Vishnudharmottara Purana · Chapter 3.86.90

3.86
//vajra uvāca//
proktaṃ tvayā dvijaśreṣṭha pratimālakṣaṇaṃ śubham //
prāsādalakṣaṇaṃ samyakkathayasvāmitadyute

mārkaṇḍeya uvāca //
hastapramāṇantatproktaṃ prāsādānāṃ tu lakṣaṇam //
saṃsthānato vinirdiṣṭaṃ hastamānānukīrtanam

tadahaṃ te pravakṣyāmi tanme nigadataḥ śṛṇu //
prāsādalakṣaṇaṃ śreṣṭhaṃ vijayārogyavardhanam

bhāgaṃ tu jagatī kāryā prāsādo bhāgameva ca //
kartavyā jagatī mātratalpocchrāyatribhṛmikā

ucchrāyā tena kartavyā hyekaikā bhūmikā gatiḥ //
bhadrapīṭhākṛtiḥ kāryā bhūmikā bhūmikā punaḥ

prasādārthaṃ kaṭiḥ kāryā kūṭameva tathaiva ca //
kaṭimūlāṣṭabhāgena sopānavistarā bhavet

samasaṃkhyaṃ tu kartavyaṃ sopānaṃ bhūmikāṃ prati //
kūṭaḥ kāryastridhocchedaḥ śubhāmalakasārakaḥ

caturasrastathā rājankramopacayasaṃyutaḥ //
vicchedāścātra kartavyāḥ siṃhamālāvibhūṣitāḥ

dvārocchrāyāśca kartavyā devāścāṣṭāṃśasaṃyutāḥ //
vistāraṃ dviguṇaṃ cātra dvārocchrāyaṃ tu kārayet

dvāraśobhāvatī kāryā candraśālā samucchritā //
kūṭaprathamavicchede śubhāmalakasārakaiḥ

dvāraiścaturbhirbhagnaistu na bhagnairvā mahīpate //
prāsādametatkartavyaṃ kūṭacchedadvaye tathā

vicchinna candraśālābhiścatasṛbhirivāvṛtam //
himavānnāma vikhyātaḥ prāsādo'yaṃ manoharaḥ

kūṭacchedadvayopeto mālyavānabhidhīyate //
ekakūṭastathaivāyaṃ śṛṅgavāniti kīrtitaḥ

āgārākhyo bhavatyeṣa dvāreṇaikena śṛṅgavān //
agāro bhavanākhyaḥ syātprāsādastu dvimekhalaḥ

gṛhākhyaścaiṣa nirdiṣṭaḥ prāsādaścaikamekhalaḥ //
śṛṅgavānniṣadhākhyaḥ syātprāsādastu dvimekhalaḥ

sa eva nīlo bhavati tathā caivaikamekhalaḥ//
mālyavāñśvetasaṃjñaḥ syātprāsādastu dvimekhalaḥ // १६
vindhyanāmā bhavatyeṣa tathā caivaikamekhalaḥ //
agārabhedarahitaḥ sarvaḥ sarvadivaukasām

rājandevagṛhāḥ kāryā yatheṣṭāśāmukhāḥ śubhā//
āgārabhedāḥ kartavyāḥ pūrvapaścimadiṅmukhāḥ

teṣāṃ liṅgapratiṣṭhaikā śastā bhavati pārthiva //
dvimekhalā ye kathitāstathā caivaikamekhalāḥ

bhāgasteṣāṃ tu jagatī bhāgasteṣāṃ tathā kaṭiḥ //
bhāgamekaṃ tathā kāryaṃ kūṭaṃ prāgvanmahīpate //

valabhīsaṃsthitaṃ ramyaṃ prāsādaṃ tu caturdiśam //
vistāratriguṇāyāmaṃ tathā caivaikamekhalam

pārśvayorvalabhīpṛṣṭhe candraśālāyutaṃ bhavet //
prāsāde tatra kartavyastrayāścāmalasārakāḥ

bhāgastu mekhalā tatra kaṭibhāgastathā bhavet //
bhāga ekastu valabhī tathā tatra prakīrtitā

prāsādasyāṣṭamo bhāgaḥ kartavyo mekhalāgatiḥ //
kaṣṭyaṣṭabhāgo dvau hitvā sopānaṃ vistarādbhavet

ekasyā diśi caivātra dvāraḥ kāryaḥ samucchrayaḥ //
svecchāśābhimukhaḥ kāryo valabhīsaṃjñitastvayam

prāsāde'smim̐stu kartavyā brahmaviṣṇumaheśvarāḥ //
ekānaṃśātha vā kāryā madhyagā rāmakṛṣṇayoḥ

gaṇeśaskandayormadhye kartavyo vā trilocanaḥ //
madhyerkacandrayoḥ kāryastvaṣṭā vāpi janārdanaḥ

ekaiva durgā kartavyā bahubāhu vibhūṣitā //
tatra kāryātha vā lakṣmīrjagattritayabhūṣaṇā

viṣṇurbhogaśayaḥ kāryaḥ prāsāde tatra vā nṛpa //
caturātmāthavā kāryo devadevo janārdanaḥ

śakrakīnāśavaruṇaiḥ sahito vā dhaneśvaraḥ //
anye devā na kartavyā ye mayā nānukīrtitāḥ

ekāśābhimukhairdvāraiścaturbhiḥ saṃyutastvayama //
brahmaṇā vṛddhido nāma prāsādaḥ parikīrtitaḥ

kartavyastatra lokeśaścaturātmā haristvatha //
vistāratriguṇaiśchāyāṃ dvārāṃstatra niveśayet

vistāratriguṇocchrāyairdvārairvā saṃyutastribhiḥ //
prāsādo'yaṃ bhavedrājam̐striguṇo nāmataḥ śubhaḥ

ekāśābhimukhadvāragarbhabhittisamanvi taḥ //
brahmā viṣṇuśca rudraśca prāsāde'tra niveśayet

