreṣṭhā dhanadhānyavatī bhavet //
janma rāśiphalaṃ sarvaṃ śeṣasthāne tu nirdiśet

meṣodaye kṛtā kṣipraṃ nāśamāpnoti pārthiva //
vṛṣodaye sthirā proktā dhanadhānyavatī tathā

lokakāntā ca mithune bahukalyāṇakāriṇī //
kulīre kṣipranāśaḥ syātsiṃhe vasudṛḍhā bhavet

kanyāyāṃ lokakāntā syāttule bhavati cāsthirā //
vṛścike tu sthirā proktā kalyāṇāya dhanurdhare

makare kṣipranāśā syātkumbhalagne dṛḍhā bhaveta //
mīne puṇyavahā kartuḥ kalpāśūnyā tathā bhavet

ugrā syātsūryahorāyāṃ saumyā somasya kīrtitā //
pāpagrahasya dreṣkāṇe karturnāśāya kīrtitā

somagrahasya suśubhā karturbhavati vṛddhidā //
phalaṃ yadeva lagneṣu navāṃśeṣu tadeva tu

dvādaśāṃśeṣu vijñeyastadeva manujottama //
karturnāśāya vijñeyā triṃśāṃśe bhaumasaurayoḥ

sitajīvenduputrāṇāṃ kartuḥ kalyāṇadā bhaveta //
śubhamaṃśaṃ mahārāja lagne pāpaphale śubham

lagne śubhatare jñeyaḥ pāpāṃśaḥ pāpado nṛṇāma //
lagnasthe śaṅkarā kartuḥ kṛtā bhavati bhāskare

dvitīye'rthasya hāniḥ syāttṛtīye dhanasaṃyutā //
āyuḥkṣayaṃ caturthasthe pañcame svatvanāśanam

ṣaṣṭhe śatruvighātaṃ tu dāridryaṃ saptame bhavet //
maraṇaṃ cāṣṭame bhānau navame dharmapīḍanam//

daśame sutavṛddhiśca lābhe lābhayutā bhavet //
dvādaśe vyayasaṃyuktā nirdhanā tu tathā bhavet//१ ०४//
candre lagnagate jñeyā sudṛḍhā manujottama //
dhanānvitā dvitīye tu tṛtīye lābhasaṃyutā

caturthe bāndhavahitā pañcame sutavṛddhidā //
ṣaṣṭhe ripuvināśāya saptame ca dhanāvahā

aṣṭame maraṇāyoktā navame dharmapīḍanam //
daśame karmadā proktā lābhe lābhapradā bhavet

vyaye vyayavatī rājaṃstathā dhanavivarjitā //
ardhabimbādhike kṣīṇe kramādatha nibodha me

candre lagnagate jñeyā kṣipranāśā mahābhuja //
dvitīye ca daridrā syāttṛtīye dhanasaṃyutā

bahvanarthā caturthe syātputranāśāya pañcame //
ṣaṣṭhe ripuvināśāya bhāryānāśāya saptame

aṣṭame maraṇāyoktā navame dharmaghātinī //
dhanānvitā syāddaśame lābhe lābhavatī bhavet

vyaye vyayavatī nitye daridrā ca tathā bhavet //
lagne mṛtyukaro bhaumastathā dāridryado dhane

kīrtiṃ tribhuvane śubhrāṃ tṛtīyasthaḥ karotyasau //
caturthe bandhunāśaḥ syātsutanāśastathā sute

arināśastathā ṣaṣṭhe saptame'gnau vinaśyati //
aṣṭame kartṛmaraṇaṃ navame deśavicyutiḥ

daśame karmasiddhiḥ syāllābhe lābhavatī bhavet //
dhanajāyātmajairnityaṃ viyogo vyayage bhavet

budho lagne dhanayuto dvitīye ca tathā bhavet //
tṛtīye varadā proktā caturthe dhanasaṃyutā

kīrtiśca pañcame jñeyā ṣaṣṭhe ripuvināśinī //
sukhadā saptame jñeyā harṣadā ca tathāṣṭame

