Vishnudharmottara Purana · Chapter 3.271.275

3.271
haṃsa uvāca//
ācāraḥ svargajanana ācāraḥ kīrtivardhanaḥ //
ācāraśca tathāyuṣyo dhanyo lokasukhāvahaḥ

sarvalakṣaṇahīno'pi sa sadācāravānnaraḥ //
sarvalakṣaṇalakṣaṇyairvijñeyaḥ puruṣo varaḥ

ācārastrividho loke sevitavyo vicakṣaṇaiḥ //
śrutismṛtyuditaścaiva sadācārastathā paraḥ //
ācāraprabhavaṃ saukhyaṃ dhanaṃ ca dvijasattamāḥ

ācārayuktastridivaṃ prayāti ācāravāneva bhavatyarogaḥ //
ācāravāneva cirantu jīvedācāravāneva bhunakti lakṣmīm

iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mārkaṇḍeya vajrasaṃvāde munīnprati haṃsagītāsvācāravarṇano nāmaikasaptatyadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ

3.272
haṃsa uvāca //
śaucaṃ devāḥ praśaṃsanti śaucaṃ brahmarṣayastathā//
śaucayuktena yaddattaṃ tadaśnanti divaukasaḥ

sarveṣāmeva dharmāṇāṃ śaucaṃ vā phalabhāgbhavet //
śaucavāneva puruṣo yatheṣṭāṅgatimāpnuyāt

śarīraśaucaṃ jalamṛdbhiruktamalobhaśaucantu manaḥ pramārṣṭi //
mano viśuddhaṃ puruṣasya yasya sa lokamāpnoti pitāmahasya

iti śrī viṣṇudharmottare tṛ० kha० mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde munīnprati haṃsagītāsu śaucavarṇano nāma dvisaptatyadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ

3.273
// haṃsa uvāca //
tīrthānusaraṇaṃ śaucaṃ tīrthānusaraṇaṃ tapaḥ //
tīrthāmbhobhirnarāḥ pūtā yānti nākamasaṃśayam

tīrthānusaraṇaṃ puṇyaṃ cādhvanā prāpnuyānnaraḥ //
adhvanā kṣīṇapāpastu tridivaṃ pratipadyate

pāpmanāṃ pāpaśamanaṃ vidhatte tapasā vinā //
vipāpmanā tathā tulyaṃ vidhatte yatprakīrtitam

bahūpakaraṇā yajñā nānāsambhāravistarāḥ //
na te śakyā daridreṇa prāptuṃ dharmabhṛtāṃvarāḥ

daridrairanyathā prāptuṃ śakyaṃ yajñaphalaṃ dvijāḥ //
tīrthānusaraṇaṃ kṛtvā tasmāttīrthaparo bhavet

yasya hastau ca pādau ca manaścaiva susaṃyatam //
vidyā tapaśca kīrtiśca sa tīrthaphalamaśnute

pāpānāṃ pāpaśamanaṃ dharmavṛddhistathā satām //
vijñeyaṃ sevitaṃ tīrthaṃ tasmāttīrthaparo bhavet

ye sāgnayo dhanopetāstīrthānusaraṇe ratāḥ //
teṣāṃ yakṣaphalāvāptirvināpi dhanasaṃcayaiḥ

sarveṣāmeva varṇānāṃ sarvāśramanivāsinām //
tīrthaṃ phalapradaṃ jñeyaṃ nātra kāryā vicāraṇā

kāryāntareṇa yo gatvā snānaṃ tīrthe samācaret //
tīrthayātrāphalaṃ tasya nāsti snānaphalaṃ tataḥ

adhvanāṃ kleśaduḥkhena tīrthayātrāphalaṃ bhavet //
tīrthānusaraṇaṃ padbhyāṃ tapaḥ paramihocyate

tadeva kṛtvā yānena snānamātraphalaṃ labhet //
yasyānye kurvate śaktyā tīrthayātrāṃ tathā naraḥ

yānāsanābhyāṃ ca tathā phalaṃ tasya caturguṇam //
tīrthānusaraṇaṃ kṛtvā kṣetrabhugvijitendriyaḥ

phalaṃ prāpnoti viprendrāstīrthāddaśaguṇaṃ bhavet //
chatropānahahīnastu tathā śataguṇaṃ labhet

chatropānahahīnastu bhaikṣyāśī vijitendriyaḥ //
mahāpātakajairghoraiḥ kṣipraṃ pāpairvimucyate

na bhaikṣyaṃ parapākaṃ tu na ca bhaikṣyaṃ pratigrahaḥ //
somapānasamaṃ bhaikṣyaṃ tasmādbhaikṣyaṃ samācaret

loke'smindvividhastīrthaḥ svacchando ninditastathā //
puṣkarādyāstu ye tīrthā svaprabhāvamahattarāḥ

teṣāṃ tīrthaprabhāveṇa kṛtaḥ pūrvaiḥ pratigrahaḥ //
kaṇvāśramādyā ye tīrthā kaṇvādīnāṃ prabhāvataḥ

puṇyāste kathitā loke pāpaghnāḥ puṇyavṛddhidāḥ //
dviprakārasya tīrthasya sevā jñeyā mahāphalā

ye tīrthasevāniratā dvijeṃdrāste pāpahīnā divamāpnuvanti //
tatroṣya kālaṃ suciraṃ sukhante mānuṣyaloke sukhamāpnuvanti

iti śrīviṣṇudharmottare tṛ०kha०mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde munīnprati haṃsagītāsu tīrthaphalavarṇano nāma trisaptatyadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ

3.274
haṃsa uvāca //
bahūpakaraṇā yajñā nānāsambhāravistarāḥ //
na te śakyā daridreṇa prāptuṃ dharmabhṛtāṃvarāḥ

daridrairapyathāvāptuṃ śakyaṃ yajñaphalaṃ dvijāḥ //
sadopavāsanirataistasmādupavasennaraḥ

yāvanmāsopavāsantu tāvattapa ihocyate //
anāśakamata ūrdhvaṃ dvijātīnāṃ prakīrtitam

ṣaṣṭhakālāśanaṃ śūdre tapaḥ paramihocyate //
varṇasaṃkarajātīnāṃ dinamekaṃ prakīrtitam

ṣaṣṭhakālātparaṃ śūdrastapaḥ kuryādyathā kvacit //
rāṣṭre hānistadā jñeyā rājñaścopadravo mahān

śūdrastu ṣaṣṭhakālāśī yāvacchaktyā tapaścaret //
māsopavāsādarvāgvā tathā śaktyā dvijaścaret

nāsti gaṅgāsamaṃ tīrthaṃ nāsti kṛṣṇasamā gatiḥ //
gāyatrīsadṛśaṃ japyaṃ homaṃ vyāhṛtibhiḥ samam

antarjale tathāvāptiḥ pāpaghnamaghamarṣaṇāt //
ahiṃsāsadṛśaṃ puṇyaṃ dānātsaṃsavanaṃ param

evameva dvijā nāsti tapo nānaśanātparam //
upavāsaiḥ prataptānāṃ dīrghaṃ sukhamanantaram

upavāsatapaḥśīlā nākalokamupāgatāḥ //
modante tridaśe sārdhaṃ yathā devagaṇāstathā

pāpānāṃ pāpaśamanaṃ satāmīpsitakāmadam //
upavāso vinirdiṣṭo viśeṣāddevatāśrayaḥ

upavāsaprasaktānāṃ prasādasumukhāḥ surāḥ //
yathecchamapi jāyante nātra kāryā vicāraṇā

vāsudevamathāśritya naraḥ samyagupoṣitaḥ //
anantaphalamāpnoti tvanantaḥ saṃyato hariḥ

vāsudevamathāśritya brāhmaṇairyairupoṣitam //
tedyāpi na nivartante samudrebhya ivāpagāḥ

upoṣitā ye vidhivanmanupyāste nākamāsādya suroṣamānāḥ //
devāṅganābhiḥ sahitā manuṣyā bhavanti loke gatasarvaduḥkhāḥ

iti śrīviṣṇudharmottare tṛ० kha० mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde munīnprati haṃsagītāsūpavāsapha lavarṇano nāma catuḥsaptatyuttaradviśatatamo'dhyāyaḥ

3.275
haṃsa uvāca //
manaḥsamādhisaṃyuktastīrthānusāraṇātphalam //
prāpnoti sumahadviprāstathā samyagupoṣitaḥ

sarva eva manuṣyasya sarvakarmasu sādhakam //
manasā tu viśuddhena yadyadācarate naraḥ

na tadbahuphalaṃ tasya pretya ceha ca jāyate//
mano hi paramaṃ bhūtaṃ tacchauce prayatetsadā

manaḥśaucayuto janturnarakaṃ na prapadyate//
nākalokamavāpnoti tvatha vā paramaṃ padama

guṇaistu saha yo vāso gatadoṣasya mānadāḥ//
upavāsassa vijñeyo na śarīrasya śoṣaṇam

nirmale susukhe śuddhe satyakūle mahāhrade //
snātavyaṃ mānase tīrthe taddhi tīrthamanuttamam

atrāpyudāharantīmaṃ ślokaṃ paurāṇamacyutāḥ //
yamo vaivasvato devo yastavaiṣa hadi sthitaḥ //
ātmanaścāvivādaścenmā gaṅgāṃ mā kurūngamaḥ

mano lāghavadaṃ karma satataṃ tu samācaret //
sarvāṇi tasya puṇyāni bhavantyabhyadhikāni tu

manaḥśaucasamāyukto yāni martyo niṣevate//
mana eva manuṣyasya pūrvarūpāṇi śaṃsati

mana eva vijānāti karmaṇo gurulāghavam//
satyaṃ śaucaṃ damaḥ śaucaṃ śaucaṃ śārīrameva ca

sarvāṇi tasya śaucāni yasya śuddhaṃ manaḥ sadā //
manaḥśuddhivihīnasya sarve śaucā nirarthakāḥ

na tu sā kṛtrimā śakyā kartuṃ nāstikyavarjitaiḥ //
yasya doṣaparityaktaṃ guṇādhīnaṃ sadā manaḥ

sa eva yajate yajñaiḥ sa ekastapate tapaḥ //
sa ekaḥ sarvamāpnoti yatkiñcinmanasecchati//
tasmāddhi sarvaśaucānāṃ manaḥśaucaṃ paraṃ smṛtam

ātmā nadī puṇyataṭā sutīrthā satyodakā dhṛtikūlā dayormiḥ//
yasyāṃ snātaḥ pūyate puṇyakarmā tīrthaṃ hyātmā nityasaṃbhoga eva

iti śrīviṣṇudharmottare tṛ० kha० mā० saṃ० munīnprati haṃsagītāsu manaḥśaucanirūpaṇo nāma pañcasaptatyadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