ādityaviṣṇucandrārkāḥ pṛthagbhūpālasattama //
gaṇeśarudraskandānvā prāsāde'sminniveśayet

pārśvasthavalabhīhīno valabhīsaṃjñito bhavet //
prāsādaḥ pārśvasaṃyuktaḥ śikharo nāmato nṛpa

pārśvasthavalabhīhīnaṃ vṛttidaṃ kāmadaṃ bhaveta //
pārśvasthavalabhīhīnaṃ triguṇaṃ nṛgṛhaṃ bhavet

kṛtavistṛtadigdvāraṃ prāsādaṃ valabhīgatam//
turagākhyaṃ vinirdiṣṭaṃ retomandagṛhaṃ hitam

vināyakasya tatkāryaṃ bhadrakālyastathaiva ca //
skandasya kāryaṃ tadrājam̐llakṣmyā kāryamathāpi vā

nāgānāṃ pramathānāṃ vā nānyasya tu vidhīyate //
kṛtavistṛtadigdvāraṃ turagaṃ kuñjaraṃ smṛtam

turagābhihatānāṃ ca devānāṃ tatpraśasyate //
śakrasya ca mahābhāga nānyeṣāṃ tadvidhīyate

yatheṣṭasaṃkhyāgarbhaṃ tu prāsādaṃ valabhīgatam //
yatheṣṭannāma vikhyātaṃ yatheṣṭāyāmasaṃjñitam

yatheṣṭamānaṃ dvārantad dvāreṇaikena saṃyutam //
ekagarbhaṃ tadevoktaṃ viśālaṃ nāma pārthiva

yatheṣṭe ca viśāle ca kartavyā mātaro nṛpa //
grahā vā rājaśārdūla nakṣatrāṇyatha vā punaḥ

ādityā vasavo rudrā viśvedevā marudgaṇāḥ //
bhṛgavoṅgirasaḥ sādhyā devo vā yadi vāśvinau

aṣṭau vātha diśāṃ pālā yadi vā bhūtapañcakam //
evaṃ devagaṇaḥ kāryo rājanprāsādayostayoḥ

āyatā mālyavatpṛṣṭhe valabhī tu yadā bhavet //
kartavyo bhadrakālyarthe prāsādo bhadrasaṃjñitaḥ

tiryaksthā mālyavatpṛṣṭhe valabhī tu yadā bhaveta //
dvārapāleti sa proktaḥ prāsādo vibudhapriyaḥ

subhadrākhyasya nirdiṣṭaḥ śvetākhyo bhadravatkṛtaḥ //
kṛtastu dvāraśālāvatsaumyaḥ syādgandhamādanaḥ

saumyaḥ subhadraśca tathā sarveṣāmeva śasyate //
aṣṭatrikūṭaṃ tricchedaṃ śubhāmalakasārakam

aṣṭāṃśajagatībandhaṃ tathā caivaikamekhalam //
aṣṭagarbhāṣṭadigdvāraṃ kamalaṃ parikīrtitam

aṣṭau tatra tu kartavyā grahāḥ ketuvivarjitāḥ //
sūryaḥ śukraḥ kujo rāhuḥ sauraścandro budho guruḥ

krameṇānena kartavyaṃ tatra rājangṛhāṣṭakam //
bhūjalākāśavahnīndudīkṣitārkamaruttanuḥ

mahādevo'tha vā kāryastatra devo jagadguruḥ //
aṣṭātmā vāsudevo vā prabhave yāpanena ca

prāsāde'smiṃstu kartavyo vidhinānena vā hariḥ //
caturātmā tu kartavyo digdvāreṣvatra keśavaḥ

aśvaśīrṣaṃ varāhaṃ ca narasiṃhaṃ trivikramam //
īśānādiṣu koṇeṣu kāryā devā narottama

ucchritā jagatī kāryā bhadrapīṭhākṛtiṃ vinā //
prāgbhāgavalabhīhīnaṃ turagaṃ tatra kārayet

praśastaḥ sarvadevānāṃ prāsādastvaruṇodayaḥ //
pūrvāparāśābhimukhaḥ kāryoyaṃ nānyadiṅmukhaḥ

ayamevātidīrghastu prāsādo gṛhasaṃjñitaḥ //
prāsāde tvaruṇe lagnā valyaprāsādakāvubhau

yāmyottarāśābhimukhau tadvajjagati bandhanau //
sammukhau tau tu jagati valabhīcchandakau bhavet

śubhā jālapraticchannā saubhadvāramukhā tathā //
tatra syādgaruḍo nāma prāsādaḥ sumanoharaḥ

ādityasya pratiṣṭhānaṃ prāsāde tatra śasyate //
daṇḍapiṅgalakau kāryau tatra prāsādayordvayoḥ

tayorvā nṛpa kartavyau ratau mandayamāvubhau //
kartavyau vā mahārāja tathā keśavaśaṅkarau

prāsāde garuḍo vāpi kartavyaścandramā budhaiḥ //
pārśvaprāsādayostasya kartavyau śiśirāmbupau

prāsāde gāruḍe vāpi kāmadevaṃ tu kārayet //
pārśva prāsādayostasya kartavyau vanamālinau

prāsāde gāruḍe vāpi kartavyo devarāḍ budhaiḥ //
pārśvaprāsādayostasya kartavyau vanamālinau

prāsāde gāruḍe vāpi kartavyaśca tathā yamaḥ //
pārśvaprāsādayostasya mṛtyukālau niveśayet

prāsāde gāruḍe vāpi kartavyo varuṇo bhavet //
pārśvaprāsādayoḥ kāryā gaṅgā kālindireva ca

prāsāde gāruḍe vāpi dhanādhyakṣaṃ tu kārayet //
pārśvaprāsādayostasya śaṅkhapadmau niveśayet

prāsāde gāruḍe vāpi brahmāṇaṃ viniveśayet //
pārśvaprāsādayostasya kartavyau keśaveśvarau

prāsāde gāruḍe vāpi mahādevaṃ niveśayet //
pārśvaprāsādayostasya kāryau viṣṇupitāmahau