saukhyadā navame rājandaśame karmavṛddhidā //
sthirā lābhagate jñeyā vyaye dhanasamanvitā

jīve dhanāḍhyā lagnasthe dvitīye ca tathā bhavet //
dṛḍhāspadā tṛtīye syāccaturthe dhanasaṃyutā

pañcame sutadā proktā ṣaṣṭhe śatruvināśinī //
saptame rājyadā karturaṣṭame ca samṛddhidā

kīrtidā navame jñeyā daśame ca samṛddhidā //
lābhasthe lābhadā jñeyā vyaye lābhasamanvitā

lagnasthe niścalā śukre sarvakāmapradā bhavet //
dhanage ca dhanaṃ dadyāttṛtīye bhrātṛvṛddhidā

caturthe subhagā jñeyā pañcame sutavṛddhidā //
ṣaṣṭhe pūjyā tathā loke saptame dhanavṛddhidā

aṣṭame sukhadā proktā navame ca sukhārthadā //
daśame lokakāntā syādarināśastathāyuge

tathā vyayasthe vijñeyā savyayā sadhanā tayā //
mṛtyudā lagnage saurau daridrā syāddvitīyage

tṛtīye dhanalābhāya caturthe kartṛmṛtyudā //
sutage sutanāśaḥ syādarināśastathārige

jāyānāśastu jāyāsthe mṛtyurmṛtyugṛhopage //
dharmage dharmahāniḥ syātkarmavṛddhistu karmage

mahīlābhastu lābhasthe vyayage ca vyayo bhavet //
śūnyaṃ vivarjayetkendraṃ śubhākendre niyojayeta

evaṃ jñātvā śubhaṃ kālaṃ prayatnena tu daivavit //
chāyāmbubhiḥ prayatnena gṛhṇīyādavadhānataḥ

śubhe'hni pūrvayantrasthaṃ tatkālaṃ pratimāṃ svayam //
samāṃ tu pīṭhikāṃ garte sthapatirviniveśayet

tatkālameva kurvīta nāma cāsyāḥ samāhitaḥ //
svasthāṃ tāṃ tu svanāṃ nānte vaiṣṇavī pratimā bhaveta

keśavāntāḥ striyaḥ kāryā nāthānto brāhmaṇo bhavet //
īśvarāntā harasyoktā mihirāntā raveḥ smṛtā

anyeṣāṃ devanāmāntāḥ surāṇāṃ pratimāḥ smṛtāḥ //
sūkṣmā tu pratimā kāryā dvitīyā cādhivāsane // १३३
citrakarmakarā yā ca mṛnmayī yā tathā bhavet //
tasyāḥ pavitrake kāryaṃ tathā caivādhivāsanam

saṃvatsaraṃ tu kartavyaṃ ṣaṇmāsānatha vā punaḥ //
pakṣaṃ dvādaśarātraṃ vā saptāhaṃ tryahameva vā

ekāhamekarātraṃ vā yathāvadadhivāsanam //
vibhavenātimahatā gītairnṛtyaiḥ suśobhanaiḥ

nityamambupradānaiśca vahnipūjābhireva ca //
nijapuṇyāhaghoṣeṇa kartavyamadhivāsanam

tataḥ pratiṣṭhā kartavyā kāle saṃvatsarocite //
śubhe kāle kṛtā sā tu parā vṛddhikarī bhavet

rājñāṃ prajānāṃ kartuśca tathā kālavido nṛpa //
ṛtvijāṃ ca mahārāja śubhakālakṛtā hitā

sulakṣaṇā lakṣaṇasaṃyutā ca deśe kṛtā śāstravidā tu samyak //
kāle śubhe lokasukhāvahā syātkartuḥ praśastā varadānasaumyā

iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mā० saṃ० pratiṣṭhāpratimālakṣaṇakālanirdeśo nāma ṣaṇṇavatitamo'dhyāyaḥ

