Vishnudharmottara Purana · Chapter 3.241.245

3.241
// haṃsa uvāca // //
kāmānusārī puruṣaḥ kāmādanu vinaśyati //
yastu kevalakāmātmā so'cirādbhraśyate śriyaḥ

kāmānusārī dharmārthau na tiṣṭhati ciraṃ naraḥ //
tasmātkāmaṃ na seveta naro dharmārthavarjitam

kṣayo dharmārthayoḥ kāme dhruvaṃ bhavati sevite //
kāmāndhena vijānāti kartavyaṃ kiñcideva tu

paradāre tvagamye vā prapātaṃ nāvabudhyate //
dhruvaṃ prāṇaviyoge'pi krīḍāmītyeva manyate

yastu kevalakāmātmā dharmārthaparivarjitam //
kāmamāsevate nityaṃ vijñeyaḥ puruṣādhamaḥ

dharme kṣīṇe tathaivārthe kāmamāsevite dvijaḥ //
dhruvaṃ narakapātaḥ syānnātra kāryā vicāraṇā

dharmārthayuktaṃ puruṣastu kāmaṃ saṃsevamāno hi na jātu kāmaiḥ //
viyogamāpnoti tatastu vidvāndharmārthayukte satataṃ niṣevet

iti śrīviṣṇudharmottare tṛ० kha० mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde munīnprati haṃsagītāsu kāmakṛtyavarṇanonāmaikacatvāriṃśaduttaradviśatatamo'dhyāyaḥ

3.242
haṃsa uvāca //
nātyarthaharṣaḥ kāryastu kadācidapi paṇḍitaiḥ//
atyarthahṛṣṭaḥ puruṣaḥ kāryaṃ vetti na kiñcana

sampadañcañcalāṃ prāpya harṣaṃ prājño vivarjayet //
dṛṣṭā hi bahavo naṣṭā loke sampatpralambitāḥ //

sampattau vā vipattau vā svabhāvaṃ na tyajedbudhaḥ //
cañcalāḥ sampadaḥ sarvāḥ svabhāvādeva vai dvijāḥ

kastāsāṃ viśvasetprājño veśyāsstrīṇāṃ yathā tathā //
saṃsargānmohamāpnoti tāsāṃ prāpnoti mānavaḥ

sarve kṣayāntā nicayāḥ patanāntāḥ samucchrayāḥ //
saṃyogā viprayogāntā maraṇāntaṃ hi jīvitam

na prajñā dhanalābhāya na jāḍyamasamṛddhaye //
lokaparyāyavṛttāntaṃ prājño jānāti netaraḥ

prājñastu samyakcapalāṃ viditvā tāṃ prāpya harṣaṃ parivarjayeta //
sampadvināśe na ca duḥkhamīyādyadbhāvi tadbhāvi na tasya nāśaḥ

iti śrīviṣṇudharmottare tṛ०kha०mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde haṃsagītāsu praharṣadoṣavarṇano nāma dvicatvāriṃśaduttaradviśatatamo'dhyāyaḥ

3.243
haṃsa uvāca//
mānaṃ vivarjitaṃ sadbhirvarjanīyaṃ sadā budhaiḥ//
mānena naṣṭā bahavo rājānaḥ saparicchadāḥ///
brāhmaṇyācca paribhraṣṭā brāhmaṇā bahavo dvijāḥ//
sarvadoṣāspadaṃ mānaṃ lokadvayavivātakam

yuktāyuktaṃ na jānāti mānena puruṣādhamaḥ //
mānagrasto naro loke gurūnapyavamanyate //

karotyakāryaṃ puruṣo mānena ca tathā dhruvam //
mānagrāhagṛhītasya nāsti mokṣaḥ kathañcana

kāmaḥ krodhaśca lobhaśca sarvajantu vināśakāḥ //
mānagrastaṃ tu puruṣamāviśanti dvijottamāḥ

mānābhibhūtaśca tathā narakaṃ pratipadyate //
apratiṣṭhannaraśreṣṭhāstasmāttaṃ parivarjayet

śatrurna mānena samo'sti puṃso mānena nāśaṃ vrajatīha jantuḥ //
māno hi tasmātparivarjanīyo budhaistu nityaṃ narakasya mārgaḥ

iti śrīviṣṇudharmottare tṛ० kha० mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde munīnprati haṃsagītāsu mānadoṣavarṇano nāma tricatvāriṃśaduttaradviśata tamo'dhyāyaḥ

3.244
haṃsa uvāca //
mado vivarjitaḥ sadbhirvarjanīyaḥ prayatnataḥ //
made tu bahavo doṣā lokadvayavivātakāḥ

mattaḥ kāryaṃ na jānāti gurūnapyavamanyate //
mattasya narakadvāraṃ nityaṃ viprāstvapāvṛtam

matto bhayaṃ na jānāti maraṇe'pyatikutsite //
matto mohasamāpanno na vijānāti kiñcana

madānāmapi sarveṣāṃ jñeyaḥ pānamado'dhamaḥ //
tenābhibhūtaḥ puruṣo na mṛtādatiricyate

ajñānatulyaṃ na hi doṣamasti hetuśca tasyeha paro madaḥ syāt //
tasmātprayatnena madasya heturnareṇa pānaṃ parivarjanīyam

iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde munīnprati haṃsagītāsu madadoṣavarṇano nāma catuścatvāriṃśaduttaradviśatatamo'dhyāyaḥ

3.245
// haṃsa uvāca // //
lubdho doṣānna jānāti lubdhaḥ pāpaṃ na budhyate //
naro lobhasamāviṣṭo vaśameti tathāpadām

jīryanti jīryataḥ keśā nakhā jīryanti jīryataḥ //
jīryanti jīryato dantāstṛṣṇā tvekā na jīryate

tṛṣṇākhuniragādheyamapūrvā dvijapuṅgavāḥ//
pūryamāṇāpi satataṃ khanyate'bhyadhikaṃ tayā

na tāṃ pūrayituṃ śaktaḥ kadācidapi kaścana //
na tāṃ pūrayituṃ śaktāḥ sarve santoṣamāśritāḥ

yatpṛthivyāṃ vrīhiyavaṃ hiraṇyaṃ paśavaḥ striyaḥ //
nālamekasya paryāptamiti matvā śamaṃ vrajeta

yā dustyajā durmatibhiryā na jīryati jīryataḥ //
yo'sau prāṇāntiko rogastāṃ tṛṣṇāṃ tyajataḥ sukham

lubdhasya bandhurna suto gururvā lubdhasya lokā na ca lokayātrā //
lubdhasya doṣāḥ sakalāḥ pradiṣṭā lokadvaye duḥkhakarāḥ suraughāḥ

iti śrīviṣṇudharmottare tṛtīyakhaṇḍe mārkaṇḍeyavajrasaṃvāde munīnprati haṃsagītāsu lobhadoṣavarṇano nāma pañcacatvāriṃśaduttaradviśatatamo'dhyāyaḥ