vināyakaḥ kumāro vā kartavyo yadunandana //
vīrabhadraśca nandī ca kartavyau vā manoharau

prāsāde gāruḍe vāpi garuḍaṃ viniveśayet //
pārśvaprāsādayoḥ kāryaḥ kaśyapo vinatā tathā

prāsāde gāruḍe vāpi vāsudevaṃ niveśayet //
pārśvaprāsādayostasya kāryau rudrapitāmahau

candrārkau vā mahārāja yadi vā varuṇānilau //
lakṣmīṃ ca kālarātrīṃ ca yadi vāpyanalānilau

tārkṣyānantau mahārāja yadi vā garuḍāruṇau //
prāsāde gāruḍe vāpi dharmaḥ kāryo mahīpate

pārśvaprāsādayostasya kāryo'rthaḥ kāma eva ca //
liṅgākāraṃ tu kartavyaṃ devaveśma trimekhalam

tasya nāma bhavelloke śarveti narapuṅgava //
dvimekhalasya tasyaiva trailokyamiti nirdiśet

sa eva liṅganāmā syātprāsādastvekamekhalaḥ //
kūṭavadvalabhīyuktaṃ sarvakīṭaṃ prakīrtitam

brahmāṇḍamiti vijñeyaṃ trailokyaṃ valabhīyutam //
liṅgākhyaṃ valabhīyuktaṃ sāramityabhidhīyate

śarvādyāḥ ṣaḍime kāryāḥ pūrvapaścimadiṅmukhāḥ //
liṅgasaṃsthāpanaṃ kāryaṃ nityameteṣu paṇḍitaiḥ

prāsādaṃ valabhīsaṃjñaṃ caturasraṃ vimekhalam //
caturasramiti khyātaṃ kāryaṃ tatsumanoharam

vidvāraṃ staṃbhasaṃyuktaṃ purastādbhittivarjitam ///
śākraṃ devagaṇairyuktaṃ yamaṃ vā pitṛsaṃyutam

mātṛyuktaṃ mahākālaṃ nṛsiṃhamatha vā punaḥ //
durgāṃ devīṃ tathā rājannakṣatraṃ śaśinaṃ tathā

/
grahairdivākaraṃ yuktaṃ nāgairvā nṛpa vāsukima //
sumekhalaṃ tannirdiṣṭaṃ tathā nṛpa samekhalam

vimekhalaṃ tatkathitaṃ rājandvāraṃ dvimekhalam///
trimekhalaṃ tatkathitaṃ mekhalāḍhyaṃ mahīpate

sarveṣveteṣu kartavyāḥ sabhāsthāḥ sarvakīrtitāḥ //
anyepyanuktāḥ kartavyāḥ sabhāsthā narapuṅgava ///

caturasrādayastvete dvāravanto mahīpate //
dhiṣṇyaśalyabudhendvākhyā nāmataḥ parikīrtitāḥ

caturasro gṛhaḥ kāryaḥ prāsādastveka bhūmikaḥ//
gṛha ityeva vikhyāto lakṣmīṃ tatra niveśayeta

sa eva kāryo devānāṃ yathaṣṭo bahubhūmikaḥ //
bahubhūmikasaṃjñastu yatheṣṭaṃ nṛpapuṅgava

bhūmikādvādaśopetaḥ ṣaḍasro merurucyate //
caturdvārastu kartavyaḥ sarveṣāṃ tridivaukasāma

śuktimānnāmataḥ sarvaḥ sa caikādaśabhūmikaḥ //
mandaro nāmataḥ proktaḥ sa taddvādaśabhūmikaḥ

navabhirbhūmikābhistu pāriyātraḥ prakīrtitaḥ //
alako nāma vikhyātastathā caivāṣṭabhūmikaḥ //

vimānaḥ saptabhaumaḥ syātpalabhaumo nandanaḥ smṛtaḥ //
pañcataḥ pañca maḥ syāccaturbhaumaścatuṣkakaḥ

tribhūmistu tribhūmiḥ syāddvibhūmyākhyo dvibhūmikaḥ //
ekabhaumastu nirdiṣṭastathā caivaikabhūmikaḥ

/
proktaḥ samudrākhyastathā vṛttaikamekhalaḥ //
mekhalā caturasrā tu bhadrapīṭhākṛtirbhavet

kṛtastvaṣṭaparicchedaiḥ sarvasvāmalasārakaiḥ//
vṛtta eva tathā nandī prāsādaḥ parikīrtitaḥ

dīrgharājaguhākāro guhārājaḥ prakīrtitaḥ//
bhadrakālyāstathā kāryā viṣṇorbhāgaśayasya vā

ekaśṛṅgastathā vṛtto vṛṣākhyaḥ syāddvimekhalaḥ //
haṃsākārastathā haṃso ghaṭākāgstathā ghaṭaḥ

siṃhākāraḥ smṛtaḥ siṃho maṇḍapo maṇḍapākṛtiḥ //
dvādaśāsriḥ ṣaḍasristu tathāṣṭāsrirmahīpate

prāsādāstu mayā proktāstathā proktāśrayasthitiḥ //
pañcabhiḥ śikharairjuṣṭaścaturbhirapi maṇḍapaiḥ

dvāraiścaturbhiḥ saṃyuktaḥ kailāśaḥ parikīrtitaḥ //
trimekhalastriśṛṅgaśca trikūṭo nāma viśrutaḥ

śṛṅgeṇaikena saṃyuktaścaturbhirapi maṇḍapaiḥ//
caturdvāraḥ smṛtaḥ saumyaḥ prāsādaḥ sumanoharaḥ

prākāraṃ jānudaghnā syādyasyaikā jagatī bhavet//
prāsādatulyā tryaṃśā tu tryaṃśatulyā tathā kaṭiḥ