3.97
vajra uvāca //
bhagavankena vidhinā pratiṣṭhā kṛtā bhavati //
mārkaṇḍeya uvāca //
atha surapratiṣṭhāpane ṣoḍaśartvijo bhavanti //
etadyathā daivavitsthapatiḥ kalpakaḥ vācakaḥ yajurvedavidarghabāhuḥ yajurvedaviddevahotā yajurvedaviddevadravyarakṣitā ṛgvedavidyajurvedavitsāmavedavidatharvavedaviditi catvāraḥ kalaśādhārāḥ catvāraḥ sāttvatāḥ teṣāmeko mūrtidharaḥ dvitīyo devakarmavit //
tṛtīyo mantrarakṣitā caturtho dravyarakṣiteti /
tatra kalaśādhārāṇāṃ śaktyā sahāyāḥ kartavyāḥ /
sarva eva ṛtvijo'vyaṃgā akapilā akekarā anadhikāṅgāḥ svaśāstrapariniṣṭhitāḥ ślakṣṇāḥ apaunarbhavāśceti //
tataḥ praśaste'hni taiḥ sahāyaiḥ susnātaiḥ svanuliptāṅgairmālyavadbhirhaviṣyāśibhiśca ahatāsvarasaṃvītaiḥ pavitrapāṇibhiḥ saha dīkṣāṃ yajamāno gṛhṇīyāt //
tasya snātasyāhatavasanasaṃvītasya gomayenopalipte deśe brāhmaṇāḥ svastivācanapūrvakavacanena kalpakaḥ sitasūtreṇa sitavastreṇa siddhārthakavacān baddhvā dakṣiṇapāṇau pratisaraṃ kaṅkaṇaṃ badhnīyāt /
tataḥ prabhṛti yāvatpratiṣṭhākālaṃ pratiṣṭhākālādupari ca saptarātraṃ tāvanmāṃsa madyakṣārābrahmacaryakrodherṣyāmānānāryatvavarjanīyāni bhavanti //
bhavati cātra //
dīkṣādinātprabhṛtyevaṃ pratiṣṭhā saptame dine //
yāvattāvadbhavānnityaṃ yajamānaḥ suyantritaḥ

brahmacārī haviṣyāśī jitakrodho vimatsaraḥ //
adhaḥśāyī ca rājendra nityasnāyī tathaiva ca

iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde pratiṣṭhākalpe dīkṣādhyāyo nāma saptanavatitamo 'dhyāyaḥ