śikharaḥ kuharopeto nānārūpakabhūṣitaḥ//
ekamaṇḍapasaṃyuktastādṛśaiḥ suramandiraiḥ

svalpairvidikṣu saṃyuktaścaturbhirbhuvi maṇḍapaiḥ//
sopānamūle saṃyukto dvābhyāmeva narādhipa

prāsādo rājarājākhyo mukhyo'yaṃ parikīrtitaḥ//
prāsāde rājarājākhye catvāro yadi maṇḍapāḥ

sarve śikharahīnāḥ syustathā sopānamūlagāḥ//
aṣṭau devagṛhāṇi syuḥ sa bhaveddharaṇīdharaḥ

maṇḍapaiḥ śikharopetaivimānākhyaḥ sa vai bhaveta //
vidikṣu yatra prāsādāścatvāro maṇḍapāntare

maṇḍapāḥ śikharopetā madhyamaṃjārisaṃyutāḥ //
navabhiḥ śikharaireṣa prāsādaḥ surarāḍ bhavet

bahuvātāyanopeto bahujālagavākṣakaḥ //
caturasro'tha vā vṛttastathaivocchritamekhalaḥ

ānandanāmā bhavati prāsādaḥ sarvatomukhaḥ //
mekhalāpṛṣṭhabhūbhāgātkrameṇāmalasārakaiḥ

avicchinnaiḥ kramāddvārairbahubhiryo vinirmitaḥ //
na muṇḍo na ca śūlāgraḥ prāsādaḥ susamaḥ smṛtaḥ

muṇḍamaṇḍalasaṃyuktaḥ sa evoktaḥ prabhañjanaḥ //
caturbhirmaṇḍapairyukto viśvakarmeti kīrtyate //

maṇḍapaiḥ susamākāraiścaturbhirapi saṃyutaḥ //
mahāsumana ityeṣa prāsādaḥ parikīrtitaḥ

bhadrākāraḥ smṛtaśchatro mṛdaṅgaḥ syāttadā kṛtiḥ /
viparīto mṛdaṅgastu vajra ityabhidhīyate

ekā kaṭirbhavedyasya tathaikā jagatī nṛpa //
śikharā śreṇigāḥ pañca dvārāḥ pañca tathā nṛpa

prāsādo lokapālākhyo lokapāleṣu śasyate //
śaṃsantyathānyaṃ prāsādaṃ mahābhūtagaṇasya ca

prāsādo vartulakaṭistathā vartulamekhalaḥ //
aṣṭāsriḥ śikharopeto dvārāṣṭakabhūṣitaḥ

digbandha iti vikhyātaḥ prāsādaḥ sarvadaivataḥ //
paścādgaviṭakopeto jagatī mānamaṇḍalaḥ

prāsādastvekaśikharaḥ sāmānyaḥ parikīrtitaḥ //
maṇḍape jālakopete paścādbhāge guhā bhaveta

vimekhalo'yaṃ prāsādaḥ suguhaḥ parikīrtitaḥ //
sa eva triguṇopetastriguṇaḥ parikīrtitaḥ

himavānbahubhistambhairyuto bhavati nandakaḥ //
stambhavānvalabhīyuktaḥ prāsādo bhittivarjitaḥ

ākāśanī sā bhavati tatrākāśaṃ prakalpayeta //
ṣoḍaśasristu kathitaḥ prāsādastāvadasrikaḥ //

prāsādaḥ śaṅkhasaṃjñaḥ syācchaṅkhākāraḥ suśobhanaḥ //
padmābhaśikharopeto vaijayanto mahīpate

anāsriḥ śikharopeto bhavedambudasaṃjñitaḥ //
śikharaiḥ kuharopetairbhavenmaṅgalasaṃjñitaḥ

prāsādānāṃ śataṃ caitatsamāsātkathitaṃ mayā //
yathecchāśāmukhāḥ kāryā yeṣāṃ diṅ na prayojitāḥ

sarve devagaṇāḥ kāryā yeṣāṃ devo na kīrtitaḥ//
viṣṇordevasya kartavyaḥ sarva eva viśeṣataḥ

anyamiśrau na kartavyau candrārkāvekaveśmagau //
sūryeṇa saṃyutaścandraḥ kṣīṇaḥ ketuḥ kṣayāvahaḥ

parasparāśābhimukhau kartavyau sūryarātripau //
pūrvāparāśābhimukhau na tu yāmyottarāmukhau

pūrvāparāśābhimukhau yadvā syātāṃ tadā śaśī //
pūjyo bhavati dharmajña kartuḥ kalyāṇakārakaḥ

naikaveśmagatau kāryau grahau skandavināyakau //
na nāgagaruḍau kāryau na cāntakamaheśvarau

mahākālanṛsiṃhau ca raktāṃ śuṣkāṃ tathaiva ca //
brahmarudrakṛtāntaistu bhadrakālyātha vā saha

kāmadevo na kartavyastathaiva varuṇānalau //
devasyaikasya no kārye dve tathā ca tathā nṛpa

prādurbhāvagate kārye te ca vipṇormahātmanaḥ //
yeṣāmapi ca devānāṃ dvandvayogo vigarhitaḥ

teṣāmapyanyasahitaḥ praśasto nṛpasattama //
grahasaṃkhyāsusahitau kartavyau sūryarātripau

mahādevasamīpasthau tathā skandavināyakau //
vāsudevasamīpasthau śeṣatārkṣyau tathaiva ca

evamanyasametānāṃ yathāyogaiḥ pṛthagvidhaiḥ //
kartavyastu viruddhānāṃ devānāṃ cāpi saṅgamaḥ

prāsādalakṣaṇamidaṃ kathitaṃ samāsādālokya pūrvacaritaṃ hi pitāmahoktama //
śāstraṃ hitāya narasattama mānuṣāṇāṃ dhāryaṃ tvayā tadatiyatnapareṇa nityam

iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde prāsādalakṣaṇo nāma ṣaḍaśītitamo'dhyāyaḥ

3.87
mārkaṇḍeya uvāca // //
prāsādamatha vakṣyāmi sarvatobhadrasaṃjñitama //
caturātmā hariryatra kartavyo jagatīpate

ekatra jagatī kāryā caturasrā manoramā //
tasyāṃ garbhagṛhāḥ kāryā viṃśatiścaturuttarāḥ

yeṣāṃ pṛṣṭhe jagatyūrddhavaṃ prākāraṃ viniveśayet //
sarvatra mekhalākāraṃ tatrāpi viniveśayeta

prāsādakā mahārāja caturviṃśatireva ca //
caturṣu dikṣu sopānaṃ mekhalāyāṃ niveśayet

sopānastryaṃśavistāro mekhalāyā prakīrtitaḥ //
sopānobhayato rājanprāsādāste trayastrayaḥ

bhavanti mekhalāpṛṣṭhe tadādau garbhamandiram //
vimekhalaṃ tu sāmānyaṃ madhye teṣāṃ vimaṇḍapama

himavansaṃjñitau kāryau tasya pārśve vimekhalau //
sopānamūle prāsāde dvedve kārye manorame

daṃṣṭre devakulākhye te sāmānyākhye vimaṇḍape //
tathaiva jagatīpṛṣṭhe koṇe devakulaṃ nyaset

prāsādo madhyamaścātra kartavyo maṇḍapānvitaḥ //
catvāro maṇḍapāścātra kāryāḥ śikharasaṃjñitāḥ

madhyaprāsādakoṇeṣu tathā maṇḍapasandhiṣu //
dvidvigarbhaguhānramyānprāsādānviniveśayet

ekaikaṃ maṇḍapaṃ cātra dvāratritayabhūṣitam //
caturthe ca tathā dvāre devagarbhagṛhaṃ bhavet

maṇḍapasya ca ye dvārā kāryāste stambhabhūṣitāḥ //
prāsādasyāsya śikharā bhavantyeva navaiva tu

ucchritaṃ navamaṃ śṛṅgaṃ tulyaṃ syācchikharāṣṭakam //
madhyamaṃ śikharaṃ tatra kāryaṃ śikharavarjitam

rūpakairvividhairyuktaṃ na maṇḍaṃ na ca śūlavat //
aṣṭau tu śikharāstatra kartavyāḥ kuharānvitāḥ

jālāgavākṣakopetaiḥ kuharairnṛpa bhūṣitāḥ //
sarvatra śikharāḥ kāryāḥ śubhāmalakasārakāḥ

sacakrāḥ sapatākāśca sadhvajāśca narādhipa //
khe'bhiṣakta ivābhāti prāsādo'yaṃ samucchritaḥ

kramato devatānyāsa prāsāde'sminnibodha me //
vāsudevo'tra kartavyaḥ pūrvāśābhimukho nṛpa

paścimāśāmukho vāpi na kāryaścānyadiṅmukhaḥ //
vāsudevadiśaṃ cātra pūrvāṃ rājanprakalpayet

tasyāścaivānusāreṇa diśaḥ syātparikalpanā //
dakṣiṇāśāmukhaḥ kāryo devaḥ saṅkarṣaṇaḥ prabhuḥ

paścimāśāmukhaḥ kāryaḥ pradyumnaścāpyanantaram //
uttaraśāmukho rājannaniruddho vidhīyate

diggarbhā ye mayā proktā gṛhā maṇḍalasandhigāḥ //
prāṅmaṇḍapāddakṣiṇato lakṣmīṃ tatra tu kārayeta

dakṣiṇādvāmato nidrāṃ kālarātrīṃ tu dakṣiṇe //
paścimādvāmataḥ siddhiṃ ratiṃ tasyaiva dakṣiṇe

uttarādvāmataḥ kīrtiṃ dakṣiṇena sarasvatīm //
pūrvasyāṃ vāmabhāge tu tathā puṣṭiṃ niveśayet

aiśānyādikramāḥ kāryāḥ koṇaprāsādagāstvime //
aśvaśīrṣaṃ varāhaṃ ca narasiṃhaṃ trivikramam

prāsādakeṣu kartavyā mekhalā bandhakeṣu ca //
caturviṃśatirityete vibudhā vibudhottama

tārkṣyaṃ śaṅkhaṃ tathā padmaṃ cakraṃ lāṅgalameva ca //
musalaṃ cāpyanantaṃ ca gadāṃ tālaṃ tathaiva ca

triśūlaṃ ca tathā śārṅgaṃ śaraṃ makarameva ca //
paraśuṃ mudgaraṃ caiva carma pāśaṃ ca pārthiva

paṭṭiśaṃ nandakaṃ caiva śaktimṛṣṭiṃ tathaiva ca //
vajraṃ ca kaustubhaṃ caiva vanamālāṃ ca yādava

daṃṣṭrāṃ devagṛhāṇāṃ me tvaṃ vinyāsamidaṃ śuṇu //
indrāgnī pūrvataḥ kāryau dakṣiṇena tathā nṛpa

yamaśca nirṛtiścaiva paścime varuṇānilau //
uttareṇa ca kartavyau dhaneśvaramaheśvarau

grahāṣṭakaṃ vā kartavyaṃ daṃṣṭrā devagṛheṣu ca //
ādityaśukrau pūrveṇa yāmyena ca kujāsurau

śanaiścaraśaśāṃkau ca tathā paścimato nṛpa//
uttareṇa ca kartavyau candraputrabṛhaspatī

daṃṣṭrādevagṛhāvatra vāsudevasya yāvubhau //
vāsudevapratīhārau tayorvā kārayennṛpa

subhadravasubhadrākhyau trailokyasyeśvarāvubhau //
āṣāḍhayajñatātākhyau kāryau saṅkarṣaṇasya tu

jayaṃ ca vijayaṃ caiva pradyumrasya tu kārayeta //
āmodaṃ ca pramodaṃ ca aniruddhasya pārthiva

prāguktaṃ devatānyāsāddaṃṣṭrā devakuleṣvatha //
pratīhārapratiṣṭhānaṃ śasyate bahubhirguṇaiḥ

ta eva jñeyā dikpālāsta eva ca tathā grahāḥ //
etattvaṃ jagatībandhe śṛṇu devānyathākramam

gāyatrīṃ caturo vedānvaiṣṇavīṃ cāparājitām //
mṛtyuṃ kālaṃ yamaṃ daṇḍaṃ kavacaṃ śarameva ca

sāṃkhyaṃ yogaṃ pañcarātraṃ jñānaṃ pāśupataṃ tathā //
vyāsavālmīkimārkaṇḍaṃ mahābhūtānanantaram

evaṃvidhe'tra prāsāde vistīrṇamajiraṃ bhaveta //
toyaiskṛtrimairdivyaiḥ sambaddhairupaśobhitam

dvārapālāścatasrastu tataḥ kāryā vijānatā //
prāsādo dvāraśālākhyaḥ samarūpo manoharaḥ