3.98
mārkaṇḍeya uvāca //
atha prāsādalakṣaṇam //
purato vā suśuddhe bhūbhāge sthaṇḍilatrayaṃ parikalpayet /
yathāvarṇoktamṛdā sasikatayā /
tataḥ sthaṃḍilatrayamapatitagomayenopalepayet /
tatra madhye'dhivāsanasthaṇḍilam /
taddakṣiṇa ijyāsthaṇḍilam /
tadudagdhomasthaṇḍilam /
tatrādhivāsanāsthaṇḍile catvārastoraṇāḥ parikalpyante /
sarve sthaṇḍilā caturasrāścaturhastocchrayāstoraṇatribhāgavistīrṇāḥ //
sthaṇḍiladvaya ārdrābhiḥ patākābhiḥ pratisarābhiśca parivārayet /
vanapraveśoktena vidhinā praśastavṛkṣāṇāmanyatamasya vṛkṣasya toraṇārthakāṣṭhānyānīya sthaṇḍilebhya upasthāpayet /
na toraṇaṃ kāṣṭhadvayajaṃ kuryāt /
na kubjam /
toraṇāśca sarve samapramāṇāḥ /
ādāvevādhivāsanasthaṇḍilasya paścimabhāge prāṅmukhaḥ kalpakaḥ svāmī na syāt/
kalpakāddakṣiṇe bhāge prāṅmukha eva sāttvataḥ syāt/
tasyāpi dakṣiṇe bhāge prāṅmukha eva ṛgvedavidbhavet //
kalpakādvāmabhāge prāṅmukha eva yajamānaḥ/
tasya vāmataḥ prāṅmukha eva arghabāhuḥ sthaṇḍilāśrito dakṣiṇābhimukho yajurvedavit /
sthaṇḍile pūrvataḥ paścimābhimukhaḥ sāmavedavit /
tasya dakṣiṇato vaṃśavādakaḥ /
tasyāpi dakṣiṇato vācakaḥ /
tasyodaggāyanaḥ/
pṛṣṭhe vādanakatantakāḥ /
sthaṇḍilā ddakṣiṇataḥ uttarābhimukhotharvavedavit /
homasthaṇḍile prāṅmukha agārātpaścimato hotā /
caturasraḥ /
samantāddhastamānaścāgāraḥ samekhalaḥ tasyodaṅmantrarakṣitā dravyarakṣitā ca / ijyāsthaṇḍile ijyākṛtsāttvataḥ /
taddakṣiṇataḥ uttarābhimukho mantrarakṣitā dravyarakṣitā ca /
saṃvatsaro nyatraikavittakālagrahaṇāvahitaḥ syāt /
sthapateraniyamaḥ /
tataḥ sauvarṇaṃ rājataṃ tāmraṃ mṛnmayamakālamūlaṃ vā kalaśaṃ sudṛḍhaṃ tīrthodakapūrṇaṃ sarvauṣadhibhiḥ sarvagandhaiḥ sarvabījaiḥ sarvaratnairhiraṇyena candanena phalaiśca saṃyutaṃ kṛtvā anulepanārghanirmitapavitramukhe sati sūtramālyagrīvaṃ kalpakaḥ purataḥ pratiṣṭhāpayet / kalaśaḥ pūrveṇa /
sthaṇḍilamadhye aṣṭapatraṃ kamalamālikhet //
tataḥ karmmārambhaṃ kuryāt /
praṇavavyāhṛtipūrvikāṃ gāyatrīṃ saśiraskāṃ japet /
ॐkāraṃ namaskāraṃ karmmārambhaṃ pavitraṃ ceti /
tatastotraṃ kañcidvācayeta /
tato rakṣoghnairmmantrairdikṣu vidikṣu ca siddhārthakānnyaset /
tato dvādaśāṅgule khāte vanaspate vīḍvaṅga iti prācyādikrameṇa toraṇanyāsaṃ kuryāt //
toraṇāścatvāro yugā bhavanti /
pūrvataḥ kṛtayugaḥ, dakṣiṇatastretā, paścime dvāparaḥ, uttare kaliriti /
evaṃ toraṇanyāsaṃ kṛtvā yuvā suvāsa iti darbhairaśuṣkapatraiḥ sragdāmabhiśca toraṇacatuṣkaṃ cāpi veṣṭayet /
tatastoraṇānāmupari dhvajāḥ kartavyāḥ /
pūrveṇa pītapatāko garuḍaḥ, dakṣiṇena nīlapatākastālaḥ, paścimena śvetapatāko makaraḥ, udagraktapatākaḥ ṛṣyaḥ /
garuḍasya pārśvayorgadācakre, tālasya halamusalau makarasya dhanurbāṇau, ṛṣyasya khaḍgacarma /
toraṇāntarāle āgneye digbhāge cchatram /
nairṛtyāṃ vaijayantīṃ patākām /
vāyavyāṃ dhvajam /
aiśānyāṃ daṇḍam /
sthaṇḍilopari vitānakam /
toraṇaṃ pratighaṇṭāmādarśaṃ ca /
ijyāsthaṇḍile vitānakam /
tatra ca ghaṭilikhitāḥ pratīhārāḥ subhadrabhadrau pūrveṇa /
āṣāḍhayajñatāṃtau dakṣiṇena
jayavijayau paścimena /
modapramodau uttareṇa /
etatkṛtvā dhruvādyāvityudāharet /
māthuraṃ ca mantraṃ vyācakṣeti /
tataḥ kalaśodakena pavitramantreṇa yajamānaṛtvijāṃ bhogāṃścābhyukṣya gāyatrī japeta /
yā auṣadhayaśceti tatraiśānīdik prabhṛtiṣu sapuṃkhānsaphalāndṛṃḍhāñcharāṃścatvāro nikhanet/ teṣāṃ nāmāni /
kandarpaḥ, somanaḥ, durdharaḥ, śikharaḥ //
teṣāṃ catvāro lokapālāḥ indrayama varuṇadhanadāḥ /
teṣāṃ ca niveśane kāṇḍātkāṇḍādityudīrayet //
tataḥ pañcaraṅgaṃ sūtraṃ kāṇḍātkāṇḍeti badhnīyāta /
tenaiva diśaḥ parivārayet /
pañca raṅgatvātpañcasūtraṃ pañcamahābhūtamayaṃ saṃsārasūtram /
nīlaṃ pṛthvī, śvetamāpaḥ raktamagniḥ pītaṃ vāyuḥ, kṛṣṇamantarikṣam /
tadbandhena dūṣyādūṣyeti mantro bhavati /
indrāṇyā kīrtitaṃ sūtramiti ca tataḥ kaṇḍe mūleṣu sthaḍilābhyantareṇa caturṣu dikṣu catvāraḥ pūrṇakumbhān pratiṣṭhāpayet /
te catvāraḥ sāmarā jñeyāḥ tatrāpyaiśānyāṃ diśi prathamaṃ kumbhaṃ pratiṣṭhāpayet /
tataḥ krameṇānyāna //
teṣāṃ nāmāni sahasravīryaḥ, vimalaḥ, śatadhāraḥ, pramandanaḥ //
tāṃśca sahiraṇyānsacandanānsakusumānsavanaspatikalāpānkuryāta /
tatra śanna āpa iti prathamamabhimantrayet /
śanno devīriti dvitīyam //
āpohiṣṭheti tṛtīyama /
idamāpaḥ pravahata iti caturtham //
tataḥ pūrveṇa lājāpūrṇaṃ pātraṃ sthāpayeta /
dakṣiṇena tilapātram /
paścimena siddhārthapātrama /
udagakṣatapātrama /
pātraviśeṣeṇa āvranbrāhmaṇa ityudīrayeta /
tataścatasṛṣu vidikṣu kumbhānāmabhyantare catvāro dīpā deyā /
te ca vedā aiśānīprabhṛti ṛgyajussāmātharvāṇaḥ/
teṣāṃ ca niveśane tejosi śukramityudīrayet/
tataḥ punarapi rakṣoghnarmantraiḥ siddhārthavikiraṇaṃ kuryāta /
ye devāḥ puraḥ sadomiti japet//
vārāhaṃ prādurbhāvaṃ ca vācayeta/
śrīsūktamudīrayet/
tatastena pañcagavyena bhuvanamabhyukṣayet/
toraṇāni ca( arcāṃ śaucārthaṃ ca sthāpayet/ bṛhatsnapane tadevaṃ syādanyaṃ nāvakalpayet/)
athārghyaḥ/
evaṃ toraṇavinyāse kṛte bhūpatisattama//
sarve vighnāḥ kṣayaṃ yānti parā vṛddhiśca jāyate