śreṇīgatāśca prākārāḥ kāryā garbhaguhāḥ śubhāḥ //
prādurbhāvaṃ nyasetteṣu viṣṇoramitatejasaḥ

atha vā pārthivaśreṣṭha sarvāndevagaṇānkramāta //
prāsādametadvidhivadyaḥ karoti mahīpate

sarveṣāṃ devatānāṃ tu nityaṃ vihitapūjanam //
kalpaṃ tretāyugasyādau cakravartyabhidhīyate

pariveśastathā kāryaḥ svarge vasati kāmataḥ //
tataḥ sāyujyatāmeti devadevasya cakriṇaḥ

phalaṃ trailokyadānasya dhruvamāpnoti mānavaḥ //
prāsādesminsakṛtkṛtvā sarveṣāmeva pūjanam

gandhamālyanamaskāradhūpadīpānnasampadā //
yatheṣṭaṃ kāmamāpnoti nātra kāryā vicāraṇā

sacakraḥ sapatāko'yaṃ prāsādo'timanoharaḥ //
yāvaddarśanamāyāti tāvannaśyantyupadravāḥ

vyādhiścaivāpamṛtyuśca ītayaśca tathā nṛpa //
nāśamāyāntyasandehaṃ tatpraviṣṭasya yādava

nākālamṛtyavo rājanyoginyo yakṣarākṣasāḥ //
pretā vināyakā vāpi prabhavantyapi kasyacit

atra sāttvatamukhyā ye sāyujyaṃ yānti te dhruvam //
ye devagrahagāścātra dāsīdāsagaṇāśca ye//

sarve te svargamāyānti yāvadindrāścaturdaśa //
yasya rājñastu viṣaye prāsādo'yaṃ bhavatyapi

sa cāpi śakralokasthaściraṃ modati pārthivaḥ //
tasminpatākāṃ yo dadyāttayā pāpaṃ vidhūyate

ītayaśca śamaṃ yānti puṇyamāpnotyanuttamam //
kṛtvā sitaṃ taṃ prāsādaṃ cakravartyabhidhīyate

evaṃ vidhānavihite mayā devā yathoditāḥ //
sarve sannihitāstatra bhavanti vasudhādhipa

tatra yatsalilaṃ tiṣṭhettattīrthaṃ satataṃ bhavet //
tatra yātrāvidhāne tu sarve devāḥ savāsavāḥ

ṛṣayaśca mahābhāgāstraikālyāmaladarśinaḥ //
rājarṣayaḥ purāṇāśca sarve samuditā gaṇaiḥ

diviṣṭhāḥ sumahātmānaḥ śakratulyaparākramāḥ//
gandharvāpsarasaścaiva śubhā bhūtagaṇāśca ye

saśarīrāḥ samāyānti iṣṭaṃ devamahotsavam//
tatrotsavaṃ naraḥ paśyandhruvaṃ kalyāṇabhāgbhavet

tatra hiṃsā na kartavyā devadravyasya karhicita //
rājā vā tanniyukto vā tatrāsyādhikṛtastu yaḥ

sa yāti narakaṃ ghoraṃ saputrapaśubāndhavaḥ //
asmim̐lloke dhruvaṃ tasya sthānanāśo bhaviṣyati

ye tatra bhaktā manujāḥ sapaśudravyasañcayāḥ //
nityaṃ vṛddhimupāyānti devadevaprasādataḥ

draṣṭavyametattridiveśaveśma kṛtaṃ yadanyena narendracandra //
dṛṣṭvā hi pāpaiḥ sakalairmanuṣyo vimucyate puṇyamavāpnuyācca

iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde sarvatobhadraprāsādalakṣaṇaṃ nāma saptāśītitamo'dhyāyaḥ

3.88
mārkaṇḍeya uvāca //
sāmānyamatha vakṣyāmi prāsādānāṃ tu lakṣaṇam //
catuḥṣaṣṭipadaṃ kāryaṃ devatāyatanaṃ sadā

dvāraṃ ca madhyamaṃ tasya samadiksthaṃ praśasyate //
dvāraṃ vistarataḥ kāryaṃ bhūpāla dviguṇocchrayam

gṛhasthasya tu dvāreṇa dvāradevakuladrumaiḥ //
aviddhaṃ tacca kartavyaṃ nāmbusrāvi na kukṣimat

vajramadhyaṃ nataṃ caiva dvāraṃ yatnādvivarjayeta//
maṅgalyaṃ rūpakopetaṃ tacca kāryaṃ prayatnataḥ

dvāramānāṣṭabhāgānāṃ pratimāṃ tu sapiṇḍikām//
dvau bhāgau pratimā tatra tṛtīyāṃśaśca piṇḍikā

kaṭiraṣṭamabhāgonaṃ dvāraṃ kāryaṃ vijānatā//
tṛtīyamaṃśaṃ vasudhā tṛtīyāṃśaḥ kaṭirbhavet

maṃjarī ca tṛtīyāṃśaḥ prāsādasya mahābhuja //
garbhaṃ pādena vistīrṇa tathā dvāraṃ praśasyate

bhittirgarbhāṣṭabhāgonā tathā kāryā vijānatā //
prāsādocchrāyabhāgena caturthena ca śasyate

vasudhāsañcaro rājankaṭyaṃśadvitayena tu //
nātyarthaṃ saṅkaṭaṃ kāryaṃ nāvistīrṇaṃ tathaiva ca