iti śrīviṣṇu० dha० tṛ० kha० mā० saṃ० pratiṣṭhākalpe toraṇavarṇano nāmāṣṭanavatitamo'dhyāyaḥ

3.99
mārkaṇḍeya uvāca//
atha pañcagavyāni/
tatra kapilāyā gokṣīram/
kṛṣṇāyāśca dadhi /
nīlāyāśca ghṛtam /
śvetāyā gomayam /
tāmravarṇāyā gomūtram/
gāyatryā gomūtraṃ gṛhṇīyāta/
gandhadvāreti gomayam/
āpyāyasveti kṣīram /
dadhikrāvṇeti dadhi/
ghṛtavatī bhuvanānāmiti ghṛtam/
devasya tveti kuśodakam/
aghamarṣaṇena saṃyojya gāyatrīmudīrayet /
tatastena pañcagavyena bhavanamabhyukṣayet//
toraṇāni ca arcāśaucārthamavasthāpayet //
bṛhatsnapane tadeva syādanyaṃ vā kalpayet //
athārghyakalpanā /
bhavati tatra rājate pātre śaṅkhabilvapadmośīra darbhamūla dūrvākṣīrākṣatasiddhārthakataṇḍulānupakalpayet /
tīrthodakena plāvayeta /
ratha akṣeti maṃtramudīrayeta /
draviṇaṃ pāpamanyaḥ drupadaṃ pavitraṃ śaṅkhamaṇiṃ śrīsūktaṃ kāṇḍātkāṇḍeti pavitraṃ ca tataḥ śubhe dṛḍhe svarcite bhāṇḍe pādyaṃ kuryāt //
hiraṇyavarṇetyārabhya ṛktrayeṇa ca pārthiva //
āpohiṣṭheti tisṛbhiḥ śannodevīti cāpyatha