mūlakramādyathā cordhvaṃ tathā vistāravarjitam //
sopānaṃ kārayedrājanpārśvayoḥ siṃhabhūṣaṇam//3.88.१ ०//
na muṇḍaṃ na ca śūlāgraṃ nānataṃ kārayettathā//
samaṃ manoharaṃ kāryaṃ tathā māṅgalyarūpavat

sudhāsusitaśṛṅgaṃ ca vicitrakaṭibhūṣaṇam //
dvārayoḥ sapratīhāraṃ samagarbhagṛhaṃ samam //
bhadrapīṭhanibhaṃ saumyaṃ ślakṣṇaṃ ghātavivarjitam

evaṃvidhe devagṛhe niviṣṭā śubhāvahā syātpratimā sadaiva//
nityaṃ tathā sannihitā nṛvīra tasmātprayatnādidameva cintyam

iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde sāmānyaprāsādalakṣaṇo nāmā ṣṭāśītitamo'dhyāyaḥ

3.89
mārkaṇḍeya uvāca //
vanapraveśaṃ dharmajña nibodha gadato mama //
śubhe divasanakṣatre muhūrte cābhipūjite

daivajñaṃ purataḥ kṛtvā sthapatiḥ praviśedvanam //
tatastatra parīkṣeta cchindyādbhinyādvanaspatīna

sakoṭarāṃ latābaddhāṃ kṛmijagdhāṃ vivarjayet //
vahninā ca tathā spṛṣṭāṃ pātitāṃ pavanena ca

kuñjareṇa tathā bhagnāṃ pakṣiṇāṃ nilayāśca ye//
tāpasānāṃ samīpe ca siktāśca ghaṭavāriṇā

sattvānāmāśrayā ye ca ye ca kubjā narādhipa //
suṣirā ūrdhvaśuṣkāśca bālavṛddhāstathaiva ca

śmaśānacaityavalmīkadevatāyatanodbhavāḥ //
udyānajānekavṛkṣānsīmāvṛkṣāṃstathaiva ca

mārgavṛkṣānmahārāja prayatnena vivarjayet //
palāśaṃ kovidāraṃ ca śālmaliṃ pippalaṃ vaṭam

āmraṃ ca puṣpakaṃ caiva kapitthaṃ ca bibhītakam //
varjayedvetasaṃ caiva ye cārāmāstathā drumāḥ

nandanaṃ syandanaṃ sālaṃ śiṃśapaṃ khadiraṃ dhavam //
kiṃśukaṃ padmakaṃ caiva haridraṃ cīnakadrumama

arjunaṃ ca kadambaṃ ca madhūkaṃ cāñjanaṃ tathā//
devavṛkṣām̐śca jātyām̐śca tathā vai raktacandanam

ete' praśastā vijñeyā ye ca sārā mahīruhāḥ //
śastāśastā na ye proktāste tu madhyaphalāḥ smṛtāḥ

raktasārā narendrāṇāṃ śuklasārā dvijanmanām //
pītasārā viśāṃ śastāḥ śūdrāṇāṃ kṛṣṇamadhyakāḥ

chettavyaṃ tu drumaṃ gatvā sandhyākāle tu paścime//
drumasyāgre baliḥ kāryo bhūtānāṃ tannivāsinām

kulmāṣollopikābhakṣyapuṣpadhūpādibhirnṛpa //
kṛtvā cāsye tato mantramidaṃ yadukulodvaha

vasanti yatra bhūtāni tebhyaḥ svasti namo'stu vaḥ //
upahāraṃ gṛhītvemaṃ kriyatāṃ vāsaparyayaḥ

bhavadbhiścābhyanujñātaḥ pūjitaiḥ pramatheśvarāḥ //
devāgāre niyokṣyāmi drumametamasaṃśayam

na cedbhavantastyakṣyanti drumametaṃ tato mama //
svapne bhavadbhirvaktavyaṃ yathātathyamanugrahāt

evamuktvā tathā tatra prasvapetsthapatirnṛpa //
daivajñaśca mahābhāga rakṣito śastrapāṇibhiḥ

tataḥ svapnaṃ śubhaṃ rātrau tayoreko'pi cedyadi //
paśyedrājanna vā paśyecchindyād vṛkṣamasaṃśayam

svapnaṃ vāpyaśubhaṃ paśyenna taṃ bhindyātkathañcana //
chettavyaṃ chedayed vṛkṣaṃ kalyamutthāya buddhimān

madhvājyāktena rājendra tataḥ paraśunā śuciḥ //
rekhāṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā pātayetprayatastataḥ

pūrvāgramuttarāgraṃ vā patanaṃ tasya śasyate //
aiśānyāṃ ca mahārāja dikṣu śeṣāsu garhitam

vāme prabhagne na grāhyaṃ prāṇihiṃsākaraṃ tathā //
praśastaṃ patitaṃ vṛkṣaṃ grāhyaṃ bhavati yatnataḥ

agraṃ mūlaṃ prayatnena kartavyaṃ tasya cihnitam //
agraṃ devasya mūrdhānaṃ pādaṃ mūlaṃ tu kārayet

arcākṛtā viparyastā tiryagvā maraṇāvahā //
agramūlaviparyāsaṃ stambhānāṃ ca vivarjayet

agramūlaviparyāse kṛte veśma kṣayaṃ vrajet //
pūrvāgrā cottarāgrā vā drumā yojyā gṛheṣu ca

mahāvaṃśeṣu vaṃśeṣu viparyastā vigarhitāḥ //
dakṣiṇāgrāḥ parāgrā vā gṛhasvāmivipattidāḥ

tasmātsarvaprayatnena cihnaistaṃ kārayeddrumam //
agre mūle ca dharmajña tataḥ samyakpraveśayet