brahmaśukrena sūtreṇa pavitreṇa tathaiva ca //
vācako vācayettatra tīrthamāhātmyamuttamam

iti śrīviṣṇudharmottare tṛ० kha० mā० va० saṃ० pratiṣṭhākalpe pañcagavyavaṇarnonāmā navanavatitamo'dhyāyaḥ

3.100
mārkaṇḍeya uvāca //
athārcāśaucaṃ bhavati/
tatra mṛnmayāñcitrakarmakṛtāṃ ca śaucayet /
ubhayordarbhapavitrake śaucaṃ kuryādadhivāsanaṃ ca yaddravyaṃ taddravyoktaśaucaṃ cādāveva kuryāt /
tatombunā gāyatryā kuryāta /
ākrāmyeti dvitīyā mṛdā ayaṃ cātrāparo maṃtro bhavati /
aśvakrānte rathakrānte viṣṇukrānte vasundhare //
mṛttike hara me pāpaṃ yanmayā duṣkṛtaṃ kṛtam

uddhṛtāsi varāheṇa kṛṣṇena śatabāhunā //
mṛttike tvaṃ prayaccheṣṭaṃ sarvakāmapradā bhava //
tṛtīyaṃ bhūtistvamiti bhasmanā /
iha gāva iti caturthaṃ gomayena /
viṣṇoḥ pṛṣṭhamasīti pañcamaṃ gaurasarṣapaiḥ //
bṛhatsāmnā ṣaṣṭhaṃ tretāgnibhasmanā //
śākvareṇeti saptamaṃ pañcagavyena //
manasaḥ kāmamākūtirityaṣṭamaṃ kuṣṭhena /
hiraṇyavarṇeti navamaṃ suvarṇodakena //
taratsamaṃdīti darbhapiñjūlairdaśamam //
pāvamānībhistīrthamṛttikābhirekādaśam /
nadīmṛdā dvādaśam //
girayaste parvatāgramṛdā trayodaśam /
ṛṣabheṇa jātaśṛṅgeṇoddhṛtamṛdā caturdaśam //
aśvakrānteti lāṅgaloddhṛtamṛdā pañcadaśam //
kūṣmāṇḍīti valmīkāgramṛdā ṣoḍaśam //
pṛthvīdevīti mantreṇa tīrthamṛdā saptadaśam/ //
saromṛdā brahmajajñānetyaṣṭādaśam //
dadhikrāvṇeti dadhnā ekonaviṃśam /
ghṛtavatī ghṛtena viṃśatitamam //
aghamarṣaṇena ratnairekaviṃśam //
evamekaviṃśatyātmakena somena tāṃ śocayitvā paramapāvanā mantrā japtavyāḥ //
aghamarṣaṇaṃ daivakṛtaṃ śuddhavatyastaratsamāḥ //
kūṣmāṇḍāḥ pāvamānyaśca durgā devī sarasvatī

cāndrāyaṇaṃ ca ṛṣabhaṃ vāmadevaṃ rathantaram //
pauruṣaṃ ca tathā sūktaṃ śrīsūktamathavāpsaram

abhijñāṃ ca pavitraṃ ca caritaṃ vaiṣṇavaṃ tathā //
vāditraśabdairjayaśabdamiśrairvṛtaistathā bhūpavarāṅganānām /
śauce nivṛtte tvadhivāsanaṃ vai kāryaṃ surārcāsu yathābhidhāsye

iti śrīviṣṇu० dha० tṛ० kha० mā० va० sa० arcāśaucakathanaṃ nāma śatatamo'dhyāyaḥ