śakaṭena mahārāja narairvāpyatha govṛṣaiḥ //
āpte divasanakṣatre muhūrte cābhipūjite

praviśya samyaktaṃ vidvānyathāyogaṃ niyojayet //
yathoddeśaṃ mahārāja sthapatirlakṣaṇānvitam

evaṃ hi kṛtvā vanasampraveśaṃ yaḥ kāṣṭhamānīya gṛhāṇi kuryāt //
vṛddhirbhavettasya sadaiva rājandhanena dhānyena sutaiśca mukhyā

iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde dāruparīkṣā nāmaikonanavatitamo'dhyāyaḥ

3.90
mārkaṇḍeya uvāca //
pūrvoktavidhinā gatvā śilāṃ vātha parīkṣayeta //
śailaṃ gatvā mahārāja daivajñaḥ sthapatistathā

śuklā śastā dvijātīnāṃ kṣattriyāṇāṃ ca lohitā //
viśāṃ pītā hitā kṛṣṇā śūdrāṇāṃ ca hitapradā

ekavarṇāṃ samāṃ snigdhāṃ nimagnāṃ ca tathā kṣitau //
ghātātimātra sphuṭanāṃ dṛḍhāṃ mṛdvīṃ manoramām

komalāṃ sikatāhīnāṃ priyāṃ dṛṅgamanasorapi //
saritsalilanirdhūtāṃ pavitrāṃ tu jaloṣitāma

drumacchāyopagūḍhāṃ ca tīrthāśrayasamanvitāma //
āyāmapariṇāhāḍhyāṃ grāhyāṃ prāhurmanīṣiṇaḥ

agrāhyāṃ jvalanālīḍhāṃ taptāṃ bhāskararaśmibhiḥ //
anyakarmopayuktāṃ ca tathā kṣārāmbusaṃyutām

atyantopahatāṃ rūkṣāmapuṇyajanasevitāma //
tilaiḥ sambhūṣitā yā tu vicitrabindubhiścitā

rekhāmaṇḍalasaṅkīrṇāṃ viddhāṃ vimalasaṃyutāma //
vimalaṃ trividhaṃ jñeyaṃ lohaṃ kāṃsyaṃ ca hemajam

yā lohavimalairjuṣṭā sā janakṣayakāriṇī //
kāṃsyābhavimalopetā janamānavināśinī

haimena yuktā durbhikṣaṃ tathā kuryādavagraham //
dharṣaṇe cchedane caiva maṇḍalaṃ yatpradṛśyate

sagarbhāṃ tāṃ vijānīyād yatnena ca vivarjayeta //
māṃjiṣṭhavarṇasaṃkāśe garbhe bhavati darduraḥ

pītake maṇḍale godhā kṛṣṇe vidyādbhujaṅgamam //
kapile mūṣakaṃ vidyātkṛkalāsaṃ tathāruṇe

guḍavarṇe tu pāṣāṇaṃ kāpote gṛhagodhikā //
āpo nistriṃśavarṇābhe bhasmavarṇe tu vālukā

atastvekatamenāpi yuktā karturviparyaye //
evaṃ garbhāstu vijñeyā bāhyalakṣaṇalakṣitāḥ

bāhyato lakṣaṇaṃ nāsti teṣāṃ lepāni dāpayeta //
brāhmīṃ māheśvarīṃ śākrīṃ vaiṣṇavīṃ takṣaṇocitām

ajāstanyena saṃyojya śilālepaṃ tu dāpayet //
ahorātre gate yatra śilālepo na jāyate

sagarbhāṃ tāṃ vijānīyātprayatnena vivarjayeta //
kāsīsaṃ pītakāsīsaṃ gavyakṣīreṇa peṣayet

pāṣāṇaṃ lepitaṃ tena bahuvarṇaṃ yadā bhaveta //
sā śilā na praśastā syātprāṇigarbhā tu sā smṛtā

mustakaṃ karavīraṃ ca kuṣṭhaṃ tālīśapatrakama //
strīstanyapiṣṭairetaistu pāṣāṇaṃ lepayedbudhaḥ

ebhirlepitamaśmānaṃ yadā simisimāyate //
kālakūṭaṃ viṣaṃ tatra na taṃ hastena saṃspṛśet

śvetaśca padmavarṇaśca kusumoṣaṇasannibhaḥ //
pāṇḍuro mudgavarṇaśca kāpoto bhṛṅgasannibhaḥ

jñeyāḥ praśastāḥ pāṣāṇāḥ aṣṭāvete na saṃśayaḥ //
kṛṣṇavarṇā śilā yā tu śuklā hīrakasaṃyutā

sā śilā śrīkarī jñeyā putrapautravivardhinī //
sitavarṇā tu yā kṛṣṇairhīrakaiḥ sabalīkṛtā

bahudoṣakarī sā tu kṛṣṇā vā raktahīrakaiḥ //
sarvavarṇeṣu śukleṣu praśastaṃ hīrakaṃ viduḥ

sarveṣāmeva varṇānāmanyavarṇaṃ vigarhitam //
brāhmīṃ śilāṃ dine gatvā śobhane dhūpayedbudhaḥ

kṣīreṇa nṛpa gavyena sakaṣāyaistathā jalaiḥ //
ācchādya kusumairdarbhaiḥ prāgvatkuryāttathā balim

svapnārthaṃ ca svapettatra daivajñaḥ sthapatistathā //
prāgvaddṛṣṭe śubhe svapne śilā neyā tu sā bhavet

adṛṣṭe tu tathā svapne na duṣṭe śobhanaṃ bhavet //
pūjanaṃ tu dvitīye'hni kṛtvā bhāṇḍagaṇasya tu

cchedakasya tataḥ kṛtvā saṃvāhyaṃ taṃ praveśayet //
prāgvadeva mahīpāla yathā vṛkṣeṣu kīrtitam

śilānāṃ garbhavijñānaṃ yaduktaṃ nṛpasattama //
tadeva sarvaṃ jānīhi drumāṇāmapi yatnataḥ

anena samyagvidhinā gṛhītā śilā bhavetsarvasukhāvahā sā //
tasmātprayatnena yathoktametadvanapraveśaṃ sakalaṃ hi kuryāt

iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde śilāparīkṣā nāma navatitamo'dhyāyaḥ